⚡ 1 Mart 1354 Marmara Depremi • Ganos Fayı Büyük Olayı

Akademik Sismoloji Portalı • Prof. Dr. Ali Osman Öncel

🌏 1 Mart 1354 Marmara Mw ~7 Depremi

Tarih: 1 Mart 1354 – Yerel Saat ~17:00

Merkez Koordinatı: 40.525°N, 26.846°E — Ganos Fayı Batı Segmenti

Moment Büyüklüğü: Mw 7.06 ± 0.36

Maksimum Yoğunluk: Io = X MCS (Medvedev–Sponheuer–Karnik ölçeği; XI üzerinden X — "Yıkıcı")

🔗 AHEAD Katalog Sayfası (1354 Depremi)

📋 Depremin Temel Parametreleri ve Genel M–T Grafiği

Kaynak Parametreleri

Merkez: 40.525°N, 26.846°E
Büyüklük: Mw 7.06 ± 0.36
Episanter Bölgesi: Marmara Denizi — Ganos Fayı Batı Segmenti
Ana Kaynaklar: Guidoboni & Comastri (2005), Ambraseys (2002)

Ganos Fayı nedir? Kuzey Anadolu Fay Zonu'nun Marmara Denizi'ndeki batı uzantısıdır. Sağ-yanal doğrultu atımlı bir fay olup Gelibolu Yarımadası ile Tekirdağ kıyıları arasında uzanır. Bu fay segmenti, 1912 Mürefte-Şarköy (Ganos) Depremi (Mw ~7.2) ile de ilişkilidir; 1354 episanteri söz konusu fayın aynı kesiminde konumlanmaktadır.

Io = X MCS ne anlama gelir? MCS (Mercalli–Cancani–Sieberg) yoğunluk ölçeğinde X değeri "Yıkıcı" olarak tanımlanır: çoğu kagir yapı yıkılır, zemin yüzeyinde kırıklar oluşur, büyük kaya düşmeleri gözlenir. 1354 depreminde Gelibolu, Tekirdağ ve İstanbul surlarında bu düzeyde hasar belgelenmiştir.

M–T Grafiği — Genel Marmara Bölgesi (EPICA v1.1, 1000–1899): Marmara bölgesinde kayıtlı tarihsel depremlerin yıla göre moment büyüklüğü dağılımı. Kırmızı üçgenler Mw ≥ 7.0 olayları; 1354 depremi vurgulanmıştır.

📍 R = 50 km Yarıçap Haritası — 13 Olay

Episanterden 50 km yarıçap içindeki tüm katalog olayları (EPICA v1.1). Bu alan ağırlıklı olarak Ganos Fayı segmentini ve yakın çevresini kapsar.

Kırmızı daire: 50 km yarıçap. Mavi noktalar: katalogdaki tüm olaylar. İşaretçiye tıklayarak yıl ve büyüklük bilgisine ulaşabilirsiniz.

M–T Grafiği — R = 50 km İçindeki 13 Olay: Yakın alan sismisitesinin zamansal dağılımı. Farklı büyüklük aralıkları farklı renklerle gösterilmektedir.

📍 R = 100 km Yarıçap Haritası — 39 Olay

Episanterden 100 km yarıçap içindeki katalog olayları. Bu alan Marmara Denizi'nin batı kesimini, Trakya güneyini ve Kuzey Ege'nin bir bölümünü içermektedir.

Turuncu daire: 100 km yarıçap. Mavi noktalar: katalogdaki tüm olaylar.

M–T Grafiği — R = 100 km İçindeki 39 Olay: Genişletilmiş alandaki sismisitenin zamansal dağılımı.

📍 R = 300 km Yarıçap Haritası — Seçilmiş Büyük Olaylar (Mw ≥ 7.0)

300 km yarıçap içinde 327 katalog olayı yer almaktadır; görselleştirme yoğunluğunu azaltmak amacıyla yalnızca Mw ≥ 7.0 büyük olaylar haritada gösterilmektedir. Bu seçim, bölgedeki sismik moment boşalımını değerlendirmek açısından en bilgilendirici alt kümeyi temsil eder.

