🔬 Extended Abstract Generator: Yöntem ve Vaka Çalışması

🧠 AI Destekli Akademik Üretim · Yöntem Notu

AI Destekli Genişletilmiş Özet
(Extended Abstract) Generator:
Kaynaktan Kurala Uygun Özete

Manuel genişletilmiş özet üretiminde ortaya çıkan uzunluk tutarsızlığını çözmek için geliştirilen, kural-parametreli ve kaynağa sadık bir üretim yöntemi — gerçek bir bölümle test edilmiş vaka çalışması
🗓️ Ağustos 2026 ⏱️ dk okuma 📚 İyiliğe Bilimsel Bakış · Cilt 3 🧭 Yöntem / Vaka İncelemesi
📖 Tahmini okuma: dk
🎯
Kural Tabanlı Uzunluk
Sabit "1500 kelime" değil; hedef/minimum/maksimum parametreli, venue'ye göre değişebilir bir uzunluk politikası
📎
Kaynak Sadakati
Metni yeniden yazmak değil; kaynak bölümdeki bilimsel içeriği kaybetmeden seçerek yoğunlaştırmak
👁️
İnsan Denetimi
Üretilen özet, akademik doğruluk ve kaynağa sadakat açısından yazar tarafından kontrol edilmeden gönderilmez
🔬 YÖNTEM NOTU · AI DESTEKLİ GENİŞLETİLMİŞ ÖZET ÜRETİMİ · VAKA ÇALIŞMASI

AI Destekli Extended Abstract Generator

Kaynak Makaleden Kurala Uygun Genişletilmiş Özete
0Kaynak Bölüm
1Uzunluk Politikası
2Bölüm Yapısı
3Kaynak-Temelli Üretim
4Kelime Doğrulama
5Şablon Biçimlendirme
6İnsan İncelemesi
VAKA ÖRNEĞİ: 30 sayfalık (~6000+ kelime) tam bölüm → 1699 kelimelik genişletilmiş özet (hedef: 1750, bant: 1500-2000) — ilk denemede "IDEAL" durumda üretildi.
🧠 Önce aracı deneyin: Bu sayfa, generatorün arkasındaki tam yöntemi ve vaka çalışmalarını anlatıyor. Kendi kaynak bölümünüzle canlı olarak denemek isterseniz → AI Destekli Extended Abstract Generator (çalışan araç).
1. Problem: Manuel Genişletilmiş Özetlerde Uzunluk Tutarsızlığı

"İyiliğe Bilimsel Bakış" kitap projesinde 17 yazarın kendi bölümlerinden manuel olarak hazırladığı genişletilmiş özetler, editöryal şablonun tanımladığı 1500-2000 kelimelik bant esas alınarak incelendiğinde belirgin bir dağılım sorunu ortaya çıkmıştır. On yazarın özeti bandın içinde kalırken (1603-1984 kelime), yedi yazarınki bandın dışına düşmüştür — ikisi belirgin biçimde kısa, beşi ise belirgin biçimde uzun:

Kaynak BölümKelimeSapma
A1226Hedefin ~%18 altında
B1446Hedefin altında
C2096Hedefin üzerinde
D2097Hedefin üzerinde
E2275Hedefin ~%14 üzerinde
F2637Hedefin ~%32 üzerinde
G2721Hedefin ~%36 üzerinde

Bu dağılım beklenmedik değildir: her yazar, "genişletilmiş özet" talimatını kendi öznel değerlendirmesiyle yorumlamış; kimisi ihtiyatlı davranıp kısa tutmuş, kimisi kaynak bölümdeki zengin içeriği tam aktarma kaygısıyla sınırı aşmıştır. Sorun yazarların özeninde değil, sürecin yapısındadır: manuel bir "genişletilmiş özet yaz" talimatı, kelime sayısını garanti eden bir mekanizma içermez. Bu gözlem, kaynak makaleden başlayıp kurala uygun bir özete varan, kelime sayısını üretim sırasında doğrulayan bir yöntemin gerekliliğini ortaya koymuştur.

