⚡ Balıkesir Depremi: 23 Ocak 2026
🌍 Sındırgı Mw 5.3 Depremi: Basit ve Anlaşılır AnalizGERÇEK ZAMANLI RAPOR
Tarih: 24 Ocak 2026
Yazar: Prof. Dr. Ali Osman Öncel
Rapor Türü: Hızlı Teknik Not
1.1. Ne Zaman ve Nerede Oldu?
Deprem 23 Ocak 2026'da saat 21:24 UTC'de (yerel 00:24) oldu. Büyüklük ~5.3, konum 39.191°N, 28.291°E, derinlik 8-11 km. Yakın yerleşimler: Balıkesir 62 km SE, Sındırgı 11 km ESE.
1.2A. Deprem Videosu
Depremin detaylı analizini video olarak izleyebilirsiniz:
1.2B. Deprem Videosu
Depremin detaylı analizini video olarak izleyebilirsiniz:
1.3. Canlı Sismisite Takibi (IRIS)
Bölgedeki güncel depremleri gerçek zamanlı görmek için aşağıdaki butona tıklayın:
(Önizleme resmi — gerçek zamanlı harita için butona tıklayın)
Canlı Haritayı Aç (IRIS)Yeni sekmede açılacak • Son 30 gündeki depremler • Zoom ve filtreleme seçenekleri
1.4. İnteraktif Deprem Haritası
Aşağıdaki harita depremin tam konumunu göstermektedir.
2.1. Ne Kadar Güçlü Hissedildi?
Deprem 60 km yakında hafif sallantı (IV) yarattı, daha uzakta ise zayıf (II) oldu. Etkisi 250-300 km'ye kadar gitti, İzmir, Bursa ve İstanbul'u etkiledi.
2.2. Yerin Sarsılma Gücü (PGA Haritası)
Aşağıdaki harita, depremin yeri ne kadar güçlü sarstığını gösteriyor. Renkli çizgiler, yer ivmesinin (PGA - Peak Ground Acceleration) değerlerini gösterir:
Basit Açıklama: PGA, depremin yeri ne kadar hızlı ve güçlü sarstığını ölçer. Yer çekiminin %10'u demek, sanki bir anda yukarı doğru hafifçe sıçramak gibi. Bu depremde:
• Kırmızı-turuncu bölgeler (%10-15 g): En güçlü sarsıntı - Dış merkeze yakın alanlarda ölçüldü
• Sarı bölgeler (%5-10 g): Orta şiddette sarsıntı - Çevre yerleşimlerde
• Açık mavi bölgeler (%1-5 g): Hafif sarsıntı - Uzak bölgelerde
• Koyu mavi bölgeler (<%1 g): Çok zayıf - Uzak illerde
Teknik Not: Maksimum %10 g (yaklaşık 0.98 m/s²) yer ivmesi, deprem merkezine yakın alanlarda kaydedilmiştir. Bu değer, Modified Mercalli Ölçeği'nde V-VI arası şiddete karşılık gelir (hafif hasar riski). Worden et al. (2012) şiddet skalası kullanılmıştır.
2.3. İstanbul İçin Ne Anlama Geliyor?
Bu deprem bile İstanbul'a ulaştı. Marmara Denizi'nde daha büyük bir deprem olursa çok daha fazla zarar verebilir. Öncel ve Wilson (2004), Kuzey Anadolu Fay Zonu boyunca deprem kümelenmesi ve b-değeri arasındaki pozitif korelasyonun deprem tehlike göstergesi olabileceğini öne sürmüştür. Batı Anadolu'daki genişleme bölgelerinde gözlenen yüksek b-değerleri (medyan 1.34), büyük depremlerin KAFZ'ye göre daha az olası olduğunu gösterse de, bölgesel risk değerlendirmesi sürekli izleme gerektirir.
.png)
3.1. Kırılma Şekli ve Çoklu Ajans Analizi
Yukarıdaki haritada gördüğünüz gibi, 5 farklı uluslararası sismoloji ajansı bu depremi bağımsız olarak analiz etmiş ve her biri kendi sonucunu üretmiştir:
1️⃣ GFZ (Almanya): Mw 4.8, Derinlik: 10 km
2️⃣ KOERI (Türkiye): Mw 4.9, Derinlik: 11 km
3️⃣ NEIC (ABD/USGS): Mw 4.9, Derinlik: 10 km
4️⃣ OCA (Yunanistan): Mw 4.8, Derinlik: 5 km
5️⃣ IGEO (İspanya): Mw 4.8, Derinlik: 8 km
❓ Neden Farklı Sonuçlar Var?