Mavi daire: 300 km yarıçap. Mavi noktalar: Mw ≥ 7.0 büyük olaylar.

M–T Grafiği — R = 300 km İçindeki Büyük Olaylar: Geniş bölgede Mw ≥ 7.0 depremlerinin zamansal dağılımı ve büyüklük sürekliliği.

📚 Tarihsel Etki ve Tektonik Bağlam

1354 depremi, Ganos Fayı'nın (KAF'ın Marmara batı kolu) kaydedilen en büyük tarihsel aktivasyonlarından birini temsil etmektedir.

Hasarın Coğrafi Dağılımı

Io = X MCS: Gelibolu, Tekirdağ, Marmara Ereğlisi ve İstanbul surları ağır hasar görmüştür.
Kaynak: Guidoboni & Comastri (2005).
Dönemin Bizans kroniklerinde ve Osmanlı vakayinamelerinde kente önemli yapısal kayıplar aktarılmaktadır.

1912 Ganos Depremi ile Karşılaştırma

1354 ve 1912 depremleri aynı fay segmentinde oluşmuştur:

• Episanter arasındaki mesafe: ≈ 30–40 km
• Her ikisi de sağ-yanal doğrultu atımlı mekanizma
• Maksimum yoğunluk: Io = X MCS
• Etkilenen yerleşimler büyük ölçüde örtüşmektedir

Bu benzerlik, segmentin tekrarlayan kırılma karakterine işaret etmektedir.

Ambraseys (2002) — Temel Bulgular

Marmara'nın son 2000 yıllık sismisitesini inceleyen Ambraseys (2002), KAF Doğu Marmara kesiminde Kuzey Anadolu ana kolu boyunca gözlenen çok büyük depremlerle kıyaslanabilir olayların tarihsel kayıtta yer almadığını ortaya koymuştur. GPS gözlemlerine göre bölgedeki sağ-yanal kayma hızı 1.6–2.4 cm/yıl arasında değişmektedir; bu değer, sismik moment boşalımı hesaplamalarıyla tutarlıdır.

Guidoboni & Comastri (2005) — Künye

Catalogue of earthquakes and tsunamis in the Mediterranean area from the 11th to the 15th century.
Istituto Nazionale di Geofisica e Vulcanologia (INGV).
ISBN 88-85213-10-3. © 2005 INGV & SGA Storia Geofisica Ambiente srl.

II-B. Grafik Analizi: M-t Diyagramı, Kümülatif Enerji, Gutenberg–Richter, Tekrarlanma

Şekil 6 — 1354 Ganos Depremi Bölgesel Sismisitesi: M-t Diyagramı, Kümülatif Enerji, Gutenberg–Richter, Tekrarlanma

Aşağıdaki dört interaktif grafik, R = 300 km içindeki 1 Mart 1354 Ganos Fayı depremi bölgesel sismisitesini (1010–1899, 327 olay) farklı analitik perspektiflerden görselleştirmektedir. (A) Zaman–büyüklük (M-t) diyagramı, bölgesel sismik etkinliğin tarihsel dağılımını; (B) Kümülatif sismik enerji eğrisi, enerji salınımının zamansal düzensizliğini; (C) Gutenberg–Richter frekans–büyüklük ilişkisi (Mc = 6.0; b = 0.74), katalog tamamlanma sınırını ve tektonik rejim parametresini; (D) Mw eşiğine göre tekrarlanma aralığı karşılaştırmasını (R = 50 km) ortaya koymaktadır. Tüm grafikler interaktiftir — noktaların üzerine gelince detaylar görüntülenir. R bandı: ■ R≤50 km   ■ 50–100 km   ■ 100–300 km