2. Özet Nedir? Abstract, Extended Abstract ve Yönetici Özeti Arasındaki Fark

"Genişletilmiş özet" kavramına geçmeden önce üç akraba ama farklı türü ayırmak gerekir. Summary (özet) en geniş şemsiye kavramdır — herhangi bir uzun metnin kısaltılmış hâli. Abstract, akademik makaleye özgü, kaynak metnin uzunluğundan bağımsız, genelde sabit ve kısa (150-300 kelime) bir alt türdür. Yönetici Özeti (Executive Summary) ise iş/kurum dünyasına özgü, kaynak raporun uzunluğuna oranla ölçeklenen bir alt türdür — bir yöneticinin, raporun tamamını okumadan karar verebilmesi için tasarlanır. Yani özet, yalnızca akademik toplantı/dergi amaçlı bir tür değildir; çalıştığınız bir kuruma raporun tamamı yerine özetini vermeniz de aynı ailenin ticari koludur.

TürBağlamUzunluk kuralı
AbstractAkademik makaleSabit, kısa (150-300 kelime) — kaynak uzunluğundan bağımsız
Extended AbstractKonferans / kitap bölümüSabit aralık, venue'ye göre 750-3000 kelime
Yönetici Özeti (Executive Summary)İş/kurum raporuKaynağın %5-10'u (pratikte 1-2 sayfa)

Yönetici özetinin oran kuralı birden fazla bağımsız profesyonel yazım kılavuzunda tutarlı biçimde tekrarlanır: 10 sayfalık bir rapor için ~1 sayfa, 20 sayfalık bir rapor için ~2 sayfa, 50+ sayfalık bir rapor için 2-3 sayfa özet önerilir. Kendi vakamıza uygularsak: ~30 sayfalık (6000+ kelime) kaynak bölüm, 1699 kelimelik özete karşılık gelir — yaklaşık %28. Bu, yönetici özetinin %5-10 normundan bilinçli olarak çok daha yüksektir; çünkü genişletilmiş özet, bulguyu tek cümleyle bildiren yönetici özetinden farklı olarak yöntem ve tartışmayı da kısmen taşıyan, akademik cemaate hitap eden bir ara-formattır — iki tür aynı aileden ama farklı oranlarda çalışır.

İlginç bağlantı: Bölüm 7'de ele alınan r=0,57 bulgusu — kaynak sayfa sayısı arttıkça özetin de orantılı biçimde uzaması — aslında yönetici özeti dünyasındaki "özet, kaynağa oranla ölçeklenir" ilkesinin, bu projenin akademik genişletilmiş özet verisinde bağımsızca yeniden ortaya çıkmış hâlidir.
3. Abstract mı, Extended Abstract mı? Tek Bir "Uluslararası Standart" Yok

Genişletilmiş özet uzunluğunu tasarlarken sık yapılan bir hata, belirli bir kelime aralığını (örneğin 1500-2000) "uluslararası standart" olarak sunmaktır. Güncel konferans ve dergi kılavuzları karşılaştırıldığında böyle tek bir standardın olmadığı görülür; aralık, hedef venue'ye göre önemli ölçüde değişir:

FormatVenue / KılavuzKelime Sınırı
Klasik AbstractAPA · AGU (JGR vb.) genel norm150-300
Klasik Abstract (kısıtlı)AGU Geophysical Research Letters150 (maks.)
Extended AbstractICSGS 2026 (Universitas Indonesia)750-1500
Extended AbstractISATRD/UHTK 2020 (Toros Üniversitesi)1500 (maks.)
Extended AbstractANZAM Conference 20261500-2000
Extended AbstractIIMK GIT 20242000-3000

Tabloda görüldüğü gibi extended abstract kategorisi tek başına 750'den 3000 kelimeye kadar dört farklı aralığa yayılmaktadır. "İyiliğe Bilimsel Bakış" editöryal şablonunun belirlediği 1500-2000 kelime bandı bu yelpazenin ortasına, ANZAM ile aynı aralığa denk düşmektedir — geçerli ve yaygın kullanılan bir hedef aralıktır, ama tek uluslararası kural değildir. Bu nedenle generator, 1500-2000'i sabit kodlamak yerine değiştirilebilir bir parametre olarak ele alır.

4. İki Alternatif Model: Serbest SRL/GRL Formatı mı, Yapılandırılmış Genişletilmiş Özet Formatı mı?

Bu projede aslında iki farklı kısa-makale modeli gündeme geldi. Birincisi yazarın kendi önerisiydi: Seismological Research Letters'ın (SRL) "Opinion" formatından (1500 kelime sınırı, serbest kompozisyon) esinlenen, Geophysical Research Letters'ın (GRL) isteğe bağlı Key Points ve Plain Language Summary unsurlarıyla zenginleştirilmiş, zorunlu alt başlık taşımayan bir model. Bu model, "İyiliğe Bilimsel Bakış" gibi 63 yazarlı ve tarihsel inceleme, edebi analiz, betimsel çalışma gibi çok çeşitli türleri bir arada barındıran bir kitap için özellikle uygundu — her bölümü aynı ampirik "Giriş/Yöntem/Bulgular/Sonuç" kalıbına zorlamıyordu.

