🌍 İki Yıl Sonra Elazığ Depremi (2024): Derinlik, Hissedilme ve Sismik Boşluk
Zaman Çizelgesi · Orijinal Televizyon Yayını
Küçük Deprem, Geniş Alan:
Odak Derinliğinin Rolü
İki Yıl Sonra Elazığ Depremi (2024)
Orta büyüklükte bir deprem bile sığ olduğunda yüzlerce kilometre öteden hissedilebilir. Hasarı belirleyen yalnız büyüklük değildir: derinlik, zemin ve yapı stoğu birlikte okunmalıdır.
8 Kasım 2024 akşamüstü Elazığ'da meydana gelen Mw 5,0 büyüklüğündeki deprem geniş bir alanda hissedildi, ama hasar bildirilmedi. Aynı akşam TVNET'in 18:00 bülteninde telefonla bağlanan Prof. Dr. Ali Osman Öncel; depremin 2020 Sivrice depremiyle bağlantısını, derinliğin hissedilmeye etkisini, 4,9 ile 5,9 arasındaki enerji farkını, bölgedeki ikincil fayları ve Yedisu sismik boşluğunu değerlendirdi. Aradan geçen iki yılda yayımlanan çalışmalar bu soruların her birine yeni bir katman ekledi.
🧭 Nasıl Okunmalı? — Kaynak ve Sınır
🎙️ Bugün Sorulsa bölümleri, ziyaretçinin bu sayfada okuyacağı esas metindir. Metin; Zotero kütüphanesi, Referans-Kitaplar arşivi ve yalnızca bu ikisinde karşılığı olmayan konularda WebSearch ile kaynak kontrolünden geçirilmiştir. Her bölümün altındaki 📚 Bilimsel Dayanak listesi, numaralı atıfların tam künyesini verir.
📼 Orijinal Konuşma Metni, yayının düzeltilmiş altyazısından alınmış ve her sorunun altında kapalı bir bölüm olarak korunmuştur; o akşam tam olarak ne söylendiğini görmek isteyen açıp okuyabilir. Akordiyonun kapalı başlaması bir doğruluk hükmü değil, yalnızca bir okuma sırası tercihidir.
Bir bilgi birincil kaynaktan teyit edilemediğinde bu açıkça belirtilir. Bu sayfa bir deprem tahmin aracı değildir.
8 Kasım 2024 Elazığ depremi (AFAD Mw 5,0, 16,2 km; EMSC M 4,9, 10 km) Doğu Anadolu Fay Zonu'nda, 2020 Sivrice (Mw 6,8) depremini üreten kuşakta meydana geldi. Aynı akşam TVNET'te konuşan Prof. Dr. Öncel beş soruyu değerlendirdi. Deprem, Sivrice ile 2023 Kahramanmaraş depremleri arasında sismotektonik bağ bulunan bir fay sisteminin parçasıdır. Sığ odak derinliği, depremin büyüklüğüne göre geniş bir alanda hissedilmesini açıklayan etkenlerden biridir; ancak vatandaş bildirimlerine dayanan şiddet haritaları nüfus ve erişime bağlı örnekleme sapmaları taşır. Büyüklükte bir birimlik artış yaklaşık 32 kat enerji demektir; bu nedenle kırılgan yapı stoğu için asıl soru, aynı yerde bir birim daha büyük bir depremin ne yapacağıdır. 6 Şubat 2023 zinciri ana kuşağa paralel bir fayda başlamıştı; ikincil fayların izlenmesi bu yüzden önemlidir. Kuzey Anadolu Fayı'nın doğusundaki Yedisu sismik boşluğunda gerilme birikimi sürüyor; Elazığ depremi ise bu boşlukta değil, Doğu Anadolu Fay Zonu'nda meydana geldi.
16,2 km Derinlik
10 km Derinlik
Sismik Enerji
Televizyon Yayını
Büyüklük ve derinlik değerleri kurumların ilk çözümleridir (AFAD: 17:04 TSİ, Elazığ Merkez; EMSC: 14:04 UTC, 38,551° K, 39,680° D). Enerji oranı, büyüklük–enerji bağıntısından gelen yaklaşık bir değerdir.
Elazığ denince akla 24 Ocak 2020 Sivrice depremi geliyor. Bu deprem aynı fay sisteminin bir parçası mı, yoksa bağımsız bir olay mı? Ve bu kadar geniş bir alanda hissedildiğini nereden biliyoruz?
Bu deprem Doğu Anadolu Fay Zonu'nun Elazığ kesiminde, fay kuşağına bağlı bir kırılma üzerinde meydana geldi. AFAD'ın duyurusuna göre deprem saat 17:04'te, Mw 5,0 büyüklüğünde ve 16,2 kilometre derinlikte, Elazığ Merkez'de kaydedildi. Avrupa-Akdeniz Sismoloji Merkezi (EMSC) ise depremi 4,9 büyüklüğünde ve 10 kilometre derinlikte, Elazığ'ın yaklaşık 42 kilometre doğusunda konumlandırdı. Aynı kuşak 24 Ocak 2020'de Sivrice'de Mw 6,8 büyüklüğünde bir deprem üretmişti. Saha gözlemleri ve sismotektonik analizlerle yapılan yakın tarihli bir çalışma, Sivrice depreminin 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremlerini nasıl etkilediğini inceliyor ve iki olay arasında sismotektonik bir bağ kuruyor[1]. Sivrice kırılmasının ise sığ kesimde yavaşça ve sessizce kayan, yani krip yapan bir fay parçasında durduğu gösterildi[2]. Şöyle düşünün: bu bölgede faylar birbirinden bağımsız çalışmıyor; büyük depremlerin yeniden dağıttığı yük, orta büyüklükteki depremlerle de kendini gösterebiliyor.
