🌍 1964 Alaska Depremi Anısına
27 Mart 1964 Alaska Mw 9.2 Depremi:
"Good Friday" Sarsıntısı
Dünyayı Değiştirdi
Dünyanın kaydedilen ikinci en büyük depremi. Tatitlek'in ~48 km kuzeybatısında, 23 km derinlikte başlayan kırılma ~970 km boyunca süpürdü. 18 metreye varan yer kayması, dev tsunamiler, kalıcı kabuk deformasyonu… Bu olay sadece Alaska'yı değil, levha tektoniği anlayışını, tsunami uyarı sistemlerini ve modern deprem bilimini kökten dönüştürdü. Bu rapor, AEC/USGS resmi verileri ile üç hakemli SCI yayınının bulgularını bütünleştirmektedir.
27 Mart 1964 saat 17:36:14 AST'de (28 Mart 03:36:14 UTC), Tatitlek'in ~48 km kuzeybatısında, 61.0500°N 147.48°W koordinatlarında ve 14.3 mil (23 km) derinlikte Mw 9.2 büyüklüğünde dev bir megathrust depremi meydana geldi. Pacific Plakası'nın North American Plakası altına daldığı Aleutian Megathrust üzerinde ~970 km'lik fay segmenti kırıldı; maksimum kayma 18 metreye ulaştı ve yaklaşık 500 yıllık birikmiş gerilim tek seferde serbest kaldı. Sarsıntı ~4.5 dakika sürdü. Toprak sıvılaşması, dev heyelanlar ve kalıcı kabuk deformasyonu (bazı kıyılar +9–11 m yükseldi, bazıları -2.4 m çöktü) yaşandı. En büyük can kaybı tsunamilerden kaynaklandı: yerel dalgalar 67 m'ye fırladı; teletsunami Pasifik genelinde British Columbia, Washington, Oregon ve Kuzey Kaliforniya kıyılarına ulaştı. Toplam 131–139 can kaybı yaşandı. Olay, levha tektoniği teorisinin bilimsel konsensüse dönüşmesinde kritik rol oynadı ve modern tsunami uyarı sistemlerinin doğuşunu tetikledi. Bu rapor; AEC/USGS resmi verileri, anı videosu ve üç hakemli SCI yayınının (Briggs et al. 2014 — GRL; Suleimani & Freymueller 2020 — JGR; EarthScope/USGS 2024) bulgularını tek çatı altında bütünleştirmektedir.
Resmi Parametre Verileri — Alaska Earthquake Center / USGS
27 Mart 1964
14.3 mil · AEC
Megathrust Rupture
Maksimum Slip
(Çoğu Tsunami)
1964 Alaska Depremi Anısına — YouTube Özet Videosu
Harita, 27 Mart 1964 tarihli Mw 9.2 depreminin episantrini (kırmızı yıldız, Prince William Sound) ve
ilgili tektonik unsurları göstermektedir. Kırmızı çizgi deniz tabanının yukarı kalktığı ve
yan fayların (splay fault) kırıldığı bölgeyi; mavi çizgi ise kıyının çöktüğü
(subsidence) alanı sınırlandırmaktadır. Pasifik Plakası ok işaretiyle gösterilen yönde Aleutian
Çukuru boyunca Kuzey Amerika Plakası'nın altına dalmaktadır. Sarı kareler modern sismik
istasyonları, siyah üçgenler aktif volkanları gösterir. Sol üst köşedeki küçük harita,
en çok etkilenen Anchorage bölgesinin ayrıntısını sunar; sağ alt köşedeki küçük harita ise
Alaska'nın Kuzey Amerika içindeki konumunu ve kırılma bölgesini genel perspektifle verir.
Ne anlıyoruz? Episantr, Tatitlek kasabasının yaklaşık 48 km kuzeybatısında,
Prince William Sound'da deniz altında yer almaktadır. Kırılma bu noktadan başlayıp yaklaşık
970 km boyunca güneybatıya uzanmış; birden fazla kıta plakası sınırı boyunca bir anda
harekete geçmiştir.
Kırmızı yıldız (episantr): Depremin yerin altında başladığı noktanın yüzeye yansımasıdır — tıpkı bir taşı gölün ortasına atınca ilk halkanın çıktığı nokta gibi. Bu nokta Prince William Sound içinde, ~61.05°K 147.48°B koordinatlarındadır.
Kırmızı bölge (uplift & subsurface rupture): Deniz tabanının yukarı fırladığı ve splay fayların (yan faylar) kırıldığı alan. Bu yükselme, dev tsunami dalgalarını doğrudan üretti.
Mavi bölge (subsidence): Kıyının çöktüğü, deniz suyunun kara içine ilerleyebildiği bölge. Anchorage çevresi ve Portage Vadisi buradaki çöküşten etkilendi; kozalaklı ormanlar denize battı ve bugün «hayalet ormanlar» olarak görülebilmektedir.
Pasifik Plakası okları: Plakanın hareketi yılda ~5.5–7.8 cm kuzeybatı yönünde. Yüzyıllar boyunca biriken bu hareket, 1964'te tek seferde 18 metrelik kayma olarak boşaldı.
Denali Fayı: Kuzey Alaska'yı kesen bu büyük dönüşüm fayı, 1964 depremine doğrudan katılmamış ancak bölgede genel sismik aktiviteyi yüksek tutmaktadır.
Haritadaki kırmızı alanın deniz tabanına denk gelen kısmı, 1964 tsunamisinin birincil kaynağıdır. Deniz tabanı bu bölgede aniden yukarı kalktı; üzerindeki su kütlesi bu harekete «zorla» katıldı ve uzaklaşan dalgalar oluştu. Kırmızı alanda ayrıca Patton Bay Fayı gibi splay faylar da harekete geçti: bu ikincil faylar ana fay kırılmasından daha önce devreye girerek «ön tsunami dalgaları» üretti.
Haritanın sağ alt inset (küçük harita) bölümünden görüldüğü üzere kırılma alanı, Aleutian Çukuru boyunca güneybatıya uzanmaktadır. Aleutian Çukuru, Pasifik Plakası'nın altına girdiği yerdir; çukurdan kalkacak bir tsunami Pasifik'in tamamını dolaşabilir — nitekim 1964 dalgaları Hawaii (~5 saat), Japonya (~9 saat) ve Crescent City, California'ya (~4.5 saat, ~2 700 km) ulaştı.