Editör kurulu bu öneriyi kabul etmedi; bunun yerine ikinci modeli — Genişletilmiş Özet formatının zorunlu Giriş/Yöntem/Bulgular/Sonuç ve Öneriler başlıklı, standart akademik-makale yapısını taşıyan modeli — benimsedi. Bu tercih anlaşılır bir gerekçeye dayanıyor: ilahiyat, sosyoloji, eğitim, mühendislik gibi çok farklı disiplinlerden gelen 63 yazarın özetini karşılaştırılabilir, denetlenebilir ve açık-erişim dizinine uygun tek bir kalıpta toplamak, serbest deneme formatından daha kolay yönetiliyor.

SRL/GRL Serbest Format (önerilen)Genişletilmiş Özet Yapılandırılmış Format (benimsenen)
YapıSerbest, zorunlu alt başlık yokGiriş / Yöntem / Bulgular / Sonuç ve Öneriler zorunlu
İlham kaynağıSRL Opinion (1500 kelime) + GRL Key Points/Plain Language SummaryEditör kurulunun Temmuz 2026 resmi davet yazısı
UygunlukTarihsel, edebi, betimsel gibi çeşitli türler için doğalKarşılaştırılabilir, denetlenebilir, dizinlenebilir
KaynakçaKaynak kitaba atıfla, ayrı kaynakça gerekmezMetin-içi atıf + kaynak cilt dipnotu, ayrı kaynakça yok
Bu projedeki durumu63 yazara ilk şablon olarak sunuldu, benimsenmediEditör kurulunca resmi format olarak benimsendi

Generator açısından bu iki model arasındaki fark teknik değil, editöryaldır: LengthPolicy aynı kalır, yalnızca sections parametresi (zorunlu başlık listesi mi, serbest paragraf akışı mı) değişir. Bu yüzden iki modeli birbirini dışlayan rakipler olarak değil, aynı generator mimarisinin iki farklı şablon konfigürasyonu olarak sunmak daha doğru bir çerçeve: okuyucuya hem editöryal kararın gerekçesini hem de generatorün gerçek esnekliğini gösterir.

Not: Bu makaledeki Vaka Çalışması (bkz. Bölüm 6) Genişletilmiş Özet modelini esas alır, çünkü editör kurulunca fiilen benimsenen ve şu an geçerli olan format budur. SRL/GRL modeli burada tarihsel/karşılaştırmalı bağlam için sunulmaktadır — henüz o modelle üretilmiş ayrı bir generator vakası yoktur.
5. Generator Tasarımı: Hedef, Bant ve Sıkı Sınır

Generatorün amacı "AI ile metin yazmak" değildir. Amaç, kaynak makaledeki bilimsel içeriği sistematik biçimde koruyarak, belirlenen kelime sınırları ve bölüm yapısı içinde tekrarlanabilir bir genişletilmiş özet üretmektir. Bu nedenle uzunluk kuralı, tek bir sayı değil, dört parametreli bir politika (LengthPolicy) olarak tanımlanır:

1750
Hedef (target)
1500
Minimum
2000
Sıkı maksimum
±%5
İdeal tolerans (1662-1838)

Bu dört değer, "İyiliğe Bilimsel Bakış" venue'sü için seçilmiş varsayılan değerlerdir; kod düzeyinde LengthPolicy(target=X, minimum=Y, maximum=Z, tolerance_pct=...) olarak yeniden tanımlanabilir — örneğin ICSGS için (1125, 750, 1500) veya IIMK GIT için (2500, 2000, 3000) gibi. Üretilen metin dört duruma sınıflandırılır: IDEAL (ideal bandın merkezinde), IN_RANGE (min-max içinde ama ideal bandın dışında), OVER_MAX ve UNDER_MIN (bu ikisi docx üretimini durdurur ve içeriğin düzenlenmesini zorunlu kılar). Böylece "esneklik %10 olsun" gibi bir tolerans, uluslararası bir kuralmış gibi sunulmaz — bu, generatorün kendi tasarım kararı olarak açıkça etiketlenir.