Depremin ne kadar geniş bir alanda hissedildiğini, vatandaşların telefonlarından gönderdiği "hissettim" bildirimleriyle izleyebiliyoruz. EMSC'ye ulaşan 31 tanık bildirimi episantrdan 4 ile 344 kilometre arasına yayılıyor: 7'si ilk 50 kilometreden, 10'u 50–100 kilometre aralığındaki Diyarbakır çevresinden, 8'i 100–200 kilometre aralığından (Erzincan, Batman, Mardin, Ceylanpınar), 6'sı ise 200 kilometrenin ötesinden (Siirt, Antep, Sivas ve Halep). Bildirimlerin çoğu hafif ya da kısa bir sallantıdan söz ediyor; ikisi sarsıntıyı hissetmediğini yazıyor. Uzak bildirimlerden ikisinde yüksek kat vurgusu dikkat çekiyor: yaklaşık 160 kilometrede "8. kat iyi sallandı", 344 kilometredeki Halep'ten ise "üst katlarda hissettim" deniyor. Bu tür kitle kaynaklı şiddet verisi, aletsel kaydın seyrek olduğu yerlerde yer hareketinin şaşırtıcı derecede iyi bir ölçüsü olabiliyor[3]. Bir çekince eklemek isterim: kimin bildirim gönderdiği dile, internet erişimine ve sosyoekonomik koşullara göre değişiyor[4]. Otuz bir bildirim küçük bir örneklem; 150–200 kilometre uzaklıktaki "bayağı sallandık" gibi tekil ifadeler, yerel zemin büyütmesi ve bina katının etkisi kadar o bölgeden bildirim gönderen kişi sayısını da yansıtır.
- Kürçer, A., Yalçın, H. D., Elmacı, H., Özalp, S., Budakoğlu, E., Güneş, Y., Yıldırım, N., & Kayadibi, Ö. (2026). The 2020 Sivrice earthquake (MW6.8) and its seismotectonic linkage to the 2023 Kahramanmaraş earthquakes (MW7.8 and 7.6). Natural Hazards, 122(5), 220. https://doi.org/10.1007/s11069-025-07896-8
- Cakir, Z., Doğan, U., Akoğlu, A. M., Ergintav, S., Özarpacı, S., Özdemir, A., Nozadkhalil, T., Çakir, N., Zabcı, C., Erkoç, M. H., Basmenji, M., Köküm, M., & Bilham, R. (2023). Arrest of the Mw 6.8 January 24, 2020 Elaziğ (Turkey) earthquake by shallow fault creep. Earth and Planetary Science Letters, 608, 118085. https://doi.org/10.1016/j.epsl.2023.118085
- Atkinson, G. M., & Wald, D. J. (2007). "Did You Feel It?" intensity data: A surprisingly good measure of earthquake ground motion. Seismological Research Letters, 78(3), 362–368. https://doi.org/10.1785/gssrl.78.3.362
- Knodel, E., Wald, D. J., Quitoriano, V., & Loos, S. (2026). The intensity gap: A global analysis of who responds to the crowdsourced "Did You Feel It?" system. Seismological Research Letters, 97(3), 2082–2106. https://doi.org/10.1785/0220250168
📼 8 Kasım 2024 — Orijinal Konuşma Metni
Doğu Anadolu Fay Zonu'na bağlantılı bir fay üzerinde meydana gelen bir deprem. Tabii ki Elazığ merkezli bir depremdir; Elazığ'a mesafesi olan bir deprem olarak ortaya çıktı. Tabii Elazığ 2020 depreminden sonra ülkemizde 6 Şubat 2023'te çok büyük depremler oldu ve açığa çıkmamış faylar da bu depremlerin yaymış olduğu enerjiyle yüklenerek bu tür orta büyüklükte depremler meydana getirerek kendini göstermeye başladı. Bu deprem, Avrupa Deprem Merkezi'nin vermiş olduğu verilere göre, son verilere göre derinliği 10 km, büyüklüğü de 4.9 olarak bir düzeltme yapıldı.
Depremin ulaşmış olduğu etki alanı 300 kilometreden fazla gözüküyor. 30 kilometreye kadar depremin şiddeti hızlı bir şekilde 4 şiddetinden 3 şiddetine iniyor. 50 kilometreden 150 kilometreye kadar bu şiddet ya da etkilenme düzeyinde bir değişme olmuyor, ama 150 kilometreden 200 km uzaklıkta bir ani yükselme ve tekrar aşağı doğru 2 şiddetine doğru bir azalma meydana geliyor. Bu veriler nereden geliyor?
Vatandaşlar elindeki telefonu alıyor, "Ben depremi hissettim" şeklinde önündeki anketi doldurup raporluyor. Ve önümüzdeki bu vatandaş ihbarlarına dayalı raporlar, bu depremin geniş bir alanda hissedildiğini bize göstermiş oluyor. Tabii bu depremi hisseden illere baktığımız zaman işte Elazığ, Diyarbakır, Malatya, Şanlıurfa ve Halep'ten dahi bu depremin hissedildiğini burada görmüş oluyoruz. Ama genel olarak hissedilme şiddeti zayıf gözüküyor, hasar gözlenmemiştir.