Gece yarısı meydana gelen bu depremin yeri, büyüklüğü, derinliği ve kırılma mekanizması her ajans tarafından biraz farklı hesaplanıyor. Büyüklük 4.8-4.9 arasında (ilk raporlarda 5.3 olarak verilmişti), derinlik 5-11 km arasında değişiyor. Bu farklılıklar normal ve beklenen bir durum!
🌍 Neden Bu Kadar Belirsizlik Var?
Yerin altındaki fiziksel bilgilerin eksik olmasından kaynaklanıyor. Yer kabuğunun yapısı (hız modeli, yoğunluk, elastik özellikler) tam olarak bilinmiyor. Her ajans kendi istasyon ağını ve yer modelini kullanarak hesaplama yapıyor. Bu yüzden:
• Büyüklük: ±0.1-0.5 değişebiliyor
• Derinlik: ±3-6 km değişebiliyor
• Konum: ±1-5 km değişebiliyor
⚠️ Bu Neden Önemli?
10 km derinlik ile 5 km derinlik arasındaki fark, deprem risk ve hasar tahminlerini çok etkiler! Çünkü:
• Sığ depremler (5 km) daha yıkıcıdır - enerji yüzeye daha çabuk ulaşır
• Derin depremler (10 km) etkisi daha geniş alana yayılır ama yüzeyde daha zayıftır
• 5 km vs 10 km derinlik farkı, PGA (yer ivmesi) tahminlerinde %30-50 farka yol açabilir
• Bu da hasar tahminlerini gereksiz yere büyütmek veya küçültmek anlamına gelir
🎯 Sonuç:
Yer fiziği ve sismoloji çalışmalarının deprem tehlikesi yüksek bölgelerde desteklenmesi hem aletsel hem de araştırma olarak hayati önem taşıyor! Daha fazla sismometre, daha iyi yer hız modelleri, daha detaylı jeofizik araştırmalar = Daha doğru deprem parametreleri = Daha gerçekçi risk tahminleri = Daha etkili afet yönetimi!
Depremin kırılma mekanizması, yer kabuğunun aşağı doğru çekilerek kırıldığını gösteriyor. Buna "normal faylanma" diyoruz. Bölge, Ege Bölgesi'nin yay-ardı genişleme zonu içinde yer alır ve bu tip deformasyonlar bu bölgede yaygındır. Tüm ajanslar bu depremin normal faylanma karakteristiğinde olduğu konusunda hemfikirdir - bu da bölgenin KB-GD yönünde genişleme geçirdiğini doğrular.
3.2. Bölgenin Tektonik Özellikleri
Batı Anadolu, Anadolu ve Avrasya levhalarının etkileşim bölgesi ile Afrika levhasının Ege-Anadolu levhası altına dalması arasındaki genişleme bölgesinde yer alır. Öncel ve Wilson (2004), bu bölgede depremlerin uzaysal dağılımının fraktal özelliklerini incelemiş ve genişleme bölgelerinin deprem kümelenmesi açısından farklı karakteristikler gösterdiğini bulmuştur. Bölgedeki sismik b-değeri (1.34 medyan) ve fraktal boyut ölçümleri, bu alanın küçük-orta büyüklükteki depremlere daha yatkın olduğunu göstermektedir.
3.3. Bölgedeki Diğer Depremler
1961'den 2026'ya kadar bölgede birçok deprem olmuş. Çoğu sığ odaklarda (0-40 km derinlik) gerçekleşmiş. Öncel ve Wilson (2004), Batı Anadolu'da 1981-1998 yılları arasındaki depremlerin analizinde, bölgedeki sismisitenin çok ölçekli fraktal davranış gösterdiğini ve özellikle 10-40 km ölçeğinde GPS-türevi gerinim verileriyle anlamlı korelasyonlar bulmuştur.
4.1. Daha Büyük Deprem Olur mu?
Bölgede daha önce 2025'te Mw 6.1 depremler olmuş. 1969-1970'te Mw 7 civarı olaylar var. Bu deprem habercisi olabilir mi? Bilmek zor ama bölge aktif.
4.2. Tarihsel Depremler ve Tekrarlanma
En son büyük depremler 2025'te olmuş. Tarihte 1860, 1815 gibi yıkıcı olaylar var. Tekrarlanma süresi 50-100 yıl civarında değişebiliyor. Hazırlıklı olmak önemli.
