Doğa ve Deprem Bilimi

Prof. Dr. Ömer Alptekin, jeofizik ve sismoloji alanında sayısız insanın yetişmesine katkıda bulunmuş, akademik yolculuklarımızda bize rehberlik eden bir öğretmen ve mentor olmuştur (Stein & Wysession, 2003). Hocalık anlayışıyla, bilime olan aşkıyla ve merhametiyle, özellikle üniversitede akademik çalışmalarımıza başlamamızda, bitirme projelerimizden doktora tezlerimize kadar her adımda bizimle birlikte olan bir öğretmendi. Bugün, 4 Eylül, Prof. Dr. Ömer Alptekin Hocamızın doğum günü . Bu özel gün vesilesiyle, onunla geçirdiğimiz anıları ve jeofizik alanındaki büyük katkılarını anımsamak istedim. TMMOB Jeofizik Mühendisleri Odası İstanbul Şube Yönetimi olarak, kendisinden talep ettiğimiz ilk akademik etkinlikte yanımızdaydı ve Türkiye'de ve dünyada jeofiziğin geçmişinden geleceğine kadar büyük bir ufuk turu yapmamıza neden oldu (Telford, Geldart, & Sheriff, 1990). 4 Eylül 2012 Tarihli Seminer Anısı Prof. Dr. Ömer Alptekin Hocamızın seminer notları üzerinde çalışmayı tamaml...

Son yıllarda meydana gelen büyük depremler, dünya genelinde insanların bu doğal olaylara karşı duyarlılığını artırmıştır. Özellikle Türkiye gibi deprem kuşağında yer alan ülkelerde, depremlerin etkileri ve bu etkilerin nasıl yönetileceği konusunda daha fazla bilgiye ihtiyaç duyulmaktadır . 25 Şubat 2023 tarihinde gerçekleştirilen röportajda, Profesör Doktor Ali Osman Öncel, depremlerin dinamik tetikleme etkileri, deprem izleme merkezlerinin önemi ve vatandaş sismolojisi gibi konulara değinmiştir. Dinamik tetikleme , bir depremin ardından yakın veya uzak bölgelerdeki fay hatlarının etkilenmesine yol açan bir durumdur. Öncel, bu fenomenin örneği olarak, 2002 yılında Amerika’da meydana gelen bir depremin, 3000 kilometre uzaklıktaki başka depremleri tetiklemesini göstermektedir (Öncel, 2023). Bu durum, depremlerin sadece yerel değil, küresel etkileri olabileceğini vurgulamaktadır. Deprem izleme merkezlerinin kurulması, bu tür olayları daha iyi anlamak ve olası depremlere karşı hazırlıklı ...

 

İstanbul, zengin tarihi ve canlı kültürü ile bilinen bir şehir olmasının yanı sıra, önemli bir sismik aktivite bölgesidir. Bu bölgedeki depremlerin tahmini ve anlaşılması, özellikle 2006 yılında Öncel ve Wilson tarafından önerilen tahmin modelinin ardından birçok çalışmanın odağı olmuştur. Bu model, gelecekteki depremlerin potansiyel yerleri ve büyüklüklerini öngörmüş ve İstanbul'un yoğun nüfusu ve tarihsel depremsellik açısından hassasiyeti göz önüne alındığında, büyük bir önem arz etmektedir. Bu makalede, 2012-2024 yılları arasında yüksek atıf alan önemli çalışmaları tanıtarak, İstanbul depremleri hakkındaki bilgi birikimini gözden geçireceğiz. 2006 Deprem Tehlike Modeli Öncel ve Wilson tarafından geliştirilen 2006 Deprem Tehlike Modeli, Marmara Denizi bölgesindeki önemli stres ve gerilme birikiminin belirli öngörülen alanlarda depremlere yol açabileceğini öne sürmüştür. Nitekim, 25 Temmuz 2001 ve 7 Haziran 2012 tarihlerinde meydana gelen M5.1 büyüklüğündeki depremler, bu model t...

Jeofizik mühendisliği, dünyayı ve yeraltını inceleyen, doğal afet risklerini azaltan ve doğal kaynakları araştıran heyecan verici bir alandır. Bu alana olan ilgiyi artırmak ve gelecek nesilleri bu alana çekmek için, jeofizik mühendisliği bölümleri yerel ilkokullarda düzenlenen kariyer günü etkinliklerine aktif olarak katılmaktadır. Dünyadan Örnekler: Japonya:  Tokyo Üniversitesi Jeofizik Mühendisliği Bölümü, ilkokul öğrencilerini kampüse davet ederek jeofizik mühendisliğinin temel prensiplerini anlatan sunumlar ve deneyler göstermektedir. Amerika:  California Teknoloji Enstitüsü (Caltech) Jeofizik Mühendisliği Bölümü, "Jeofizik Mühendisliği Maceraları" adlı bir program düzenlemektedir. Bu programda, öğrenciler jeofizik mühendislerinin nasıl depremleri, volkanları ve diğer doğal afetleri tahmin ettiğini ve nasıl tsunami ve sel gibi doğal afetlerin riskini azalttığını öğrenmektedir. Avrupa Birliği:  Almanya'daki Karlsruhe Teknoloji Enstitüsü (KIT) Jeofizik Mühendisliği Bölü...