Derinlik önce 16 kilometre olarak açıklandı, sonra 10 kilometreye düzeltildi. Bu nasıl bir derinlik ve depremin geniş bir alanda hissedilmesiyle ilgisi var mı?
Odak derinliği, aynı büyüklükteki iki depremin yüzeyde ne kadar sarsıntı yaratacağını belirleyen temel etkenlerden biri. Enerji derinden geldikçe yüzeye ulaşana kadar daha uzun bir yol kat eder ve sönümlenir; bu yüzden derin depremlerde episantr üzerindeki şiddet daha düşük, sığ depremlerde daha yüksek olur [Temel Kaynak: Stein ve Wysession, 2003]. 10 ile 16 kilometre, yer kabuğu içinde sığ sayılan bir derinlik. Kurumların farklı derinlik vermesi de şaşırtıcı değil: hızlı çözümlerde derinlik çoğu zaman en zayıf belirlenen parametredir ve istasyon dağılımı değiştikçe sonraki çözümlerde birkaç kilometre değişebilir.
Hissedilme alanının genişliği ise yalnız derinliğe bağlı değil. Sismik dalgaların mesafeyle nasıl sönümlendiği ve yol üzerindeki yumuşak zeminlerin sarsıntıyı ne kadar büyüttüğü de bu alanı belirler[1]. Japonya'da 100 kilometre mertebesinde, dalan levha içinde oluşan orta derinlikli depremler büyüklüklerine göre daha az hasar bırakır. Bir çekince eklemek isterim: bu bütün büyük Japon depremleri için geçerli değil. 11 Mart 2011 Tōhoku depremi (M 9,0) sığ bir dalma-batma depremiydi ve büyük hasarla birlikte tsunami üretti. Yani hasarı büyüten iki temel etken büyüklük ve derinlik; bunlara zemin ve yapı stoğu eklendiğinde tablo tamamlanıyor.
- Kramer, S. L. (1996). Geotechnical earthquake engineering. Prentice Hall. [Temel Kaynak]
📼 8 Kasım 2024 — Orijinal Konuşma Metni
10 kilometre tabii sığ bir deprem oluyor. Sığ bir deprem. 16 km derinlikte ya da 10 km derinlikte olması depremin şiddetini değiştirir tabii ki. Deprem ne kadar derinde meydana gelirse neden olduğu şiddet ve hasar o kadar az olacaktır.
Biliyorsunuz Japonya'da dünyanın en büyük depremleri meydana gelir, 8 büyüklüğünde, ama 100 km derinlikte olduğu için orada fazla bir hasar meydana gelmez. Hasarı büyüten faktörlerden bir tanesi depremin büyüklüğü, diğeri depremin derinliği. Tabii ki depremin sığ olması, 10 kilometre derinlikte olduğunun son düzeltilmiş verilerle rapor edilmesi, farklı illerde meydana gelen bu hissedilme durumunu açıklayıcı bir bilgi olarak önümüzde duruyor.
Bu büyüklükte bir depremde yıkım beklenmiyor. Ama kaçak, çürük ya da eksik yapılarda risk var mı ve vatandaş ne yapabilir?
Mw 5 civarındaki bir depremde sağlam yapılarda yıkım beklenmez; ama kaçak, bakımsız ya da yönetmeliğe uygun yapılmamış binalarda hasar riski her zaman daha yüksektir. Burada büyüklük farkının ne anlama geldiğini doğru okumak gerekiyor. Büyüklükte bir birimlik artış, açığa çıkan sismik enerjide yaklaşık 32 katlık bir artış demek [Temel Kaynak: Stein ve Wysession, 2003]. Yani 5,9 büyüklüğünde bir deprem, kabaca otuz tane 4,9 büyüklüğündeki depremin enerjisini tek başına açığa çıkarır. Bu fark, aynı illerde hissedilen sarsıntıyı "hissedildi" düzeyinden "hasar verdi" düzeyine taşıyabilir.
Asıl soru bu yüzden şu: aynı yerde bir birim daha büyük bir deprem olsa bina ne yapar? 6 Şubat 2023 depremlerinden sonra Malatya'da yapılan saha incelemesi, hasarın arkasında düşük beton kalitesi, donatı korozyonu ve hatalı üretim gibi yapım kusurlarının yattığını gösteriyor[1]. Binanın oturduğu zemin de sarsıntıyı değiştirir; Türkiye için geliştirilen zemin hızı haritaları, kuvvetli yer hareketi istasyonlarındaki ölçümleri jeoloji ve topoğrafyayla ilişkilendiriyor[2]. Vatandaş için pratik yol, hissettiği depremi AFAD ve valilik kanallarına bildirmek ve yaşadığı binanın riskli yapı tespitini ya da zemin incelemesini ilgili kurumlardan talep etmektir. EMSC'ye yapılan bildirimler bilimsel olarak değerlidir, ama bu kurumun vatandaşa doğrudan yardım etme gibi bir görevi yoktur.