SCI [2] (Suleimani & Freymueller 2020), splay fayların haritalandığı bu alanın deniz altı uzanımının karasal gözlemlerden çok daha geniş olduğunu sayısal modellerle kanıtladı; yatay zemin hareketi uzak kıyılarda dalga yüksekliğini %10–18 artırdı.
Harita, Alaska'nın güney kıyısındaki yerleşimleri ve bunların episantre uzaklıklarını görsel olarak karşılaştırma imkânı sunar. Sol üst Anchorage detay haritası, Turnagain Heights (zemin sıvılaşması) ve Government Hill (okul binası çöküşü) gibi kritik noktaları işaretlemektedir.
- Tatitlek (~48 km): En yakın referans yerleşimi
- Valdez (~61 km): Liman tamamen yıkıldı, şehir taşındı
- Whittier (~72 km): 70 kişiden 13'ü hayatını kaybetti
- Anchorage (~132 km): Zemin sıvılaşması; Turnagain Heights
- Kodiak (~460 km): Tsunami + subsidence; 18 ölü
Haritada gösterilen sarı kareler (modern sismik istasyonlar) ve siyah üçgenler (volkanlar), Alaska'nın tektonik açıdan ne kadar aktif bir coğrafya olduğunu vurgular. Mevcut GPS istasyonları bu ağ sayesinde yılda 4.3 cm'e varan sıkışmayı gerçek zamanlı kayıt altına almaktadır — gelecekteki M9+ olaylarına yönelik erken uyarı izleme programının temelini oluşturmaktadır.
Renk paleti — MMI ölçeği: Haritadaki her renk, o bölgedeki sarsıntı şiddetini temsil eder. Kırmızı–mor merkez MMI VIII–X+ (şiddetli yıkım); turuncu MMI VI–VII (hasar başlar); sarı MMI V (güçlü sarsıntı, hasar sınırlı); yeşil–mavi MMI II–IV (hafif, çoğu kişi hisseder ama hasar yapmaz). Renk ne kadar sıcaksa zemin o kadar şiddetli sallanmış demektir.
Alt tablo — Sayısal eşleştirme: PGA (Peak Ground Acceleration) — zirve zemin ivmesi; yerçekiminin kaç katı hızla sallandığının yüzde değeri. Episantr yakınında >139 %g değeri, zeminin yerçekiminin 1.4 katından fazla ivmelendiği anlamına gelir. PGV (Peak Ground Velocity) — zirve zemin hızı; >178 cm/s ile zemin saniyede neredeyse iki metre kayıyor. Bu değerler modern binaları bile zorlayan rakamlar.
Semboller: ★ (siyah yıldız) = Episantr (60.91°K, 147.34°B, 25 km derinlik) · △ Üçgen = Sismometre gibi aletsel ölçüm noktaları · ○ Daire = Halk tarafından bildirilen gözlem noktaları · Dikdörtgen = Kırılma zonu sınırı.
Worden et al. (2012) ölçeği: Haritanın alt notu bu referansa işaret eder. Bu makale, PGA/PGV ölçümlerini MMI sınıflarına dönüştüren güncel standart dönüşüm fonksiyonunu tanımlar — USGS ShakeMap programının tüm ürünlerinde kullanılan temel metodoloji.
İşlenme tarihi — 2020-06-03: Orijinal 1964 verisi sonraki on yıllarda derlenen aletsel ve makrosismik gözlemlerle yeniden işlenmiştir; bu yüzden ilk çıkan ShakeMap versiyonlarından daha doğrudur.
Yakınlaştırma / Uzaklaştırma: Fare tekerleği ya da sol üst köşedeki +/– düğmeleriyle haritayı büyütüp küçültebilirsiniz. Yakınlaştırdıkça yerleşim adları ve detaylar belirginleşir.
Katman Kontrolü (sağ üst): "🛰️ USGS ShakeMap WMS" katmanını açarak USGS'nin kendi sunucusundan canlı ShakeMap görselini görüntüleyebilirsiniz (internet bağlantısı gerekir). "🟠 Eş-Şiddet Konturları" katmanı ise yerel olarak hesaplanmış MMI alanlarını gösterir. Arka planı Koyu/OpenStreetMap/Topografik arasında değiştirebilirsiniz.
Noktaları tıklayın: Kırmızı yıldız (★ episantr) ve mavi/turuncu daireler (yerleşimler) tıklanabilir — her biri episantr mesafesi, MMI şiddeti ve hasar notunu gösteren bir açılır pencere sunar.
MMI renk dili: Şekil 2a'daki resmi USGS ShakeMap ile aynı renk standardını kullanır. Koyu kırmızı → MMI X (tam yıkım); turuncu → MMI VIII; açık turuncu → MMI VI–VII; sarı kenar → MMI V.
Teknik not: USGS event page (iscgem869809) Angular tabanlı SPA olduğundan iframe ile gömülemiyor. Bu Leaflet haritası aynı verileri etkileşimli olarak yeniden görselleştirir; resmi statik versiyon için Şekil 2a'ya bakınız.
Daire büyüklüğü = Deprem büyüklüğü: Küçük daireler M 5.5–6.5 aralığındaki "orta" depremleri; büyük ve kalın çerçeveli daireler M 8.0 üzerindeki devleri temsil eder. 1964 Mw 9.2 depremi, haritanın sağ üst köşesinde açık ara en büyük daireyle işaretlenmiştir.
Daire rengi = Odak derinliği: Açık mavi–gri tonlar yüzeye yakın (0–70 km), mor–koyu mor tonlar ise çok derin (300–700 km) odak noktalarını gösterir. Sığ depremler genellikle daha yıkıcıdır; derin depremler enerjilerinin büyük bölümünü yer içinde kaybeder.
Pembe gölgeli alanlar (Artçı Sarsıntı Zonları): 1906–1986 arasında gerçekleşen M ≥ 8.3 depremlerin artçı sarsıntılarının yoğunlaştığı bölgeler. 1964 depremi bu alanlardan birini neredeyse tamamen boşalttı; komşu segmentler hâlâ yüklü.
Yeşil kontur çizgileri (Slab izokonturları): Pasifik Plakası'nın belirli derinliklere ulaştığı noktaları birleştiren çizgilerdir (20–460+ km). Çizgiler Aleutian Çukurundan uzaklaştıkça derinlik artar — plaka aşağı doğru eğimle mantoya dalıyor demektir.