R = 300 km | 1010–1899 | 271 olay (Mw var) | Renk = mesafe bandı | Boyut = M_w | 1354 ana şoku ★ kırmızı  |  ■ Bursa/Güney Kol   ■ İstanbul/Kuzey Kol   ■ Marmara/Trakya   ■ İzmir/Batı Anadolu   ■ Ege Adaları

AHEAD kaynak bağlantısı:

Kümülatif sismik enerji E = 10^(1.5·Mw + 4.8) J  |  R = 300 km | 1063–1895 | Dikey çizgi: 1354 ana şoku

Toplam enerji (1010–1899)

8.06×10^{16 J}

1354 Ganos katkısı

2.45×10^{15 J  ="font-siz×10: 0.85×10m; font-w×10ight: 400;">(~3.0%)}

En büyük katkı

1737 Ezine (Mw 7.37)

log N = a − b·Mw  |  Mc = 6.0; b = 0.829; a = 7.051  |  R = 300 km, 119 olay (Mw ≥ 6.0)

Gutenberg–Richter yorumu:   Mc ≈ 6.0 (tarihsel katalog tamamlanma büyüklüğü); b ≈ 0.74 (Mc = 6.0 eşiğinde MLE tahmini). Tektonik levha sınırı bölgelerinde tipik b değerleri 0.7–1.2 aralığındadır; hesaplanan b ≈ 0.38–0.57 (R≤50 km, 11 olay, mc=5.0), Ganos Fayı bölgesine özgü düşük b-değeriltu atımlı karışık rejimiyle tutarlıdır. Mc < 5.5 için katalog eksikliği (küçük depremler tarihsel kayıtlarda alt-temsil edilir) düşük b değerleri üretmekte; bu nedenle Mc = 6.0 ve üzeri eşik PSHA uygulamaları için önerilmektedir.

📐 İki Segmentli Gutenberg–Richter Analizi — Slope Break (Mw ≈ 6.68)

İki Segmentli G–R Yorumu:   Tek doğrusal G–R regresyonu, Mw 6.0–6.7 ve Mw 6.8–7.4 aralıklarında iki farklı lineer rejimin varlığı nedeniyle yetersiz kalmaktadır. Alt segment (Mw 6.0–6.7): log N = 5.59 − 0.61·Mw (b₁ = 0.61, R² = 0.978); Üst segment (Mw 6.8–7.4): log N = 15.50 − 2.09·Mw (b₂ = 2.09, R² = 0.966). İki doğrunun kesişimi Mw ≈ 6.68'de slope break oluşturmaktadır. b₂ değerinin b₁'in ~3.4 katı olması, büyük depremlerin katalogda beklenen G–R dağılımından çok daha hızlı seyrekleştiğini; bunun tarihi katalog sansürünü ve uzun tekrarlanma periyodlarını yansıttığını göstermektedir.

Tekrarlanma aralığı T_r = (katalog süresi) / (olay sayısı − 1)  |  R = 50 km, 1063–1895

Tekrarlanma yorumu (R = 50 km):   Mw ≥ 6.0 eşiğinde ortalama T_r ≈ 103 yıl; Mw ≥ 6.5 eşiğinde T_r ≈ 240 yıl. Poisson süreci varsayımıyla hesaplanmaktadır; tarihsel katalog belirsizlikleri ve declustering uygulanmamışlığı nedeniyle değerler yaklaşık olarak kabul edilmelidir. 1895 tarihi katalog kesim tarihi Mw ≥ 7.0 için yalnızca 1 bağımsız olay içermekte; güvenilir T_r tahmini için R = 300 km veya paleosismoloji verisi gerekmektedir.

Veri Kaynağı: Bu grafikler doğrudan bu belgedeki R = 50 km, R = 100 km ve R = 300 km katalog listelerindeki deprem verilerini kullanmaktadır. 40 olay, 1063–1895 yılları arasını kapsar. Mesafe hesabı 1354 episantrine (40.525°N, 26.846°E) göre Haversine formülüyle yapılmıştır. Kaynak: EPICA v1.1 / AHEAD; Ambraseys (2002); Guidoboni & Comastri (2005).