- Özmen, A., İnce, O., Taş, Ö. F., Atar, M., Ozbulut, O. E., & Sayın, E. (2025). Seismic performance assessment of structures in Malatya Province after 6 February 2023 Turkey earthquake sequences. Natural Hazards, 121(5), 5293–5326. https://doi.org/10.1007/s11069-024-07017-x
- Şahin, G., Okalp, K., Kockar, M., Yilmaz, M., Jalehforouzan, A., Temiz, F., Askan, A., Akgun, H., & Erberik, M. A. (2024). Development of a GIS-based predicted-VS30 map of Türkiye using geological and topographical parameters: Case study for the region affected by the 6 February 2023 Kahramanmaraş earthquakes. Seismological Research Letters, 95. https://doi.org/10.1785/0220230321
📼 8 Kasım 2024 — Orijinal Konuşma Metni
Tabii şuna dikkat etmek lazım: bir defa bu depremden etkilenen iller, bu depremin büyüklüğü 4.9 değil 5.9 olduğunda, yani enerjisi 30 kat arttığından, 5.9 şu demek: 30 tane 4.9 büyüklüğündeki depremin açığa çıkardığı enerjinin bir 5.9 büyüklüğündeki depremde açığa çıkması demek. O zaman ne olacak?
Bu depremi hisseden illerdeki hasar 4 ile 2 arasında değişmeyecek, belki 6 ile 4 arasında değişecek. Ama 6.9 olduğu zaman tabii ki yıkım 6 ile 8, 9 arasında değişerek büyüyecek.
O nedenle de bu depremin olmuş olduğu alana yakın etkilenen illerde ya da etkilenen vatandaşlarımızın valiliğe bu depremle ilgili raporlarını iletmeleri gerekiyor. Tabii ki Avrupa Deprem Merkezi'ne bu ihbarlar iletiliyor, ama Avrupa Deprem Merkezi'nin bu depremi hisseden vatandaşlara yardım etme gibi bir sorumluluğu yok. Ama valiliğe de bu depremlerle ilgili hissettiklerini aktararak, daha büyük bir depreme karşı endişe taşıdıklarını da belirterek devletten yardım isteyebilirler; binalarının incelemelerini ya da binaların oturmuş olduğu zeminden kaynaklı bir durum varsa bunlarla ilgili inceleme talep edebilirler.
Elazığ özelinde bölgedeki faylar daha büyük bir deprem üretebilir mi? 6 Şubat 2023'te birden fazla fayın birlikte kırılması bu soruya nasıl bir ışık tutuyor?
6 Şubat 2023'te çok büyük iki deprem meydana geldi ve bunlar bize fayların birbirinden bağımsız kırılmadığını çok açık biçimde gösterdi. İlk deprem, Doğu Anadolu Fay Zonu'na paralel uzanan Narlı Fayı'nda başladı, oradan ana kuşağa geçti ve yaklaşık 300 kilometrelik bir kesimi kırdı. Kırılma kuzeydoğuda, 2020 Sivrice depreminin kırıldığı kesimin bittiği yerde durdu. Dokuz saat sonraki ikinci deprem ise yine ana kuşağa paralel Çardak Fayı'nda oluştu[1]. Gerilme modelleri, bu zincirin uzun dönemli tarihsel yüklenme ile ilk kırılmanın aktardığı ani gerilmenin birleşimiyle geliştiğini gösteriyor[2][3]. Ana kuşağa paralel ikincil faylar bu yüzden takip edilmesi gereken yapılar.
Kısa fay izlerinin anlamı da burada önem kazanıyor. Japonya'nın aktif fay ağlarında fay geometrisini iki farklı ölçekte, yaklaşık 2–8 ve 8,5–17,5 kilometre aralıklarında inceleyip Gutenberg–Richter b değerleriyle karşılaştırdığımız çalışmada, fay ağının yapısı ile deprem üretim özellikleri arasındaki ilişkinin bölgeden bölgeye belirgin biçimde değiştiğini gördük[4]. Aslında yüzeyde kısa görünen bir fay izi, o fayın hiçbir zaman büyük bir kırılma üretmeyeceği anlamına gelmez; yalnızca bugüne kadar yüzeyde büyük bir iz bırakmadığını söyler. Bir çekince eklemek isterim: bu, Elazığ'daki belirli bir fayın büyük deprem üreteceği anlamına gelmiyor. Bu kırıkların daha büyük bir kırılmanın habercisi olup olmadığı, ayrıntılı saha ve sismoloji çalışmalarıyla araştırılması gereken bir soru.
- Karabulut, H., Güvercin, S. E., Hollingsworth, J., & Konca, A. Ö. (2023). Long silence on the East Anatolian Fault Zone (Southern Turkey) ends with devastating double earthquakes (6 February 2023) over a seismic gap: Implications for the seismic potential in the Eastern Mediterranean region. Journal of the Geological Society, 180(3), jgs2023-021. https://doi.org/10.1144/jgs2023-021
- Nalbant, S. S., Uzunca, F., Main, I. G., Utkucu, M., & Durmuş, H. (2026). Stress-mediated multi-fault rupture dynamics of the 2023 Kahramanmaraş earthquake sequence, Türkiye. Scientific Reports, 16(1), 10705. https://doi.org/10.1038/s41598-026-45723-7
- Wang, S., & Xu, K. (2026). The relationship between the Coulomb stress evolution of the East Anatolian Fault Zone in the past 200 years and the 2023 Türkiye double earthquakes. Advances in Space Research, 77(4), 4432–4449. https://doi.org/10.1016/j.asr.2025.11.126
- Öncel, A. O., Wilson, T. H., & Nishizawa, O. (2001). Size scaling relationships in the active fault networks of Japan and their correlation with Gutenberg-Richter b values. Journal of Geophysical Research: Solid Earth, 106(B10), 21827–21841. https://doi.org/10.1029/2000JB900408
📼 8 Kasım 2024 — Orijinal Konuşma Metni
Tabii ki 6 Şubat 2023 tarihinde çok büyük iki deprem meydana geldi. Bunlardan bir tanesi bekleniyordu ama bu kadar büyük beklenmiyordu. 7.5 büyüklüğünde bir deprem bekleniyordu bir kırık üzerinde, ama 3 kırık aynı anda harekete geçtiği için depremin büyüklüğü 7.9'a çıktı. Tabii ki birbirinden bağımsız kırıklar bazen birlikte hareket edebiliyorlar.
