🌍 Deprem Sigortası: Tehlike mi, Risk mi?
🌍 Deprem Sigortası: Tehlike mi, Risk mi?
Zorunlu deprem sigortası sistemleri, zeminin gerçek direncini fiyatlamaya ne kadar yansıtıyor? Ve bir yıllık poliçe, bir yıllık risk mi demek? Türkiye'den DASK, Kaliforniya'dan CEA ve dünyadan dört model, aynı sorulara çok farklı cevaplar veriyor.
Yazının Özü
Zorunlu ya da gönüllü deprem sigortası sistemleri, zeminin gerçek direncini fiyatlamaya ne kadar yansıtıyor? Bu yazının başlangıç vakası Türkiye'den: DASK'ın kamuya açık interaktif haritası, girilen adrese göre bir "risk grubu" gösteriyor ve zorunlu deprem sigortası priminin görünür temelini oluşturuyor. Ama bu haritanın alt yapısı AFAD'ın 2018 tarihli Ulusal Deprem Tehlike Haritası — Türkiye'nin tamamı için TEK bir referans zemin koşulunda (Vs30 = 760 m/s) hesaplanmış, yerel zemin etkilerini içermediğini kendisi de belirtiyor. TBDY 2018'in bizzat zorunlu kıldığı zemin düzeltmesinin bu resimde neden görünmediğini, Kaliforniya/CEA ve dört başka ülke modeliyle karşılaştırarak, bir jeofizik mühendisi/sismolog bakışıyla ele alıyoruz.
📍 Kullanım: DASK poliçesi olan/olacak herkes, sigorta ve inşaat sektörü çalışanları, gazeteciler için.
Kayaya Sabit Referans
AFAD'ın 2018 tehlike haritası, Türkiye'nin tamamı için TEK bir Vs30=760 m/s "referans kaya" koşulunda hesaplanmış.
TBDY'nin Kendi Kuralı
Yönetmelik, harita değerini zemine özgü katsayılarla (Fs, F1) çarpmadan kullanmayı zaten yeterli görmüyor.
Şeffaflık Boşluğu
DASK'ın kendi tarife sayfası "zemin koşulları"ndan bahsediyor ama somut yöntemi tanımlamıyor.
Aynı Renk, Farklı Risk
Kayaya oturan bir bina ile yumuşak zemine oturan komşusu, haritada muhtemelen aynı rengi taşıyor.
Kaliforniya Karşılaştırması
San Andreas Fayı'nda deprem sigortası zorunlu değil — ama CEA'nın fiyatlaması "zemin tipi"ni açıkça, isimlendirilmiş bir adım olarak kullanıyor.
Beş Ülke, Beş Model
Türkiye, Romanya, İzlanda ve İsviçre zorunlu kılarken; Japonya ve Kaliforniya gönüllü bırakıyor — zorunluluk, riskin büyüklüğüyle birebir orantılı değil.
Bir Yıllık Poliçe, Bir Yıllık Risk mi?
Poliçe her yıl yenileniyor ama deprem riski poliçeyle aynı ritimde "yenilenmiyor" — sözleşmenin süresi ile riskin süresi farklı şeyler.
Modeller Bile Anlaşamıyor
DASK'ın kendi iç modeliyle üç uluslararası "cat-model" sağlayıcısının İstanbul için ürettiği risk tahminleri arasındaki fark, hakemli bir kaynağa göre %100'e kadar çıkabiliyor.
Tehlike/risk ayrımının bilimsel çerçevesi · AFAD'ın Vs30=760 referans kaya haritasının kaynağı ve kapsam dışı bıraktığı etkiler (Field, 2000) · TBDY 2018'in Fs/F1 zorunlu zemin düzeltmesi · Türkiye ölçeğinde Vs30 veri boşluğu (Şahin ve ark., 2024) · DASK'ın tarife sayfasındaki şeffaflık boşluğu · Kaliforniya/CEA karşılaştırması — zorunlu olmayan ama zemin faktörünü açıkça kullanan bir model · "aynı renk, farklı risk" senaryosu · hakemli kaynaklarla desteklenen bulgular (Meral ve ark. 2024 — sigortalanma oranı ve Kahramanmaraş'ın maliyeti; Gkimprixis ve ark. 2021 — tehlike belirsizliğinin prime aktarılırken büyümesi; Erdik 2021 — DASK'ın kendi reasürans modellemesi ve modeller arası %100'e varan fark) · okuyucu için pratik kontrol listesi · Terimler Sözlüğü · tam kaynakça.
Comments
Post a Comment