📌 2026 Batı Türkiye Mw 4.5 Depremi

Academic Seismology Portal • Prof. Dr. Ali Osman Öncel

M4.5 Gördes Depremi: Kırılma Mekaniği ve Toplumsal Etki AnaliziSAHA & VATANDAŞ BİLDİRİMLİ

Tarih: 21 Ocak 2026

Corresponding Author: Prof. Dr. Ali Osman Öncel

Manuscript Type: Technical Report / Preprint

Abstract

Bu teknik rapor, 21 Ocak 2026 tarihinde meydana gelen Mw 4.5 Gördes depreminin sismotektonik özelliklerini, kırılma mekaniğini, mesafe-şiddet ilişkisini ve vatandaş bildirimleri üzerinden toplumsal yansımalarını incelemektedir. Deprem, Batı Anadolu genişlemeli rejiminde sığ normal faylanma örneği olup, Gediz Grabeni ile ilişkili gerilme boşalmasını temsil eder. Sığ odak ve geniş hissedilme alanı, zemin amplifikasyonu ve psikolojik kaygıyı vurgulamaktadır. Tüm şekiller elektronik ek materyal olarak sunulmuştur.

1. Deprem Parametreleri ve Bölgesel Tektonik Çerçeve

1.1. Kırılma Mekaniği ve Odak Çözümü

21 Ocak 2026 tarihinde meydana gelen Mw 4.5 Gördes depremi, Batı Anadolu'nun genişlemeli tektonik rejimi içerisinde sığ kabukta (yaklaşık 6–12 km) gelişen tipik bir normal faylanma mekanizması sergilemektedir. Odak mekanizması çözümü, düşey gerilmelerin baskın olduğunu ve horst-graben sistemini sınırlayan fayların gerilme boşalmasıyla uyumlu olduğunu doğrulamaktadır (modified after: Taymaz et al., 1991). Taymaz ve arkadaşları (1991), Ege Bölgesi tektoniğini odak mekanizmalarıyla analiz ederek normal faylanma ve uzanma rejimini vurgulamaktadır.

1.2. Bölgesel Tektonik Bağlam

Deprem, Gediz Grabeni kuzey kenarındaki normal fay sistemleri içinde meydana gelmiştir. Graben, Batı Anadolu'nun genişlemeli tektonik rejiminin tipik bir örneğidir ve E-W yönelimli yapılarla karakterizedir (modified after: Bozkurt & Sözbilir, 2004). Bozkurt ve Sözbilir (2004), grabenin jeolojik evrimini ve yüksek açılı normal fayların rolünü inceleyerek blok faylanmayı açıklamaktadır.

Bölge, litosferik uzanmanın üst kabukta blok rotasyonu ve graben oluşumuyla sonuçlandığı bir geçiş zonudur.

2. Mesafe-Şiddet İlişkisi ve Yayılım Özellikleri

2.1. Şiddet Azalımı ve Etki Alanı

Depremin hissedilme alanı yaklaşık 200–250 km yarıçaplıdır. İlk 50 km içinde şiddet IV–V seviyesine ulaşırken, 200 km+ mesafelerde (özellikle İstanbul, Yalova, Bursa) hala algılanabilir düzeyde salınım rapor edilmiştir. Sığ odak derinliği ve Batı Anadolu'nun düşük hızlı üst kabuk yapısı dalga yayılımını güçlendirmektedir.

Şekil 2: Şiddet-Mesafe ilişkisi (EMSC verileri)

2.2. Zemin Koşulları ve Amplifikasyon Etkisi

Batı bölgelerdeki alüvyon zeminler sismik dalgaları amplifiye ederek uzak mesafelerde hissedilirliği artırmaktadır. Bu durum, Batı Anadolu grabenlerindeki yaygın zemin sıvılaşma riskini de hatırlatmaktadır.

3. Deprem Merkezi & Yakın Fay Zonları 3D Görünüm

3.1. Episentral Konum ve Gerçek Zamanlı Harita

Depremin dış merkezi Gediz Grabeni ile ilişkili normal fay zonunda yer alır. Aşağıdaki canlı harita IRIS Seismic Monitor üzerinden bölgeyi gerçek zamanlı izlemektedir.

[Web Panel: Fig 3. Active]

3.2. Google Earth 3D Sanal Tur Entegrasyonu

Deprem merkezi ve yakın fay zonları (Gediz Grabeni kuzeyi) için Google Earth'te 3D sanal tur başlatılabilir. Yükseklik ve eğim ayarları fay-topografya ilişkisini vurgular.

Deprem Merkezi 3D Sanal Tur (Google Earth) Yakın Fay Zonları 3D Görünüm (Gediz Grabeni & Çevre)

4. Vatandaş Bildirimleri ve Psikolojik Etki

4.1. EMSC Vatandaş Raporları Özeti

EMSC platformuna giren yüzlerce bildirim, depremin fiziksel sarsıntıdan çok daha geniş bir psikolojik etki yarattığını ortaya koymaktadır. Özellikle İstanbul (Avrupa ve Anadolu yakası), Yalova ve Bursa'dan gelen raporlar, "Marmara depremi beklentisi" ile birleşen yüksek kaygı düzeyini yansıtmaktadır.

Vatandaş Bildirimleri Özeti:

• Bigadiç (~34 km): Kısa ama çok sert sarsıntı, derin gürültü
• Balıkesir (~65–70 km): Avizeler sallandı, kısa süreli panik
• İstanbul (~215 km): Üst katlarda hafif-uzun süreli salınım (Beylikdüzü, Esenyurt, Üsküdar)
• Genel: 250 km'ye varan hissedilme alanı, sığ depremin dalga yayılım gücünü kanıtlıyor

Tüm vatandaş raporları → EMSC

4.2. Toplumsal ve Psikolojik Yansımalar

Bildirimler, depremin yarattığı kaygının Marmara bölgesi beklentisiyle arttığını ortaya koymaktadır. Bu tür orta büyüklükteki olaylar, halk duyarlılığını yükseltmekte ve uzun vadeli psikolojik etkilere yol açmaktadır.

⚠️ Kritik Gözlem: Mw 4.5 gibi orta-düşük büyüklükteki bir depremin 200+ km mesafede (özellikle İstanbul'da) bu düzeyde kaygı yaratması, Mw 6.0+ bir Marmara depreminin potansiyel toplumsal ve yapısal etkilerinin boyutlarını yeniden değerlendirmeyi zorunlu kılmaktadır. 2025 Nisan'ından bu yana halk duyarlılığı maksimum seviyededir.

References

Bozkurt, E., & Sözbilir, H. (2004). Tectonic evolution of the Gediz Graben: Field evidence for metamorphic core complex, detachment faulting and accommodation faults in the Gediz and Büyük Menderes grabens, western Anatolia. Geodinamica Acta, 17(1), 1–18. https://doi.org/10.3166/ga.17.1-18

Taymaz, T., Jackson, J., & McKenzie, D. (1991). Active tectonics of the Aegean region. Geophysical Journal International, 106(3), 667–690. https://doi.org/10.1111/j.1365-246X.1991.tb01429.x

Appendix A. Figure Captions

Note: All figures are provided as high-resolution electronic supplementary material.

Fig. 1. Odak mekanizması çözümü ve normal faylanma geometrisi.

Fig. 2. Şiddet-mesafe ilişkisi (EMSC verileri).

Fig. 3. Episentral konum ve IRIS canlı sismisite haritası.

Fig. 4. EMSC bölgesel deprem haritası.