Bu nedenle de, bu bir fay olduğu için, bir fay kuşağı olduğu için, ana kuşağa paralel ikincil faylar harekete geçebilecek düzeyde bu büyük depremlerden etkilendiyse, o büyük depremlerin enerjisi buradaki riski yükselttiyse, tabii ki bu alandaki, bu zondaki bu kırıkların dikkate alınması gerekir, takip edilmesi gerekir. Genellikle ana faya paralel ve mesafeli olan bu kırıklar uzun kırıklar olmuyor. Ama genellikle, benim Japonya'da yaptığım çalışmada, bu kısa kırık olarak bildirilen kırıklar şu anlama geliyor: aslında bizim kısa gördüğümüz, yüzeyde bırakmış olduğu izler; aslında kısa bir kırılma potansiyeli taşıyan bu alanların aslında daha büyük risk olduğunu biz çalışmamızda bildirmiştik. Şu anlamda bildirmiştik: bu alanlar demek ki bugüne kadar daha büyük bir deprem meydana getirmediği için yüzeyde bıraktığı izleri biz kısa olarak izliyoruz.
Ama bu demek değildir ki bunlar daha büyük bir deprem getirmeyecek. Japonya'daki fay ve deprem tehlikesi araştırması ile ilgili yayınımızda 2001 yılında bu paylaşımı yapmıştık. Çünkü bizler gözümüzü ana faya dikiyoruz. Ana fay tabii ki bu yüzyılda harekete geçti, ama ana faya paralel, harekete geçmemiş ama küçük küçük, orta büyüklükte, işte benzer depremlere benzer depremler üreten bu kırıklar belki de daha büyük bir kırılmanın habercisi mi, değil mi, araştırılması gerekir diye düşünüyorum.
Bingöl'deki Yedisu fayı büyük deprem üretme kapasitesiyle sık sık gündeme geliyor. Elazığ depremiyle bir bağlantısı var mı?
Yedisu, Kuzey Anadolu Fayı'nın doğu ucunda, Karlıova üçlü ekleminin kuzeybatısında yer alan ve uzun süredir yıkıcı deprem üretmemiş bir kesim. Bu kesimde bilinen son büyük deprem 1784'te oldu; paleosismolojik hendek çalışmaları bu boşluğun deprem geçmişini aydınlatıyor[1]. Bölgedeki gerilme değişimleri ve b değerleri birlikte incelendiğinde, Varto Fay Zonu ile Kargapazarı ve Yedisu kesimlerinde 5–15 kilometre derinlik aralığında görece pozitif gerilme biriktiği ve düşük b değerlerinin aynı kesimlerde yoğunlaştığı görülüyor[2]. Kuzey Anadolu Fayı üzerindeki ikinci büyük boşluk Marmara Denizi'nde; orta Marmara kesiminde jeodezik veriyle hesaplanan kayma açığı, gelecekteki depremin Mw 7,4–7,5 mertebesinde olabileceğine işaret ediyor[3].
Birikmiş enerji bugün de açığa çıkabilir, daha sonra da; ne zaman olacağını bilemiyoruz. Bu yüzden sismik boşluklar bir "kehanet" değil, öncelik listesidir: yapı stoğunun güçlendirilmesi ve hazırlık bu bölgelerde öne alınmalıdır. Elazığ depremi ise Yedisu boşluğunda değil, Doğu Anadolu Fay Zonu'nda meydana geldi; iki fay sistemini birbirine karıştırmamak gerekiyor.
- Zabcı, C., Akyüz, H. S., & Sançar, T. (2017). Palaeoseismic history of the eastern part of the North Anatolian Fault (Erzincan, Turkey): Implications for the seismicity of the Yedisu seismic gap. Journal of Seismology, 21(6), 1407–1425. https://doi.org/10.1007/s10950-017-9673-1
- Alkan, H., Öztürk, S., & Akkaya, İ. (2023). Seismic hazard implications in and around the Yedisu seismic gap (Eastern Türkiye) based on Coulomb stress changes, b-values, and S-wave velocity. Pure and Applied Geophysics, 180(9), 3227–3248. https://doi.org/10.1007/s00024-023-03342-7
- Meghraoui, M., Toussaint, R., & Aksoy, M. (2021). The slip deficit on the North Anatolian Fault (Turkey) in the Marmara Sea: Insights from paleoseismicity, seismicity and geodetic data. Mediterranean Geoscience Reviews, 3(1), 45–56. https://doi.org/10.1007/s42990-021-00053-w
📼 8 Kasım 2024 — Orijinal Konuşma Metni
Bingöl Yedisu fayının büyük bir deprem meydana getirdiğini biliyoruz, 1784 yılında. Kuzey Anadolu Fay Zonu'nda kırılmamış iki tane boşluk var. Bu boşluklardan bir tanesi Yedisu boşluğu, diğeri de Marmara boşluğu.