İş Akışı
1Kaynak bölüm — tam metin, orijinal terminoloji ve atıflarıyla (ör. Cilt 3, ss.97-127)
2Uzunluk politikası — hedef/min/maks/tolerans parametreleri seçilir
3Bölüm yapısı — Giriş / Yöntem / Bulgular / Sonuç ve Öneriler + 5 anahtar kelime
4Kaynak-temelli üretim — kaynağın kendi cümleleri ve atıfları seçilerek yoğunlaştırılır, yeni bilgi/iddia eklenmez
5Kelime doğrulama — otomatik sayım; bant dışıysa docx üretilmez, içerik geri döner
6Şablon biçimlendirme — editörün Word stilleri (Times New Roman 11pt, A4, iki yana yaslı, 2,5cm kenar) docx'e uygulanır
7İnsan incelemesi — yazar, bilimsel doğruluk ve kaynağa sadakat açısından son kontrolü yapar
Not: Bu mimari, aynı projenin çeviri iş akışıyla (bkz. "AI Destekli Akademik Çeviri" yöntem notu) aynı ilkeyi paylaşır: AI, kaynağa sadık ve doğrulanabilir bir ilk taslak üretir; insan denetimi süreci kapatır. Kod düzeyinde de aynı desen kullanılır — core/ (paylaşılan doğrulama ve biçimlendirme mantığı) + authors/ (yazar başına gerçek içerik ve üretim fonksiyonu).
6. Vaka Çalışması: Kaynak Bölümden Genişletilmiş Özete

Generatorün ilk gerçek denemesi, yazarın kendi bölümü üzerinde yapılmıştır: "İyiliğe Bilimsel Bakış" Cilt 3 (Pratik), ss. 97-127'de yayımlanan "Bilimsel Bir Perspektifle İyilik: P Dalgasından Kolektif Reflekslere Afet Bilimi Yaklaşımı" başlıklı ~30 sayfalık tam bölüm.

AşamaDeğer
InputGerçek akademik bölüm — Cilt 3, ss. 97-127 (~30 sayfa)
ConstraintHedef 1750, bant 1500-2000, ideal tolerans ±%5
StructureGiriş / Yöntem / Bulgular / Sonuç ve Öneriler + 5 anahtar kelime
GeneratorKaynak-temelli AI üretimi (yeniden yazım değil, seçerek yoğunlaştırma)
Output1699 kelime — durum: IDEAL (ideal bant: 1662-1838)
ValidationKaynak bölümle karşılaştırma — terminoloji, atıflar (Allen vd., Bossu vd., Putnam, Ntontis vd. vb.) ve sayısal bulgular (P-S zaman farkları) korunmuş olarak aktarıldı
Human reviewYazar tarafından akademik doğruluk ve sadakat kontrolü — editöre gönderim öncesi zorunlu adım

Sonuç, generatorün "kelime dolduran" değil, içeriği seçerek yoğunlaştıran bir araç olduğunu göstermektedir: ilk denemede, ek düzenleme gerektirmeden hedef bandın tam ortasına (1699/1750) düşen bir özet üretilmiştir. Bu, yedi yazarın manuel süreçte kaçırdığı tutarlılığın, kural-parametreli bir üretim adımıyla sağlanabileceğine dair somut bir kanıttır.

Vaka #2: Prototip Araçla Bağımsız Tekrar Testi

Aynı kaynak bölüm, tarayıcı tabanlı prototip araçla (extended-abstract-generator.html) ikinci kez, tamamen ayrı bir yoldan test edildi: PDF'in kendisi (34 sayfa, orijinal makalenin düzeltilmiş tam metni) doğrudan tarayıcıya yüklendi, pdf.js (tarayıcı içinde çalışan, PDF'den metni otomatik okuyup çıkaran açık kaynak bir yazılım kütüphanesi) ile 63.929 karakter otomatik çıkarıldı, araç bir prompt üretti ve bu prompt farklı AI araçlarında/oturumlarında sırayla denendi:

DenemeSonuçDurum
1 — ChatGPT (ücretsiz)1081 kelime🔴 REDDEDİLDİ (UNDER_MIN)
2a — Ücretsiz Claude (ilk tur)1539 kelime🟡 KABUL EDİLEBİLİR (bant içi)
2b — Ücretsiz Claude (🔁 genişletme sonrası)2144 kelime🔴 REDDEDİLDİ (OVER_MAX)
2c — Ücretsiz Claude (3. tur denemesi)⛔ Engellendi (mesaj kotası doldu)
3 — Ücretli Claude (Vaka #1, tek deneme)1699 kelime✅ İDEAL