Oklar (Plaka hızları): Pasifik Plakası'nın Kuzey Amerika Plakası'na göre yıllık 60–83 mm hızla hareket ettiğini gösterir. 116 yılda bu hız yaklaşık 7–10 metre birikmiş enerjiye karşılık gelir.
Kaynak: USGS Aleutian Arc Tektonik Özeti · aleutian_tsum.pdf
Katman kontrolü (sağ üst panel): "🛰️ USGS ShakeMap KMZ Overlay" gerçek USGS ii_overlay.png görüntüsünü gösterir — internet bağlantısı gerekmez, doğrudan gömülüdür. "🔬 DYFI Gözlem Noktaları (207 pt)" KMZ'den çıkarılan tüm Did You Feel It? gözlemlerini renk kodlu daireler olarak haritaya ekler. "🌐 USGS ShakeMap WMS (canlı)" seçeneği USGS sunucusundan canlı katman çeker (internet bağlantısı gerekir).
DYFI nokta renkleri — MMI ölçeği: Koyu kırmızı ≥ MMI IX (tam yıkım), kırmızı VIII–IX (şiddetli hasar), turuncu–sarı VI–VIII (orta–ağır hasar), açık sarı ≤ V (hafif–güçlü sarsıntı).
Tıklanabilir işaretçiler: Her DYFI noktası tıklanabilir — MMI değeri ve kaynak bilgisi açılır. Kırmızı yıldız (★) 1964 episantrini gösterir; tüm parametreleri içerir. Mavi/turuncu daireler (yerleşimler) episantr mesafesi, MMI ve hasar notunu gösterir.
Kaynak: USGS ShakeMap Atlas · iscgem869809 · 207 DYFI gözlem noktası · USGS Event Page
Bu harita, USGS'nin ShakeMap Atlas programı kapsamında ürettiği resmi makrosismik şiddet haritasıdır.
Renk paleti, Modified Mercalli Intensity (MMI) ölçeğine karşılık gelir ve altındaki
tabloda Sarsıntı (SHAKING), Hasar (DAMAGE), Zemin İvmesi (PGA) ve Zemin Hızı (PGV) değerleriyle
sayısal olarak eşleştirilmiştir.
Renkleri nasıl okuruz? Kırmızı–turuncu merkez bölgesi (MMI VIII–X+),
Prince William Sound ve Anchorage çevresidir — binaların yapısal hasar aldığı, zeminlerin
çatladığı en şiddetli alan.
Sarı–yeşil kuşak (MMI V–VI) yüzlerce kilometre uzakta bile güçlü sarsıntı yaşandığını gösterir:
Kodiak, Juneau ve güneydoğu Alaska bu renk bandındadır.
Mavi–açık yeşil (MMI II–IV) ise uzak bölgelerde hafifçe hissedilen ama hasar yapmayan
titreşim alanıdır.
Tablodaki sayılar ne anlama gelir?
PGA (Peak Ground Acceleration — Zirve Zemin İvmesi): Zeminin sarsıntı sırasında ulaştığı
en yüksek hızlanmadır; yerçekimi ivmesinin yüzdesi (%) olarak verilir.
Episantr yakınında ölçülen >139 %g değeri, zeminin yerçekiminin 1.4 katından daha hızlı
sallandığı anlamına gelir — modern beton binalar bile bu değerde ağır hasar alır.
PGV (Peak Ground Velocity — Zirve Zemin Hızı): >178 cm/s değeri, zeminin saniyede
neredeyse iki metre hareket ettiğini gösterir.
Semboller: Siyah yıldız (★) = Episantr konumu (60.91°K, 147.34°B, 25 km derinlik);
Üçgen (△) = Aletsel ölçüm noktası; Yuvarlak (○) = Bildirilen gözlem noktası;
Dikdörtgen = Kırılma zonu sınırı.
Görsele tıklayarak tam çözünürlüklü (947 px) versiyonu açabilirsiniz.
Aşağıda aynı verilerin interaktif Leaflet versiyonu yer almaktadır
(bkz. Şekil 2b).
Şekil 2a'daki resmi USGS ShakeMap görselinin
interaktif Leaflet.js versiyonu. Renk dili ve MMI sınıfları aynıdır; burada haritayı
kaydırabilir, yakınlaştırabilir ve sağ üst köşedeki katman kontrolünden
katmanları bağımsız olarak açıp kapatabilirsiniz.
MMI ölçeği ne demek? Mercalli şiddet ölçeği, sarsıntıyı insanların
hissettiği etkiye göre I'den XII'ye kadar derecelendirir. Sayı büyüdükçe yıkım artar:
MMI V = raftan düşen eşyalar; MMI VIII = yıkılan bacalar; MMI X–XII = bina temelleri
yerinden oynuyor. 1964 Alaska depreminde episantr yakını MMI IX–X+ mertebesinde sarsıldı
(bkz. Şekil 2a alt tablosu: PGA >139 %g, PGV >178 cm/s).
Bu harita, 116 yıllık aletsel dönemde Kuzey Amerika Levhası'nın güney sınırı boyunca kayıtlara
geçmiş M ≥ 5.5 büyüklüğündeki depremlerin dağılımını göstermektedir.
Her daire bir depremi temsil eder: dairenin büyüklüğü depremin büyüklüğüyle,
rengi ise odak derinliğiyle orantılıdır — açık renkler sığ (0–70 km), mor
tonlar ise derin (300–700 km) odak derinliğine işaret eder.
Ne görüyoruz? Aleutian Çukuru boyunca uzanan yoğun deprem kuşağı,
Pasifik Plakası'nın Kuzey Amerika Plakası'nın altına dalmasının doğrudan sonucudur.
Pembe gölgeli alanlar, 1906–1986 yılları arasındaki M ≥ 8.3 artçı sarsıntı zonlarını;
yeşil kontur çizgileri ise plaka sınırının belirli derinliklere ulaştığı noktaları
(slab izokonturları, 20–460+ km) göstermektedir.
1964 Mw 9.2 depremi haritanın sağ üst köşesinde, Aleutian zincirinin en
doğu ucunda, M9.2 etiketiyle işaretlenmiştir — Aleutian–Alaska sismik kuşağının tarihsel
olarak en büyük olayı.
Oklar, plakaların birbirine göre hareket hızlarını (mm/yıl) göstermektedir:
harita boyunca 60–83 mm/yıl arasında değişen bu hızlar,
her yüzyılda 6–8 metre birikmiş enerji demektir.