5.1. Son 12 Aylık Deprem Kümelenmesi ve Eliptik Sismik Zon
Kritik Gözlemler:
1️⃣ Yoğun Deprem Kümelenmesi: Son 1 yıllık M≥2.0 deprem aktivitesi, bölgede oldukça yüksek yoğunluklu bir sismik aktivite göstermektedir. Bu yoğunluk, aktif bir fay zonunun varlığına işaret etmektedir.
2️⃣ İki Büyük Deprem (M>6.0): Bölgede son 12 ay içinde M6.0'dan büyük 2 deprem meydana gelmiştir. Bu depremler, bölgenin önemli bir sismik gerilme birikimi ve boşalması sürecinde olduğunu göstermektedir.
3️⃣ Bugünkü M5.3 Depremi'nin Konumu: 24 Ocak 2026 tarihli M5.3 depremi, deprem kümesinin güneydoğu (GD) ucunda meydana gelmiştir. Bu konum, sismik aktivitenin uzaysal yayılımını göstermesi açısından kritiktir.
4️⃣ Kırılma Mekanizması Uyumu: M5.3 depremi'nin kırılma mekanizması (normal faylanma, KB-GD genişleme), son 12 aylık depremlerin ortaya çıkardığı eliptik deprem yığılma yapısının yönü ile uyumludur. Bu uyum, bölgedeki gerilme rejiminin tutarlılığını kanıtlamaktadır.
5️⃣ Beklenen Bir Deprem: Bugün meydana gelen deprem, olduğu yer itibarıyla sürpriz değildir. Son 12 aylık yığılan depremlerle çok iyi tanımlı bir sismik zon içinde kalmaktadır. Bu durum, deprem öngörüsü açısından önemli bir bulgudur.
5.2. Yeni Sismik Kuşağın Tespiti: Daha Önce Haritalanmamış Fay Zonu
Bölgede önceden tespiti yapılmamış bir kırık zonunun varlığı, deprem kümelerinin ortaya çıkardığı eliptik sismik gerilme zonu ile belirginleşmektedir. Bu eliptik yapının uzun kısmının doğrultusu, bu sismik zonun ana kırık yönü ile ilişkili olabilir.
Sonuç olarak: Bugüne kadar farkına varılmayan yeni bir sismik kuşak, meydana gelen depremlerle kendini ortaya çıkartmış durumdadır. Bu bulgu, bölgenin sismik tehlike haritalarının güncellenmesi gerekliliğini ortaya koymaktadır.
5.3. Öncel ve Wilson (2004) Çalışması ile Karşılaştırma
Bu gözlem, Öncel ve Wilson (2004) tarafından yapılan çalışma ile doğrudan ilişkilidir. Bahsi geçen makalede, Batı Anadolu'daki sismotektonik değişkenler ve GPS gerinim ölçümleri arasındaki korelasyon incelenmiştir. Bugün meydana gelen depremin bulunduğu alan, Öncel ve Wilson (2004) tarafından incelenen sismik bölgeye denk gelmektedir.
Sol Panel (Sismik Zonlar ve Depremler):
Bu harita, 1981-1998 yılları arasında Batı Anadolu'da meydana gelen M>3.0 depremleri gösteriyor. Her bir beyaz kutucuk, farklı bir "sismik zon" (deprem bölgesi) temsil ediyor ve 1'den 25'e kadar numaralandırılmış. Bugünkü M5.3 depremi, bu haritada 5-6 numaralı zonlar civarında meydana geldi - yani tam olarak genişleme bölgesinin (Extension Zone - turuncu çizgili alan) içinde.
Orta Panel (Kayma Gerilmesi - Shear Strain):
Bu harita yerin yatay yönde ne kadar kaydığını gösteriyor. Kırmızı-turuncu bölgeler yüksek kayma gerilmesi var demek (yani yer çok kayıyor). Mavi-mor bölgeler düşük kayma var demek. Sındırgı depremi bölgesinde orta seviye kayma var (yeşil-sarı tonlar).
Sağ Panel (Genişleme - Dilatation):
Bu harita yerin ne kadar gerildiğini veya sıkıştığını gösteriyor. Kırmızı-turuncu bölgeler yerin gerildiği yerler (extension - genişleme). Mavi-mor bölgeler yerin sıkıştığı yerler (compression - sıkışma). Sındırgı depremi bölgesi turuncu-sarı renkte - yani yer geriliyor, bu yüzden normal faylanma oluyor!
🎯 Kritik Bulgu: Bugünkü M5.3 depremi, Öncel ve Wilson'ın haritasındaki 5-6 numaralı "genişleme zonlarında" meydana geldi. Bu zonlar 20 yıl önce yüksek genişleme gerilmesi ile tanımlanmıştı. Şimdi, 2026'da aynı yerde deprem olması, o zamanki bilimsel çalışmanın doğruluğunu kanıtlıyor!
