🎓 Ders Yükü Eşitsizliği: Kısa Bir Deneyim
Ders Yükü Dağılımındaki EşitsizliklerSAYIşTAY REPORTLARı
Yükseköğretimde Bir Deneyim
Prof. Dr. Ali Osman Öncel · İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa
Bu çalışma, İstanbul Üniversitesi 2017 ve 2023 Sayıştay raporlarında ortaya çıkan ders yükü eşitsizliklerini incelemekte; kamu kaynaklarının verimsiz kullanımını, eğitim kalitesindeki düşüşü ve akreditasyon risklerini tartışmakta; ABET, MÜDEK ve Sayıştay kriterleri ışığında çözüm önerileri sunmaktadır.
Bu çalışma, İstanbul Üniversitesi 2017 yılı Sayıştay denetim raporunda ortaya konulan ders yükü dağılımındaki eşitsizlik sorununu incelemektedir. Raporda, bazı öğretim üyelerinin zorunlu ders yüklerini tamamlamadığı, buna karşın diğer öğretim elemanlarına ek ders yükü yüklenerek ödeme yapıldığı belirtilmiştir. Bu durum, kamu kaynaklarının verimli kullanılmadığına ve akademik kalite ile eşitliğin zedelendiğine işaret etmektedir. Ayrıca, bu çalışma diğer üniversitelerde benzer sorunları inceleyerek, Sayıştay, ABET ve MÜDEK kriterleri ışığında çözüm önerileri sunmaktadır.
1.1. Ders Yükü Dağılımının Önemi
Yükseköğretim kurumlarında ders yüklerinin adil ve şeffaf bir şekilde dağıtılması, akademik bütünlük, kaynak verimliliği ve personel motivasyonu açısından kritik bir öneme sahiptir. Ancak, İstanbul Üniversitesi'nde 2017 yılında yapılan Sayıştay denetimi, bu alanda önemli sorunlar olduğunu ortaya koymuştur.
1.2. Çalışmanın Kapsamı
Bu makale, İstanbul Üniversitesi örneğinden yola çıkarak diğer üniversitelerdeki benzer eşitsizlikleri ele almaktadır. Tartışma, Sayıştay kriterleri ile ABET ve MÜDEK standartları çerçevesinde yürütülmüş ve bu sorunları gidermek için uygulanabilir çözüm önerileri sunulmuştur.
- Bölüm başkanları ve fakülte yöneticileri
- Akreditasyon sürecindeki programlar
- Genç akademisyenler ve okutmanlar
- YÖK ve denetim mekanizmalarıyla ilgilenenler
2.1. Sayıştay Bulguları
2017 yılı denetim raporu, birçok öğretim üyesinin zorunlu ders yüklerini tamamlamadığını ve bu yüzden bazı öğretim elemanlarına ek ders yükü yüklenerek ek ödemeler yapıldığını ortaya koymuştur. Bu uygulama aşağıdaki mevzuatlarla çelişmektedir:
- 2547 Sayılı Yükseköğretim Kanunu: Öğretim üyelerinin haftalık asgari 10 saat, öğretim görevlileri ve okutmanların ise 12 saat ders vermesi zorunludur.
- Sayıştay Denetim Standartları: Kamu kaynaklarının etkili kullanılması ve ders yükünün adil bir şekilde dağıtılmasını vurgular.
2.2. Üniversite Yönetiminin Yanıtı
İstanbul Üniversitesi yönetimi, bu eşitsizliklerin nedenlerini şu şekilde açıklamıştır:
- Akademik dönem ortasında yeni atanan öğretim üyelerinin zorunlu ders yüklerini tamamlayamamış olması
- Yönetimsel görevler veya yurtdışı görevler nedeniyle ders programlarında değişiklikler olması
- Bazı uzmanlık gerektiren derslerde iç uzmanlığın yetersiz kalması nedeniyle dışarıdan öğretim elemanları atanması
3.1. Diğer Üniversitelerdeki Zorluklar
Benzer sorunlar diğer üniversitelerde de gözlemlenmektedir. Araştırma yoğun roller üstlenen veya yönetimsel görevleri bulunan öğretim üyeleri, genellikle daha az ders yükü alırken; kariyerinin başındaki akademisyenler ya da okutmanlar aşırı yüklenmektedir. Ders yükü politikalarındaki şeffaflık eksikliği, bu sorunu daha da körüklemektedir.
3.2. Etkileri
Aşırı yüklenmiş öğretim elemanları, ders kalitesini sürdürmekte zorlanabilir, bu da öğrenci başarısını olumsuz etkiler. Aynı zamanda, az yüklenmiş öğretim üyelerinin uzmanlıklarının yeterince kullanılmaması, kurumun genel akademik potansiyelini düşürmektedir.
4.1. Kriter Analizi
Sayıştay Kriterleri: Kaynak verimliliği ve eşit ders yükü dağılımına vurgu yapar.
ABET ve MÜDEK Standartları: Dengeli ders yükünün eğitim kalitesini sağlamadaki önemini belirtir; öğretim elemanlarının araştırma ve rehberlik için yeterli zamana sahip olması gerektiğini vurgular.
| Kriter | Sayıştay | ABET / MÜDEK |
|---|---|---|
| Ders Yükü | Mevzuata uygunluk | Eğitim kalitesi |
| Kaynak Kullanımı | Kamu zararı önleme | Sürdürülebilirlik |
| Şeffaflık | Denetim bulgusu | Kurumsal güven |
5.1. Üniversite Yönetimlerine Yönelik
- Otomasyon sistemlerinin yaygınlaştırılması
- Hesap verebilirlik mekanizmaları (bölüm başkanlarının sorumluluğu)
- Destek programları ve zaman yönetimi eğitimleri
- Program optimizasyonu ve önceden planlama
- Öğretim elemanlarının görüşlerini anketlerle almak
5.2. Ulusal ve Uluslararası Kuruluşlara Yönelik
- Akreditasyon kriterlerinin ders yükü eşitliğini içerecek şekilde genişletilmesi
- Düzenli bağımsız denetimler
- En iyi uygulamaların yaygınlaştırılması