Öne çıkan büyük olaylar: M9.0 (1952, Kamçatka), M8.4 (1923), M8.3 (1906 ve 1938),
M8.7 (1965), M8.6 (1957 ve 1946), M8.0 (1986) — her biri bu levha sınırının ne denli
tehlikeli olduğunu gözler önüne sermektedir.
Görsele tıklayarak tam çözünürlüklü versiyonu açabilirsiniz.
27 Mart 1964 akşamı saat 17:36:14 AST'de (28 Mart 03:36:14 UTC), Alaska Earthquake Center'ın resmi verilerine göre 61.0500°N, 147.48°W koordinatlarında ve 14.3 mil (23 km) derinlikte Mw 9.2 büyüklüğünde bir deprem meydana geldi. Episantr, Tatitlek'in yaklaşık 48 km kuzeybatısında, Valdez'in ~61 km batısında, Whittier'ın ~72 km kuzeydoğusunda konumlanmaktaydı. Kuzey Amerika'nın kaydedilen en büyük, dünyanın ise ikinci en büyük depremi olarak (yalnızca 1960 Şili M9.5 depremi önünde) tarihe geçti. Pacific Plakası ile North American Plakası arasındaki subduction sınırı olan Alaska–Aleutian Megathrust üzerinde yaklaşık 970 km uzunluğunda bir fay segmenti dakikalar içinde kırıldı; zeminin yatay yönde 18 metreye kadar kayması, levha tektoniği anlayışını kökten yeniden biçimlendirdi. 1964 olayını bölgesel sismik tarih içinde konumlandırmak için bkz. Şekil 2a (USGS resmi ShakeMap) ve Şekil 2b (KMZ tabanlı interaktif ShakeMap + 207 DYFI noktası) ve Şekil 3 (1900–2016 tarihsel sismisitesi).
Deprem, Hristiyan takvimine göre Paskalya öncesi Büyük Cuma'ya — Good Friday'e — denk geldi. Okulların tatil olması, balıkçı sezonunun kapalı olması ve Cuma akşamı çoğu iş yerinin boş bulunması muhtemel can kaybını önemli ölçüde azalttı. Buna karşın yerel tsunami dalgaları tatil geçiren sahil topluluklarını baskınla vurdu. Bu trajik zamanlama, "Good Friday Earthquake" ismini deprem tarihine kalıcı olarak kazıdı.
Episantre Mesafeler — AEC Resmi Verileri (km / mil)
Alaska, dünyanın en sismik aktif bölgelerinden birinin üzerinde konumlanmaktadır (Şekil 3 — 1900–2016 sismisitesi; Şekil 2b — interaktif KMZ ShakeMap). Güney-Orta Alaska'da üç farklı sismik kaynak mevcuttur: (1) Megathrust temas zonu — Pacific ve North American plakaları arasındaki sınır; 1964 depremi bu alanda gerçekleşmiş, Aleutian Megathrust üzerinde ~970 km'lik bir kırılma başlatmıştır. (2) Wadati-Benioff Zonu — dalan Pacific Plakası'nın derine inerken ürettiği derin odaklı depremler (ör. 2016 ve 2018 M7.1 olayları). (3) Kabuk sismisitesi — yüzey yakınındaki faylanmalar, ör. Castle Mountain Fayı ve Cook Inlet havzası. 1964 olayı, bu üç sistemin en güçlüsünde gerçekleşmiş ve eş zamanlı olarak ikincil sistemleri de tetiklemiştir.
Megathrust Temas Zonu — 1964 Ana Kırılma
Pacific Plakası, ~5.5–7.8 cm/yıl hızla Kuzey Amerika Plakası'nın altına dalmaktadır. Birikmiş gerilim, büyük megathrust depremlerinde ani olarak serbest kalır. 1964'te ~970 km'lik segment, yaklaşık 500 yıllık birikimi tek seferde boşalttı. Günümüzde GPS istasyonları, güney-orta Alaska'da yılda 4.3 cm'e varan sıkışmayı kaydetmektedir — gelecekteki M9+ olaylarına zemin hazırlamaktadır.
1964 Mw9.2 · 1938 Mw8.2 · ~1788 büyük kırılma (SCI [1])Wadati-Benioff Zonu — Dalan Plaka Derinliği
Pacific Plakası Aleutian çukurundan itibaren derinleşerek mantonun içine ilerler. Bu dalan dilim, mantoyla sürtünme ve faz dönüşümleri nedeniyle derin odaklı depremler üretir. Bu depremler megathrust olaylarından bağımsız hareket eder ancak bölgesel sismik tehlikeyi artırır.
2016 M7.1 · 2018 M7.1 · Derinlik 50–300 kmKabuk Sismisitesi — Yüzey Faylanmaları
Sığ kabuk fayları, megathrust üretilen gerilimleri yüzey yakınında yansıtır. Castle Mountain Fayı ve Cook Inlet havzası bu bağlamda tanımlanan aktif yapılardır. 1964'teki splay fay kırılmaları (Patton Bay ve Hanning Bay fayları), megathrust olayına eşlik eden bu sığ kırılma sistemlerinin en çarpıcı örneğidir.
Patton Bay Fayı: 10 m yüzey kayması · Hanning Bay Fayı: 4.5 m scarpDeprem; Anchorage, Valdez, Seward, Whittier, Kodiak ve çevre yerleşimleri ağır biçimde etkiledi. Toprak sıvılaşması, kıyı heyelanları ve altyapı çöküşü yaygındı. En yıkıcı unsur deprem kaynaklı tsunamilerdi. Hem submarine heyelanlardan kaynaklanan yerel dalgalar hem de deniz tabanı deformasyonunun ürettiği teletsunami aynı anda hayat aldı. Bu çift mekanizma, NOAA'nın modern çift bileşenli (yerel + uzak) tsunami uyarı sisteminin tasarımını doğrudan şekillendirdi.