Bu boşluklar tabii ki üzerinden geçen yıl dikkate alındığı zaman, 250 yılın üstünde bir zaman içerisinde bir enerji biriktirdiği için, bu enerji bugün de açığa çıkabilir, daha sonra da açığa çıkabilir. Ama ne kadar erken açığa çıkarsa o kadar daha avantajlı; deprem büyüktür, daha küçük olacaktır. Ama neticede buradaki enerjinin birikmiş olması ve geçmişte yakın zamanda, son 3 yüzyılda büyük bir deprem meydana getirmemesi, hem Marmara Denizi içerisindeki sismik boşluğu hem de Yedisu segmentindeki sismik boşluğu tehlikeli olarak göz önünde uzmanlar bulunduruyor ve buna dikkat çekiyorlar.
Çünkü Kuzey Anadolu Fay Zonu'nda bugüne kadar, son 3 yüzyılda kırılmamış iki boşluktan bir tanesi. Ama tabii ki Kuzey Anadolu Fay Zonu'nun doğusunda, Yedisu'da bir boşluk olduğunu bilmemiz lazım, dikkat etmek gerekir. Çünkü bugün meydana gelen deprem Doğu Anadolu Fay Kuşağı'nda meydana gelen bir deprem olduğunu tekrar belirtmemizde de yarar var.
Bu bölüm röportajda sorulmuş bir soruya karşılık gelmiyor. Depremin çevresindeki etkinliğin ne kadarının bağımsız ana şoklardan, ne kadarının kümelenmiş (öncü ve artçı) depremlerden oluştuğunu görmek için EQ-Live Türkiye'de sonradan yapılmış bir katalog analizidir. Sonuçlar bir araştırma sorusu olarak sunuluyor, bulgu olarak değil.
Kaynak: EQ-Live Türkiye (veri: USGS kataloğu, canlı sorgu, 2026-11-09). Daire merkezi EMSC episantrı (38,551° K, 39,680° D), yarıçap 100 km. Analiz dönemi 2020–2026. Deprem: 8 Kasım 2024, AFAD Mw 5,0 / EMSC M 4,9.
Ne yapıldı? Depremin EMSC episantrı merkez alınarak 100 kilometre yarıçaplı bir daire içinde, 2020–2026 dönemini kapsayan USGS kataloğu tarandı. Katalog, Reasenberg'in dinamik kümeleme yöntemiyle[1] bağımsız ana şoklar ve onlara bağlı depremler olarak ikiye ayrıldı. Tamlık büyüklüğü Mc 4,5 olarak kestirildi. Araç, sonucu Gardner–Knopoff yöntemiyle[2] karşılaştırma imkânı da sunuyor.
Ne çıktı? Dairedeki 375 depremin 317'si bağımsız, 58'i (%15) 19 küme içinde bağımlı olarak sınıflandı. Araç sonucu "uyarılı" olarak işaretledi; iki uygunluk kapısı uyarı verdi: dairenin sınırında kesilen kümeler (sınır etkisi) ve katalogdaki farklı büyüklük ölçekleri.
Bu sonuçları nasıl okumalı? %15'lik bağımlı oranı, 2020 Sivrice ve 2023 Kahramanmaraş dizilerini çevreleyen bir bölge için düşük görünebilir. Bunun üç olası nedeni var. Birincisi, tamlık eşiği yüksek: Mc 4,5'in altındaki küçük artçıların çoğu bu analize girmiyor ve kümelerin büyük kısmı görünmez kalıyor[3]. İkincisi sınır etkisi: ana şoku dairenin dışında kalan bir dizinin daire içine düşen artçıları bağımsız sayılabiliyor. Üçüncüsü, katalogda farklı büyüklük türlerinin bir arada bulunması tamlık ve küme sınırlarını değiştirebiliyor[4].
Yorum çerçevesi: Kümelerin ayıklanması ana şokların büyüklük dağılımını da etkiler; farklı yöntemler farklı ana şok katalogları üretir[5]. Bu yüzden 317 bağımsız deprem tek bir doğru sayı değil, seçilen yönteme ve parametrelere bağlı bir sonuçtur. Analiz bölgenin geçmiş etkinliğini düzenli bir biçimde görmeyi sağlar; gelecekte nerede ve ne zaman deprem olacağını söylemez.
- Reasenberg, P. (1985). Second-order moment of central California seismicity, 1969–1982. Journal of Geophysical Research: Solid Earth, 90(B7), 5479–5495. https://doi.org/10.1029/JB090iB07p05479
- Gardner, J. K., & Knopoff, L. (1974). Is the sequence of earthquakes in Southern California, with aftershocks removed, Poissonian? Bulletin of the Seismological Society of America, 64(5), 1363–1367. https://doi.org/10.1785/BSSA0640051363
- Wiemer, S., & Wyss, M. (2000). Minimum magnitude of completeness in earthquake catalogs: Examples from Alaska, the western United States, and Japan. Bulletin of the Seismological Society of America, 90(4), 859–869. https://doi.org/10.1785/0119990114
- D'Alessandro, A. (2026). Time-dependent magnitude homogenization and its impact on seismic completeness, b-values, and aftershock productivity: Insights from the New Zealand earthquake catalogue. Journal of Seismology, 30(5), 96. https://doi.org/10.1007/s10950-026-10451-y
- Mizrahi, L., Nandan, S., & Wiemer, S. (2021). The effect of declustering on the size distribution of mainshocks. Seismological Research Letters, 92(4), 2333–2342. https://doi.org/10.1785/0220200231
Değişenler: Sivrice 2020 ile Kahramanmaraş 2023 depremleri arasındaki sismotektonik bağ saha verisiyle incelendi (2026). Kahramanmaraş zincirinin uzun dönemli yüklenme ve ani gerilme aktarımıyla geliştiğini gösteren yeni gerilme modelleri yayımlandı (2026). Kitle kaynaklı şiddet verisinde kimin bildirim gönderdiğine ilişkin küresel bir analiz, bu verinin sınırlarını sayısal olarak ortaya koydu (2026).