• Sismik kümelenme analizi: Batı Anadolu'da deprem dağılımlarının fraktal özellikleri incelenmiştir.
• GPS gerinim verileri: 10-40 km ölçeğinde GPS-türevi gerinim verileriyle sismik aktivite arasında anlamlı korelasyonlar bulunmuştur.
• b-değeri analizi: Bölgede medyan b-değeri 1.34 olarak ölçülmüştür, bu da küçük-orta büyüklükteki depremlere yatkınlığı gösterir.
• Uzaysal dağılım: Batı Anadolu genişleme bölgesinde depremlerin çok ölçekli fraktal davranış gösterdiği tespit edilmiştir.
• 25 Sismik Zon: Çalışma alanı 25 farklı sismik zona bölünmüş ve her biri ayrı ayrı analiz edilmiştir.
• Üç Ana Tektonik Bölge: (1) Kayma zonu (KAFZ - Kuzey Anadolu Fay Zonu), (2) Genişleme zonu (Ege yay-ardı bölgesi), (3) Sıkışma zonu (Ege dalma-batma zonu).
Bugünkü Depremle İlişki: M5.3 depremi, Öncel ve Wilson (2004) tarafından tanımlanan sismik karakteristiklere uygun bir şekilde, genişleme bölgesinin tipik normal faylanma mekanizması ile meydana gelmiştir. Deprem, zon 5-6 civarında gerçekleşti ve bu bölge 1981-1998 verilerinde yüksek genişleme gerilmesi ile karakterize edilmişti. Bu durum, 20 yıl önceki bilimsel çalışmanın öngörülerini doğrulamaktadır.
5.4. Gelecek İçin Öneriler
Bilimsel Perspektif: Bu yeni tespit edilen sismik kuşağın detaylı jeofizik ve jeolojik çalışmalarla haritalanması gerekmektedir. Özellikle:
- Yüksek çözünürlüklü sismik tomografi çalışmaları
- GPS gerinim hızı ölçümleri
- Paleosismolojik araştırmalar
- 3D fay geometrisi modellemesi
- Güncellenmiş sismik tehlike haritaları
EMSC, 2026. Deprem verileri. https://www.emsc-csem.org/Earthquake_information/earthquake_map.php?id=1934715
IRIS Seismic Monitor, 2026. Canlı harita. IRIS Haritası
Öncel, A. O., & Wilson, T. (2004). Correlation of seismotectonic variables and GPS strain measurements in western Turkey. Journal of Geophysical Research: Solid Earth, 109(B11), B11306. doi:10.1029/2004JB003101
Worden, C. B., Gerstenberger, M. C., Rhoades, D. A., & Wald, D. J. (2012). Probabilistic relationships between ground-motion parameters and modified Mercalli intensity in California. Bulletin of the Seismological Society of America, 102(1), 204-221.
Bozkurt, E., & Sözbilir, H. (2004). Gediz Grabeni tektoniği. Geodinamica Acta, 17(1), 1-18.
Taymaz, T., Jackson, J., & McKenzie, D. (1991). Ege Bölgesi aktif tektoniği. Geophysical Journal International, 106(3), 667-690.
Parsons, T. (2000). İstanbul yakınında büyük deprem olasılığı. Science, 288(5466), 661-665.
Eyidogan, H. (1988). Rates of crustal deformation in western Turkey as deduced from major earthquakes. Tectonophysics, 148, 83-92.
Şekil 1: İnteraktif Leaflet haritası - Depremin episantr konumunu gösterir
Şekil 2A: PGA (Peak Ground Acceleration) dağılım haritası
Şekil 2: Yoğunluk-mesafe ilişkisi grafiği (EMSC)
Şekil 3: Bölgesel deprem haritası (EMSC)
Şekil 4: Yerel topografi haritası (EMSC)
Şekil 5: Marmara Bölgesi tektonik bağlam
Şekil 6: Şiddet dağılım haritası
Şekil 7: Beş farklı sismoloji ajansının odak mekanizması çözümleri (GFZ, KOERI, NEIC, OCA, IGEO)
Şekil 8: 1961-2026 arası bölgesel sismik aktivite
Şekil 9: Son 12 aylık deprem dağılımı (M≥2.0, AFAD)
Şekil 10: Öncel ve Wilson (2004) sismik zonlar ve GPS gerinim haritaları
Comments
Post a Comment