| Yerleşim | Episantre Mesafesi | Etki Türü | Öne Çıkan Hasar | Tsunami / Run-up |
|---|---|---|---|---|
| Anchorage | 132 km / 82 mi | Sıvılaşma + Heyelan | Turnagain Heights çöküşü; L St. heyelanı; -2.4 m subsidence | Dolaylı (kıyı uzak) |
| Valdez | 61 km / 38 mi | Submarine Heyelan + Tsunami | Liman tamamen yıkıldı; şehir yeniden kuruldu | ~32–67 m |
| Whittier | 72 km / 45 mi | Yerel Tsunami (Heyelan) | Liman alanı tamamen tahrip; 70 kişiden 13'ü hayatını kaybetti | ~30+ m |
| Seward | ~130 km | Sıvılaşma + Tsunami + Yangın | Liman, demiryolu, petrol tesisleri; yangın felaketi; 13 ölü | ~8–9 m |
| Chenega Köyü | ~111 km / 69 mi | Tsunami | Nüfusun ⅓'ü hayatını kaybetti — en yüksek oran | ~30 m |
| Kodiak | 460 km / 284 mi | Tsunami + Subsidence | Şehir merkezi sular altında; balıkçılık endüstrisi çöktü; 18 ölü | ~8–9 m |
| Sitkinak Adası | ~490 km GB | Subsidence + Splay Fay | 1964'te çöküş; 1788'de yükselme — SCI [1] paleosismik kanıt | Küçük (1964) / Büyük (1788) |
| Crescent City, CA | ~2,700 km | Teletsunami (Pasifik) | ABD'de en büyük teletsunami hasarı; 11 ölü | ~6 m |
(Çoğu Tsunami)
Valdez Run-up
Pasifik Genelinde
Altyapı + Yapı
İki Tsunami Mekanizması — Çift Tehlike
1964 olayı iki farklı tsunami kaynağını aynı anda tetikledi: (1) Submarine heyelan kaynaklı yerel tsunamiler — fay kırılmasıyla eş zamanlı, dakikalar içinde limanlara ulaştı; kaçış için neredeyse süre kalmadı (Valdez, Whittier, Chenega). (2) Deniz tabanı deformasyonu kaynaklı teletsunami — Pasifik boyunca yüzlerce km/s hızla yayıldı; Hawaii (~5 saat), Japonya (~9 saat), Kuzey Kaliforniya (Crescent City) vuruldu. SCI [2] (Suleimani & Freymueller 2020), splay faylarının bu ilk dalgaları beklenenden çok daha yüksek ve erken ürettiğini sayısal modellerle kanıtlamıştır.
1964 Alaska depremi, deprem bilimcilere ve jeologlara eşi görülmemiş büyüklükte bir doğa laboratuvarı sundu. Resmi AEC verileri derinliği 23 km (14.3 mil) olarak teyit etmekte — bu değer depremin megathrust arayüzünde gerçekleştiğini ve kırılmanın geniş bir alanda yayıldığını doğrulamaktadır. Plafker (1965)'ın megathrust modeli başlangıçta mesleki dirençle karşılaştı; ancak kabuk deformasyonu verileri, art sarsıntı dağılımı ve tsunami kayıtları zamanla bu modeli tartışmasız kıldı.
ANALİZ I — Kabuk Deformasyonu: Uplift & Subsidence Ölçümleri
Yükselme (Uplift): Kodiak Island ve çevresi ile bazı kıyı bölümleri +9 ile +11 metre yükseldi. Denizden çıkan eski kayalık platformları bugün Kenai Fjords ve Kodiak çevresinde gözlemlenebiliyor — 60 yıl sonra hâlâ yüzeyde duran tektonik iz.
Çöküş (Subsidence): Anchorage çevresi, Turnagain Inlet ve bazı kıyı kesimleri -1.8 ile -2.4 metre çöktü. Portage yakınlarında kozalaklı orman alanları denize battı; "hayalet ormanlar" bugün de görülebiliyor. Seward 1.1 metre, Whittier 1.6 metre çöktü.
Bilimsel Önemi: Plafker (1965), bu asimetrik deformasyon örüntüsünü yalnızca megathrust subduction mekanizmasıyla açıkladı. Bu analiz levha tektoniğini doğrulayan temel kanıtlardan biri oldu. SCI [1] (Briggs et al. 2014), Sitkinak Adası'nda bu subsidence'ın stratigrafik izini bataklık karotlarında doğrulayarak paleosismik kayıt olarak belgeledi.
ANALİZ II — Tsunami Üretimi, Splay Faylar & NOAA Mirası
Enerji Aktarımı: ~250.000 km²'lik okyanusal tabanın ani hareketi, Pasifik'e devasa kinetik enerji iletti. Dalgalar açık denizde yalnızca 30–60 cm yüksekliğindeydi; sığ kıylara ulaşınca onlarca metreye fırladı (sığlaşma amplifikasyonu).
Splay Fay Katkısı — SCI [2]: Suleimani & Freymueller (2020), Patton Bay Fayı başta olmak üzere intraplate splay faylarının tsunami dalgalarını ana megathrust fayından daha erken ürettiğini nicel olarak gösterdi. Bu fayların deniz altındaki uzanımı karadaki haritalardan çok daha büyüktür. Yatay zemin hareketleri tsunami yüksekliğini Kuzey Amerika Batı Kıyısı'nda %10–18 artırmaktadır.
Sistem Mirası: Bu olay, DART boya sistemi ile Pacific Tsunami Warning Center'ın (PTWC) modernizasyonunu tetikledi. Bugün kullanılan erken uyarı protokolleri büyük ölçüde 1964 deneyimlerine dayanır.
ANALİZ III — Zemin Sıvılaşması & Deprem Mühendisliği Devrimi
Turnagain Heights Felaketi: Geniş alandaki toprak sıvılaşması, Anchorage'ın en modern mahallelerinden birini kayan, çatlayan kütleler halinde denize doğru sürükledi. ~130 hektarlık alan tahrip oldu. Fourth Avenue'de zemin 3.4 metre çökerken 4.3 metre yatay hareket yaşandı.
Mühendislik Mirası: Bu gözlemler, ABD bina yönetmeliklerinin zemin sıvılaşması gerekliliklerini içerecek biçimde yeniden yazılmasına, sıvılaşma risk haritalamasının deprem mühendisliğinin zorunlu parçası haline gelmesine ve yeni temel tasarım standartlarının geliştirilmesine yol açtı. EarthScope/USGS [3] sunumu bu mirası ayrıntılı belgeler.
ANALİZ IV — Levha Tektoniği'nin İspatı: Plafker'ın Devrimi
Tartışmalı Başlangıç: 1964'te seismologlar, depremin 80° güneye eğimli dik bir fay üzerinde gerçekleştiğini düşünüyordu. Bu model 6–9 metre kayma ve 100–200 km derinliğe uzanan bir fay öngörüyordu — modern perspektiften bakıldığında fiziksel olarak imkânsız bir senaryo.