Değişmeyen temel mesaj: Hasarı belirleyen yalnız büyüklük değildir; derinlik, zemin ve yapı stoğu birlikte okunmalıdır.
🔬 Bu Sayfa Neyi İddia Etmiyor?
Bu sayfa bir deprem tahmin aracı değildir. Elazığ'daki herhangi bir fayın yakın zamanda büyük deprem üreteceğini ya da Yedisu boşluğunun belirli bir tarihte kırılacağını ileri sürmez. 8 Kasım 2024 depreminin bir sonraki büyük depremin öncüsü olduğunu söylemez. Hissedilme dağılımı EMSC'ye ulaşan 31 gönüllü tanık bildirimine dayanır; ölçülmüş bir şiddet haritası değildir. Enerji oranı yaklaşık bir değerdir; tek tek binaların performansını belirlemez. Ek analizdeki ana şok ayıklaması uyarılı bir ön sonuçtur.
🧭 Bu Depremden Ne Çıkarabiliriz, Ne Çıkaramayız?
✅ Çıkarılabilecekler
- Sığ bir deprem, büyüklüğüne göre geniş bir alanda hissedilebilir.
- Doğu Anadolu Fay Zonu'nda faylar birbirini etkileyen bir sistem olarak çalışır.
- Bir birim büyüklük farkı, yaklaşık 32 kat enerji farkıdır.
- Ana kuşağa paralel ikincil faylar da büyük kırılmaları başlatabilir.
❌ Çıkarılamayacaklar
- "Hasar olmadı, demek ki bu bölgede risk düşük."
- "Bu deprem büyük bir depremin habercisi."
- "Yedisu boşluğu bu depremle kırıldı."
- "Kısa fay izi, küçük deprem demektir."
- "Bağımsız deprem sayısı yüksek, büyük deprem geliyor."
✅ Okuduktan Sonra Kendinize Sorun
- Oturduğum binanın deprem performansı ve yapım kalitesi hakkında güvenilir bir bilgim var mı?
- Binamın oturduğu zemini ve bunun sarsıntıyı nasıl etkileyeceğini biliyor muyum?
- "Büyüklük", "şiddet" ve "derinlik" arasındaki farkı anlatabiliyor muyum?
- Hissettiğim bir depremi resmi kanallara nasıl bildireceğimi ve bina incelemesini nereden talep edeceğimi biliyor muyum?
"Bu demek değildir ki bunlar daha büyük bir deprem getirmeyecek"; yüzeyde kısa görünen kırıklar ve hasarsız geçen orta büyüklükteki depremler, bölgedeki fay sisteminin ve yapı stoğunun ciddiyetle izlenmesi gerektiğini hatırlatır.
🌍 Özet: Küçük Deprem, Büyük Ders
8 Kasım 2024'te TVNET'te yayınlanan bu röportaj, hasarsız geçen orta büyüklükteki bir depremi bir fay sisteminin ve bir yapı stoğunun sınavı olarak ele alıyor. Elazığ depremi, Sivrice 2020 ve Kahramanmaraş 2023 depremleriyle bağlantılı bir fay sisteminde meydana geldi. Sığ odak derinliği geniş hissedilmeyi açıklayan etkenlerden biri; ama zemin ve bildirim yoğunluğu da hissedilme haritasını şekillendiriyor. Bir birim daha büyük bir deprem otuz kat daha fazla enerji demek. Ana kuşağa paralel ikincil faylar ve Yedisu gibi sismik boşluklar izlenmesi gereken yapılar.
⚡ Acil Eylemler
- Hissettiğiniz depremi resmi kanallara bildirin
- Binanız için riskli yapı tespiti ve zemin incelemesi talep edin
- Kaçak ya da bakımsız yapılarda hasar belirtilerini ciddiye alın
🌍 Uzun Vadeli Hedefler
- Ana kuşağa paralel ikincil fayların ayrıntılı saha ve sismoloji çalışmalarıyla izlenmesi
- Yedisu ve Marmara sismik boşluklarında yapı güçlendirme ve hazırlığın öne alınması
- Kitle kaynaklı şiddet verisinin aletsel kayıtla birlikte değerlendirilmesi
Küçük Deprem, Büyük Ders
Elazığ depremi hasarsız geçti, ama derinliğin, zeminin ve fay sisteminin birlikte okunması gerektiğini hatırlattı. Ortak payda aynı: riski kehanetle değil ölçümle tanımlamak.