28 Mart 2013 tarihinde İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi'nde , Jeofizik Mühendisliği'ni tanıtmak için unutulmaz bir deneyim yaşadık. TMMOB Jeofizik Mühendisleri Odası İstanbul Şubesi olarak , "Yeraltı ve İnsan Vücudunun Görüntülenmesinde Tomografi Yöntemi" başlıklı bir seminer düzenledik . Seminer, Prof. Dr. Ali İsmet KANLI tarafından Tıp Fakültesi öğrencilerine yönelik olarak planlanmıştı. Heyecanla seminer günü geldiğinde, Cemi Demiroğlu Oditoryumu'na girdiğimizde ise şaşırtıcı bir manzarayla karşılaştık : Salonda Tıp Fakültesinden tek bir öğrenci, öğretim üyesi veya yönetici yoktu! Anlaşılan, dilekçemiz sadece yer tahsisi talebi olarak algılanmış . Jeofizik Mühendisleri Odası ve Tıp Fakültesi ortaklığında düzenlenen ve Tıp Fakültesi öğrencilerine yönelik bir seminer olduğu yeterince belirtilmemiş . Yine de pes etmedik . Jeofizik Mühendisliği Bölümü öğrenci ve öğretim üyeleri olarak, boş salonda kendi aramızda bir seminer gerçekleştirdik . Birbir...

Deprem, Türkiye'nin karşılaştığı en büyük doğal tehlikelerden biridir. Ülkemiz, deprem riski yüksek bir bölgede konumlanmıştır. Bu sebeple, depreme karşı sağlam yapılar inşa etmek ve güvenli yaşam alanları oluşturmak büyük bir önem arz etmektedir. Zemin İncelemesi ve Zemin Dalga Yayılma Hızı: Güvenli Yapının Temeli Depremde güvenli bir yapı inşa etmek için ilk adım, zemin incelemesidir. Bu inceleme, binanın temelleneceği arazinin depreme karşı ne kadar dirençli olduğunu belirler. Zemin dalga yayılma hızı da bu direnci ölçen önemli bir parametredir. Zemin dalga yayılma hızı ne kadar yüksekse, zemin deprem dalgalarını daha etkili bir şekilde absorbe eder ve binanın deprem sırasında zarar görmesini azaltır. Elazığ Örneği: Zemin Dalga Yayılma Hızı ve Bina Hasarları Örneğin, 2020 yılında Elazığ 'da meydana gelen depremde, çoğu bina düşük zemin dalga yayılma hızına sahip zeminlerde inşa edildiği için ciddi hasar gördü. Zemin dalga yayılma hızı 180 m/sn'den düşük olan zeminler, de...

Yeryüzü, sürekli hareket halinde olan levhalardan oluşur. Bu levhaların hareketi, depremlerin meydana gelmesine neden olur. Depremler, doğal bir olaydır ve kaçınılmazdır. Ancak, depremlerin neden olduğu can ve mal kayıpları, insan kaynaklı ihmal, hata ve eksikliklerle artabilir. Depremlere karşı hazırlıklı olmak, can ve mal kayıplarını azaltmak için önemlidir. Bu kapsamda, depreme dayanıklı binalar inşa etmek, deprem eğitimlerini yaygınlaştırmak ve toplumu depreme hazırlamak için çalışmalar yapılmalıdır. Depremlere karşı alınabilecek önlemlerden biri de, jeofizik mühendisliği tabanlı yer sağlık ve sağlamlık durumuna göre şehirlerin planlanması ve yapıların tasarımıdır. Jeofizik mühendisliği, yerkürenin yapısını, özelliklerini ve hareketlerini inceleyen bir mühendislik dalıdır. Jeofizik mühendisleri, deprem dalgalarının yayılmasını ve yeryüzünde neden olduğu etkileri ölçmek için çeşitli yöntemler kullanırlar. Bu yöntemlerden biri, yapay depremlerdir. Yapay depremler, deprem dalgalarının...

Bir Jeofizik profesörü olarak Türkiye'de Saha Sismolojisi dersini ilk açan ve yıllarca Deprem Güvenli Yapılaşma Standartlarını geliştirmek için çalışan bir akademisyenim. TMMOB Jeofizik Mühendisleri 12. Dönem İstanbul Şube Başkanlığı görevimi yürütürken bu konuya önem verdim. Ayrıca Türkiye Standartlar Enstitüsü'nü ziyaret ettim ve bir sivil toplum kuruluşunun dergisinde 'Standartlı Mühendislik' hakkında bir yazı yazdım. Ancak tüm bu çabalarıma rağmen, katkı sağlayıp sağlamadığımı tam olarak bilemiyorum. Beklenen İstanbul depremi öncesi birçok yeni inşa edilen gayrimenkul projesini ziyaret ettim ve depreme karşı daha güvenli yapılar inşa etmek için Jeofizik Raporları talep ettim. Ancak dünya genelinde kabul edilen mühendislik standartlarına uygun bir rapor bulamadım. Gayrimenkul satış yöneticileri ve müteahhitler, "Belediye onay verdi!" diyerek taleplerimi sıklıkla reddettiler. Aslında sorun, Jeofizik Mühendisleri ve bu talepleri yerine getirmeye istekli Jeofi...