Plafker'ın Megathrust Modeli: USGS jeologu George Plafker, kıyı boyunca batma ve yükselme noktalarını haritalayarak yalnızca 8°'lik eğimli bir megathrust modeliyle tüm gözlemlerin tutarlı biçimde açıklanabileceğini gösterdi. Bu model üç bağımsız kanıtla desteklendi: (1) uplift/subsidence bantlarının geniş yayılımı, (2) art sarsıntıların sığ derinlik aralığında toplanması, (3) büyük kıta sahanlığı yükselmesinin gözlenen tsunamiyi üretebilmesi.
Kalıcı Miras: Plafker'ın çalışması, subduction zone megathrust depremlerinin ilk kapsamlı jeolojik kanıtını sundu ve levha tektoniği teorisini bilimsel konsensüse taşıdı.
Aşağıda, bu raporun temel bilimsel dayanaklarını oluşturan üç hakemli SCI yayınının ayrıntılı özetleri yer almaktadır. Her makale, 1964 Alaska depreminin farklı bir yüzünü — paleosismik geçmiş, tsunami modelleme ve genel bilimsel miras — mercek altına almakta; birlikte bütünleşik ve çok boyutlu bir analiz çerçevesi sunmaktadır.
Konu ve Yöntem: Kodiak Adası'nın 15 km güneyindeki Sitkinak Adası'nın güney kıyısında lagün kıyılarından alınan bataklık karotları ve gelgit kıyısı kesitleri incelenmiştir. Radyokarbon tarihleme, ¹³⁷Cs profilleri, BT (bilgisayarlı tomografi) taramaları ve mikrofosil (diyatom + foraminifer) topluluklarıyla beş ani kara seviyesi değişimi olayı belgelenmiştir.
Temel Bulgular: C1 teması (silt üzeri torf), 1964 depremindeki çöküşün sedimantolojik ve mikrofosil kanıtını sunar. C2, C3 ve C5 temasları ise yaklaşık M.Ö. 290–0, 520–300 ve 1050–790 yıllarına tarihlenen ani yükselme olaylarını kaydetmektedir. C4 temas ise 640–510 yıl önce gerçekleşmiş ikinci bir çöküşe işaret etmektedir. Yaklaşık 1.5 km içeriye kadar izlenen kum tabakası (Tabaka A) ve ani yükselme kanıtı, birlikte 1788 depremini göstermektedir.
Layman Açıklaması: Sitkinak Adası bir doğal arşiv gibi davranıyor. Her büyük depremde bataklık katmanları ya batar (deniz suyu girer, torf üzeri silt birikir) ya yükselir (deniz çekilir, silt üzeri torf gelişir). 1964'te ada çökmüş, 1788'de yükselmiş — bu da her büyük depremde kırığın aynı sınırda durmadığını kanıtlıyor.
1964 kırığının batı sınırının kalıcı bir engel oluşturmadığı gösterilmiştir. 1788 kırılması bu sınırı aşarak çok daha batıya uzanmıştır. Bu bulgu, bölgesel deprem tehlike haritalarında sabit rupture sınırı varsayımının yeniden gözden geçirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.
Konu ve Yöntem: 1964 Alaska tsunamisinin Kenai Yarımadası ve Kodiak Adası kıyılarındaki yakın-alan gözlemleri (dalga varış süreleri, polarite, run-up yükseklikleri ve taşkın alanları) üzerinden ilk tam sayısal modelleme çalışması. Suito & Freymueller (2009)'in koseismik deformasyon modeli temel alınarak; splay fay uzanımı ve yatay zemin hareketi katkısı sistematik biçimde sınanmıştır. Doğrusal olmayan sığ su denklemi ile iç içe geçmiş batimetri/topografi ızgaraları kullanılmıştır.
Temel Bulgular — Splay Fay Uzanımı: Patton Bay Fayı başta olmak üzere intraplate splay fayları, tsunami dalgalarını megathrust kırılmasından daha önce üretmektedir. Splay fayın deniz altındaki uzanımı, önceki tüm modellerden daha geniş (yaklaşık 150°B'ye kadar) olmakla birlikte Kenai Yarımadası'nın batı ucuna ulaşmamaktadır. Bu uzanım, Prince William Sound asperitesinin kalıcı yapısıyla örtüşmektedir.
Temel Bulgular — Yatay Yer Hareketi: Yatay zemin kayması, eğimli deniz tabanını hareket ettirerek ek bir su yüzeyi yükselmesi yaratır. Bu etki uzak sahillerde (Kuzey Amerika Batı Kıyısı) tsunami dalga yüksekliklerini %10–18 artırmaktadır. Yakın sahillerde kıyıya göre %5–8 değişkenlik göstermekte olup Kodiak bölgesinde belirgindir.
Layman Açıklaması: Bir masa örtüsünü kenarından yatay ittiğinizde ortası hafifçe kalkar. 1964'te deniz tabanının yatay kayması da tam bunu yaptı — su yüzeyini ekstra kaldırıp dalgayı güçlendirdi. Dahası splay faylar "ön dalga" yarattı: ana fay suya vurduğunda, splay faylar çoktan büyük dalgaları yollayıp beklemekteydi.
Suito & Freymueller (2009) koseismik kayma modeli, özellikle Kodiak Adası yakın-alan dalga kayıtlarını en iyi açıklayan model olarak doğrulanmıştır. Uzak sahillerde daha önceki tüm modeller tarafından sistematik biçimde düşük tahmin edilen tsunami yükseklikleri, yatay hareket katkısının hesaba katılmasıyla %20 veya üzerinde artabilmektedir.
Konu ve Kapsam: 1964 depreminin 60. yıl dönümü için hazırlanan bu kapsamlı eğitim ve bilim iletişimi dokümanı; resmi USGS/AEC parametrelerini, fotoğraf arşivini, tektonik bağlamı, kabuk deformasyonu haritalarını, tsunami mekanizmalarını, zemin sıvılaşması analizlerini ve depremin bilim dünyasına katkılarını bütünleşik biçimde sunar.