- Alkan, H., Öztürk, S., & Akkaya, İ. (2023). Seismic hazard implications in and around the Yedisu seismic gap (Eastern Türkiye) based on Coulomb stress changes, b-values, and S-wave velocity. Pure and Applied Geophysics, 180(9), 3227–3248. https://doi.org/10.1007/s00024-023-03342-7
- Atkinson, G. M., & Wald, D. J. (2007). "Did You Feel It?" intensity data: A surprisingly good measure of earthquake ground motion. Seismological Research Letters, 78(3), 362–368. https://doi.org/10.1785/gssrl.78.3.362
- Cakir, Z., Doğan, U., Akoğlu, A. M., Ergintav, S., Özarpacı, S., Özdemir, A., Nozadkhalil, T., Çakir, N., Zabcı, C., Erkoç, M. H., Basmenji, M., Köküm, M., & Bilham, R. (2023). Arrest of the Mw 6.8 January 24, 2020 Elaziğ (Turkey) earthquake by shallow fault creep. Earth and Planetary Science Letters, 608, 118085. https://doi.org/10.1016/j.epsl.2023.118085
- D'Alessandro, A. (2026). Time-dependent magnitude homogenization and its impact on seismic completeness, b-values, and aftershock productivity: Insights from the New Zealand earthquake catalogue. Journal of Seismology, 30(5), 96. https://doi.org/10.1007/s10950-026-10451-y
- Gardner, J. K., & Knopoff, L. (1974). Is the sequence of earthquakes in Southern California, with aftershocks removed, Poissonian? Bulletin of the Seismological Society of America, 64(5), 1363–1367. https://doi.org/10.1785/BSSA0640051363
- Karabulut, H., Güvercin, S. E., Hollingsworth, J., & Konca, A. Ö. (2023). Long silence on the East Anatolian Fault Zone (Southern Turkey) ends with devastating double earthquakes (6 February 2023) over a seismic gap: Implications for the seismic potential in the Eastern Mediterranean region. Journal of the Geological Society, 180(3), jgs2023-021. https://doi.org/10.1144/jgs2023-021
- Knodel, E., Wald, D. J., Quitoriano, V., & Loos, S. (2026). The intensity gap: A global analysis of who responds to the crowdsourced "Did You Feel It?" system. Seismological Research Letters, 97(3), 2082–2106. https://doi.org/10.1785/0220250168
- Kramer, S. L. (1996). Geotechnical earthquake engineering. Prentice Hall. [Temel Kaynak]
- Kürçer, A., Yalçın, H. D., Elmacı, H., Özalp, S., Budakoğlu, E., Güneş, Y., Yıldırım, N., & Kayadibi, Ö. (2026). The 2020 Sivrice earthquake (MW6.8) and its seismotectonic linkage to the 2023 Kahramanmaraş earthquakes (MW7.8 and 7.6). Natural Hazards, 122(5), 220. https://doi.org/10.1007/s11069-025-07896-8
- Meghraoui, M., Toussaint, R., & Aksoy, M. (2021). The slip deficit on the North Anatolian Fault (Turkey) in the Marmara Sea: Insights from paleoseismicity, seismicity and geodetic data. Mediterranean Geoscience Reviews, 3(1), 45–56. https://doi.org/10.1007/s42990-021-00053-w
- Mizrahi, L., Nandan, S., & Wiemer, S. (2021). The effect of declustering on the size distribution of mainshocks. Seismological Research Letters, 92(4), 2333–2342. https://doi.org/10.1785/0220200231
- Nalbant, S. S., Uzunca, F., Main, I. G., Utkucu, M., & Durmuş, H. (2026). Stress-mediated multi-fault rupture dynamics of the 2023 Kahramanmaraş earthquake sequence, Türkiye. Scientific Reports, 16(1), 10705. https://doi.org/10.1038/s41598-026-45723-7
- Öncel, A. O., Wilson, T. H., & Nishizawa, O. (2001). Size scaling relationships in the active fault networks of Japan and their correlation with Gutenberg-Richter b values. Journal of Geophysical Research: Solid Earth, 106(B10), 21827–21841. https://doi.org/10.1029/2000JB900408
- Özmen, A., İnce, O., Taş, Ö. F., Atar, M., Ozbulut, O. E., & Sayın, E. (2025). Seismic performance assessment of structures in Malatya Province after 6 February 2023 Turkey earthquake sequences. Natural Hazards, 121(5), 5293–5326. https://doi.org/10.1007/s11069-024-07017-x
- Reasenberg, P. (1985). Second-order moment of central California seismicity, 1969–1982. Journal of Geophysical Research: Solid Earth, 90(B7), 5479–5495. https://doi.org/10.1029/JB090iB07p05479
- Şahin, G., Okalp, K., Kockar, M., Yilmaz, M., Jalehforouzan, A., Temiz, F., Askan, A., Akgun, H., & Erberik, M. A. (2024). Development of a GIS-based predicted-VS30 map of Türkiye using geological and topographical parameters: Case study for the region affected by the 6 February 2023 Kahramanmaraş earthquakes. Seismological Research Letters, 95. https://doi.org/10.1785/0220230321
- Stein, S., & Wysession, M. (2003). An introduction to seismology, earthquakes, and Earth structure. Blackwell Publishing. [Temel Kaynak]
- Wang, S., & Xu, K. (2026). The relationship between the Coulomb stress evolution of the East Anatolian Fault Zone in the past 200 years and the 2023 Türkiye double earthquakes. Advances in Space Research, 77(4), 4432–4449. https://doi.org/10.1016/j.asr.2025.11.126
- Wiemer, S., & Wyss, M. (2000). Minimum magnitude of completeness in earthquake catalogs: Examples from Alaska, the western United States, and Japan. Bulletin of the Seismological Society of America, 90(4), 859–869. https://doi.org/10.1785/0119990114
- Zabcı, C., Akyüz, H. S., & Sançar, T. (2017). Palaeoseismic history of the eastern part of the North Anatolian Fault (Erzincan, Turkey): Implications for the seismicity of the Yedisu seismic gap. Journal of Seismology, 21(6), 1407–1425. https://doi.org/10.1007/s10950-017-9673-1
Comments
Post a Comment