Depremin Levha Tektoniği Üzerindeki Etkisi: 1964 öncesinde egemen teori, büyük depremlerin yalnızca yüzeye yakın bilinen fay hatlarında oluştuğunu varsayıyordu. M9.2'lik bir deprem bu modele sığmıyordu. Plafker'ın megathrust yorumu başlangıçta reddedilse de, üç bağımsız kanıt grubu modeli tartışmasız kıldı: uplift/subsidence bantlarının genişliği, art sarsıntı derinlik dağılımı ve gözlenen tsunaminin büyük ölçekli deniz tabanı yükselmesiyle açıklanabilmesi. Bu olay, subduction zone kaynaklı mega-depremlerin evrensel kabulü için dönüm noktası oldu.
Bilimsel Miras — Dört Temel Alan: (1) Levha tektoniği: subduction zone depremlerinin teorik çerçevesi kuruldu. (2) Zemin mühendisliği: sıvılaşma, yanal yayılma ve temel tasarım standartları yeniden yazıldı. (3) Tsunami erken uyarısı: DART sistemi ve NOAA Pacific Tsunami Warning Center modernize edildi. (4) Deprem hazırlığı: kentsel planlama, tahliye koridorları ve bina yönetmelikleri revize edildi.
Modern GPS istasyonları, Güney-Orta Alaska'da yılda 4.3 cm'e varan sıkışmayı kaydetmektedir. Bu baskı yüzyıllar içinde biriktiğinde yeni bir M9+ depreme dönüşebilir. Alaska, dünyanın M8+ üretiminde en verimli subduction zonlarından biri olmaya devam etmektedir: 1899–2021 arasında dokuz M8+ deprem kaydedilmiştir.
SCI [1] (Briggs et al. 2014, GRL) geçmişe bakarak fay sınırının kalıcı olmadığını gösterirken; SCI [2] (Suleimani & Freymueller 2020, JGR) 1964 olayının tsunami mekanizmasını sayısal modellerle tam olarak çözümlemekte ve gelecekteki olaylar için kaynak fonksiyon kalibrasyon yöntemini sunmaktadır. SCI [3] (EarthScope/USGS 2024) ise bu iki araştırma hattının bilimsel ve toplumsal dönüşüme nasıl dönüştüğünü belgeler. Birlikte üç çalışma şunu söylemektedir: 1964 depremi hem geçmişi hem bugünü anlamamızı şekillendirdi; benzer bir olay planlaması artık bu üç perspektif olmadan yapılamaz.
1964 depremi Alaska'yı eşsiz bir jeoturizm destinasyonuna dönüştürdü. Prince William Sound ve çevresindeki uplift/subsidence izleri, tsunami run-up noktaları, "hayalet ormanlar" ve tarihsel hasar alanları; levha tektoniğini, megathrust depremlerini ve tsunami dinamiklerini yerinde, elle tutulur biçimde öğretmek için mükemmel fırsatlar sunmaktadır. SCI [1]'de belgelenen Sitkinak Adası'ndaki paleosismik kanıtlar, bu jeoturizm deneyimine bilimsel derinlik katmaktadır.
Prince William Sound — Episenter Yakın Sahası
Episantre'ye en yakın bölge (Tatitlek çevresi, ~48 km). Kırılma başlangıcını deniz ortamında anlayın; uplift/subsidence izlerini, değişen kıyı çizgilerini ve tsunami işaretlerini doğrudan arazi üzerinde gözlemleyin. Tektonik kaldırmayı çarpıcı biçimde belgeleyen yüzey değişimleri hâlâ belgelenebilir durumda.
Anchorage — Earthquake Park & Turnagain Arm (132 km / 82 mi)
Zemin sıvılaşmasının ve kütlesel hareketlerin bir mahalleyi nasıl yuttuğunu görmek için en iyi adres. Earthquake Park, 1964 Turnagain Heights heyelanının gerçek arazisini korumaktadır. Anchorage Müzesi interaktif deprem sergileri sunar; AEC eğitim materyalleri birebir bilimsel veri ile desteklenir.
Portage Vadisi — Hayalet Ormanlar (Subsidence İzleri)
-1.8 m'lik çöküş sonucu tuz suyu istilasına uğrayan kozalaklı orman kalıntıları, Portage Gölü kenarında hâlâ ayakta durmaktadır. Bu "hayalet ormanlar", tektonik subsidence'ın canlı ve görsel anlamda güçlü kanıtlarıdır. SCI [1]'de Sitkinak'ta belgelenen bataklık-subsidence mekanizmasının görsel eşdeğeridir.
Valdez & Seward — Tsunami Bilim Yolu (61–130 km arası)
Valdez limanında ve Seward'ın Waterfront Park'ında tsunami run-up işaretleri ve anıt plaketleri bulunur. Valdez Müzesi deprem öncesi-sonrası arşiv fotoğraflarıyla zengin bir belge sunmaktadır. SCI [2]'nin modellediği Seward tektonic tsunami varışını (35 dak.) yerinde canlandırın.
Alaska Earthquake Center (AEC) — Canlı Bilim Merkezi
Alaska Üniversitesi Fairbanks bünyesindeki AEC, hem araştırma hem de halk eğitimi için kaynak sunar. 1964 depreminin resmi olay sayfası (earthquake.alaska.edu), gerçek zamanlı sismogram arşivleri, tektonik açıklamalar ve eğitim materyalleriyle jeoturizm programlarına bilimsel zemin sağlar.
Büyük depremler yıkım getirir; ama aynı zamanda bilimsel uyanış ve derin eğitim fırsatı sunar. Alaska 1964 sahası, levha tektoniğinin gücünü gözlemlemek, dokunmak ve hissetmek isteyen jeoturistler, jeoloji öğrencileri ve doğal afet araştırmacıları için dünyanın en zengin açık hava ders kitabıdır. Artık SCI yayınları, resmi koordinatlar, derinlik verileri ve AEC'nin tektonik çerçevesiyle desteklenen bu saha, hem bilimsel hem de insani boyutuyla tam bir jeoturizm deneyimi sunar.
1964 Alaska Depremi
yalnızca bir sarsıntı değil,
bilimin ve hazırlığın dönüm noktasıdır.
61.0500°N, 147.48°W koordinatlarında, 23 km derinlikte başlayan bu kırılma; levha tektoniğini ana akıma taşıdı, tsunami uyarı sistemlerini doğurdu, deprem mühendisliğini yeniden şekillendirdi ve Alaska'yı yaşayan bir jeoturizm laboratuvarına dönüştürdü. Üç SCI yayını, bu depremi anlamamamızdaki gedikleri kapattı: fay sınırlarının geçişkenliği, splay fay tsunamijenezi ve 60 yıllık bilimsel mirasın eğitime dönüşümü. Tarihsel hafıza ve bilimsel merak, gelecekteki megathrust risklerine karşı en güçlü kalkanımızdır.
🔬 SCI Yayınlar (Bu Raporda Entegre Edilen)
- [1] Briggs, R.W. et al. (2014). Uplift and subsidence reveal a nonpersistent megathrust rupture boundary (Sitkinak Island, Alaska). Geophysical Research Letters, 41, 2289–2296. doi:10.1002/2014GL059380
- [2] Suleimani, E. & Freymueller, J.T. (2020). Near-field modeling of the 1964 Alaska tsunami: The role of splay faults and horizontal displacements. Journal of Geophysical Research: Solid Earth, 125, e2020JB019620. doi:10.1029/2020JB019620
- [3] EarthScope Consortium / USGS (2024). Historical Magnitude 9.2 Alaska — Teachable Moments Series. Good Friday Earthquake, 27 Mart 1964. EarthScope Consortium & University of Portland.
✅ Birincil Resmi Kaynaklar
- Alaska Earthquake Center (AEC) — Resmi Olay Sayfası:
earthquake.alaska.edu/event/96441lal4e
Koordinatlar: 61.0500°N, 147.48°W · Derinlik: 14.3 mil (23 km) · Mw 9.2 · Sismolog onaylı - Plafker, G. (1965). Tectonic deformation associated with the 1964 Alaska earthquake. Science, 148(3678), 1675–1687.
- Suito, H. & Freymueller, J.T. (2009). A viscoelastic and afterslip postseismic deformation model for the 1964 Alaska earthquake. Journal of Geophysical Research, 114, B11404.
- Liberty, L.M., Brothers, D.S. & Haeussler, P.J. (2019). Tsunamigenic splay faults imply a long-term asperity in southern Prince William Sound, Alaska. Geophysical Research Letters, 46, 3764–3772.
🔗 Ek Referanslar & JeoTurizm Kaynakları
- Smithsonian Magazine — "The Good Friday Earthquake": Tarihsel bağlam ve fotoğraf arşivi.
- Kenai Fjords National Park: Uplift/subsidence jeoturizm rotaları ve rehberli tur bilgileri.
- Anchorage Museum — "Living with Earthquakes" interaktif sergisi.
- Valdez Museum & Historical Archive: Deprem öncesi-sonrası fotoğraf koleksiyonu.
- YouTube — Anı Videosu: youtu.be/ykdjbGqqHXM
📌 Teknik Parametreler — AEC Doğrulanmış (v3)
- Koordinatlar (AEC): 61.0500°N, 147.48°W
- Derinlik (AEC): 14.3 mil / 23 km
- Zaman (AST/UTC): 17:36:14 AST / 03:36:14 UTC
- Büyüklük: Mw 9.2
- Event ID: 96441lal4e
- Fay kırılma uzunluğu: ~700–970 km
- Maks. yer kayması: ~18 m
- Splay fay uzanımı (SCI [2]): ~150°B'ye kadar
- Yatay hareket tsunami etkisi (SCI [2]): %10–18 amplitüd artışı (uzak saha)
- Sitkinak sınırı (SCI [1]): Geçişken — sabit engel değil
Bu raporda sıklıkla geçen teknik terimlerin sade ve anlaşılır tanımları aşağıda yer almaktadır. Her kart; bilimsel tanımı, günlük yaşamdan bir benzetmeyi ve raporla ilişkisini içermektedir.
Kaynağından yüzlerce veya binlerce kilometre uzakta etkili olan tsunamidir. Açık okyanusta dalga yalnızca 30–60 cm yüksekliğindedir; sığ kıyılarda ise onlarca metreye fırlayabilir. Saatte 700–800 km hızla ilerler — bir yolcu uçağı kadar hızlı.
İki levhanın birbirinin üzerine bindiği dev bir bindirme fayıdır. Subduction zonlarında okyanusal plaka kıtasal plakanın altına dalarak birbirine kilitlenir; yüzyıllarca biriken enerji bir anda patlar. Dünyanın tüm M9+ depremleri megathrust kökenlidir.
Ana megathrust fayından dallanan ikincil faylardır. Megathrust kırıldığında bu yan faylar da devreye girer ve deniz tabanını ana faydan daha önce yukarı fırlatır — bu yüzden daha erken ve daha yüksek tsunami dalgaları üretirler. 1964'te Patton Bay Fayı en büyük örnekti.
Büyük bir deprem sırasında zeminin ani olarak çökmesi (subsidence) ya da yükselmesi (uplift) olayıdır. Megathrust sınırının üstündeki bölgeler çökerken, deniz tabanı ve kıta sahanlığı yükselir. 1964'te bazı kıyılar 11.5 m yükseldi, bazıları 2.4 m çöktü.
Suya doygun kum veya silt zemininin şiddetli sarsıntı altında katılığını kaybedip sıvı gibi davranması olayıdır. Zemin taşıyıcılığını anlık yitirir; üzerindeki binalar, yollar ve altyapı batar veya devrilir. 1964'te Anchorage'da Turnagain Heights bütün bir mahallesiyle bu şekilde kaydı.
Bir tektonik plakanın başka bir plakanın altına dalarak mantoya gömüldüğü sınır bölgesidir. Dünyanın tüm M9+ depremleri ve en büyük tsunamiler bu bölgelerde üretilir. Alaska–Aleutian Subduction Zone, 1899–2021 arasında dokuz M8+ deprem üretti; Pasifik Plakası burada yılda 5.5–7.8 cm hızla altta kalıyor.
Dalan okyanusal plakanın mantoyla sürtünmesinden kaynaklanan derin odaklı deprem kuşağıdır. Depremler yüzeyden 50 ila 700 km derinliğe uzanan eğik bir dilim boyunca dizilir — bu dizi, plakanın dalmakta olduğunu görünür kılar. Megathrust depremlerinden bağımsız hareket eder.
Aletsel kayıtlar olmadan önce gerçekleşmiş geçmiş depremlerin jeolojik izlerini inceleyen bilim dalıdır. Bataklık ve sığ deniz çökelleri, fay kazıları, kıyı çizgisi değişimleri ve tsunami kum tabakaları kullanılır. Binlerce yıl önceki depremlerin büyüklüğü ve sıklığı bu yolla tahmin edilir.
Comments
Post a Comment