Aynı prompt ve aynı kaynak metin, üç farklı AI aracında/oturumunda denenmiş; sonuçlar 1081-1699 kelime arasında değişmiştir. Bu üç noktanın ikisi (Deneme 2 ve Vaka #1) aynı modeli — Claude Sonnet 5 — kullanmıştır; aralarındaki tek bilinen fark erişim/hizmet katmanıdır: Deneme 2, ekran görüntüsüyle doğrulanmış bir ücretsiz claude.ai hesabında (Free plan, sınırlı erişim) üretilmiştir, Vaka #1 ise ücretli erişimde — model mimarisi aynı, değişen yalnızca hizmet katmanıdır. Bu, o çift için "model farkı" itirazını ortadan kaldırır ve gözlemi "ücret/hizmet katmanı" yönüne biraz daha güvenle taşır — ama yine de tek bir karşılaştırmadır (n=1) ve ChatGPT verisi (Deneme 1) tamamen farklı bir model olduğu için bu ikili örüntüye dahil edilemez. Dolayısıyla üç noktanın tamamından nedensel bir iddia (örn. "ücretli erişim daha uzun çıktı üretir") çıkarmak mevcut kanıtla desteklenemeyecek kadar güçlü olur; bu gözlem geniş ölçekli, kontrollü bir testle (aynı hesap türünde çok sayıda tekrar) doğrulanması gereken bir hipotez olarak kalır. Asıl bulgu, kullanılan araçtan/erişim katmanından bağımsız olarak generatorün validate() kapısının bant-dışı çıktıları tutarlı biçimde yakalamasıdır: birinci deneme otomatik reddedildi ve araç kullanıcıya somut, yönlü bir genişletme talimatı (🔁 "Genişletme Prompt'u Üret") sundu; ikinci deneme kabul edilip doğru biçimlendirilmiş (Times New Roman 11pt, iki yana yaslı, 1cm girinti, dört zorunlu başlık, 5 anahtar kelime) bir Word belgesine dönüştürüldü — insan müdahalesi olmadan.

Ücretsiz Claude oturumunda, kapının önerdiği 🔁 "Genişletme Prompt'u Üret" fiilen denendi: 1539 kelimelik ilk çıktı, aynı oturumda 2144 kelimeye genişletildi — ama bu kez hedefin (1750) üzerine çıkarak yeniden reddedildi (OVER_MAX). Üçüncü bir düzeltme (kısaltma) denemesi ise Ücretsiz Claude'un (Free plan) mesaj kotasının dolmasıyla fiilen engellendi ("You are out of free messages until 9:10 PM"). Ücretli Claude ise tek denemede doğrudan ideal banda ulaştı, iterasyona hiç ihtiyaç duymadı. Burada dikkatli olmak gerekir: ücretli Claude'un aynı iteratif genişlet/kısalt sürecine nasıl tepki vereceği test edilmedi — dolayısıyla "ücretli erişim asla aşırı düzeltme yapmaz" gibi bir genelleme kanıtla desteklenmez. Kanıtla desteklenen tek şey şudur: Free plan'ın mesaj kotası, generatorün öngördüğü iteratif doğrulama/düzeltme döngüsünü gerçek ve somut bir şekilde kesintiye uğratabilir — bu, "hangi AI daha iyi yazıyor" sorusundan bağımsız, pratik bir kullanılabilirlik kısıtıdır.

Bu Aracın Sertleştirilme Süreci: Gerçek Kullanımla Test

Bu araç kağıt üzerinde tasarlanıp tek seferde yayınlanmadı. Geliştirme sürecinin kendisi, generatorün savunduğu ilkenin (doğrula → bulursan düzelt → yeniden doğrula) bizzat uygulanmasıydı. Aşağıdaki adımlar, aracın gerçek kullanımla nasıl sertleştiğini gösteriyor — her biri bir eksiklik itirafı değil, sahada bulunup kapatılmış bir açık:

  • PDF çıkarma gerçek dosyayla doğrulandı: 34 sayfalık gerçek bir makale yüklendi, 63.929 karakter doğru çıkarıldı — teorik iddia değil, fiilen çalıştırılmış sonuç.
  • Uzak kaynak (Drive/ResearchGate) okuma denendi: ResearchGate linki gerçekten denendi, tarayıcı güvenliği (CORS) engelledi; araç bunu sessizce yutmak yerine net bir hata mesajıyla bildirip kaynağı otomatik yeni sekmede açtı.
  • Genişletme kuralı, gerçek bir aşırı-düzeltme sonrası güçlendirildi: ilk sürüm hedefi (1750) aşıp 2144'e çıktı; bu sonuç, promptta kesin üst/alt sınırın eksik olduğunu ortaya çıkardı — kural eklendi, düzeltme kalıcı hale geldi.
  • Platform kısıtları gizlenmeden ayrıştırıldı: ücretsiz erişimde üçüncü düzeltme turu mesaj kotasıyla engellendi; bu aracın kendi kusuru değil, kullanılan platformun kısıtıydı — ikisi birbirine karıştırılmadan raporlandı.
  • Terminoloji, okuyucu geri bildirimiyle sadeleştirildi: kaynağı doğrulanamayan bir kısaltma ("ARGEK") ve açıklamasız teknik jargon ("pdf.js" gibi) fark edilip kaldırıldı/açıklandı.

Bu, aracın "ilk seferde mükemmel" olduğu anlamına gelmiyor — tam tersine, generatorün kendi savunduğu ilkenin (kör güven yerine doğrulama + iterasyon) sahada, aracın kendi geliştirme sürecinde de işlediğini gösteriyor.

7. Tartışma: Neden Otomatik Özetleme / AI Destekli Uzunluk Denetimi Gerekli?

Bu makalenin yazılma süreci, savunduğu tezin kendi ampirik kanıtı hâline geldi. Editöryal süreçte, ~58 sayfalık bir kaynak bölümün genişletilmiş özetinin 1500-2000 kelime bandına sığdırılamaması üzerine, editörle "bandı esnetelim mi?" tartışması yaşandı. Bu soruya sezgiyle değil veriyle cevap aramak için, elde bulunan 16 yazarın kaynak bölüm sayfa sayısı ile Türkçe özet kelime sayısı karşılaştırıldı: Pearson r = 0,57 — orta düzeyde, pozitif bir ilişki. "Kaynak uzunsa özet de uzun olur" sezgisi kısmen doğrulandı, ama r²≈0,32 olduğu için varyansın ancak üçte biri sayfa sayısıyla açıklanabiliyor; geri kalan üçte ikisi yazarın kendi sıkıştırma performansından kaynaklanıyor.

Bu bulgu, editörle yapılan tek seferlik bir pazarlıkla değil, kodlanmış bir kuralla ele alındı: core/word_count.py içindeki policy_for_source(source_pages) fonksiyonu, kaynak bölüm 40 sayfayı aşan yazarlar için otomatik olarak genişletilmiş bir bandı (hedef 2500, aralık 2000-3000) devreye sokuyor; altındaki yazarlar için standart bant (hedef 1750, aralık 1500-2000) geçerli kalıyor. Bu kaynak bölümün 2721 kelimelik özeti, bu kuralla artık "istisna/ihlal" değil, "IDEAL" olarak doğrulanıyor.

Manuel süreç: yazar bandı aşar → editör fark eder → e-posta/WhatsApp'ta ad-hoc pazarlık → her yazar için ayrı, belgelenmemiş karar
Otomatik süreç: kaynak sayfa sayısı → policy_for_source() → doğru bant baştan belli → üretim sırasında doğrulanır → pazarlığa gerek kalmaz

Buradan dört genel ders çıkıyor. Birincisi, "1500-2000 kelime yaz" gibi bir insan talimatı tutarlı biçimde uygulanmıyor — aynı editöryal şablona tabi 17 yazarın özeti 1226'dan 2721'e kadar yayıldı; sorun yazarların özeninde değil, talimatın kendi kendini doğrulamamasında. İkincisi, kaynak uzunluğu bu farkın yalnızca bir kısmını (~%32) açıklıyor; geri kalanı tam olarak otomasyonun standartlaştırabileceği türden bir değişkenlik. Üçüncüsü, istisnaların (ekstrem kaynaklar gibi) ad-hoc müzakereyle değil, şeffaf ve tekrar kullanılabilir bir kuralla yönetilmesi gerekiyor — aksi hâlde her yeni yazar için aynı tartışma sıfırdan yaşanır. Dördüncüsü — ve belki en öğreticisi — sorun yalnızca insan takdirinden de kaynaklanmıyor: AI'ya açık bir sayısal hedef vermek bile tek başına yeterli değil. Projenin kendi SRL/GRL-esinli örneği de baştan sona AI ile üretildi ve AI'ya açıkça "SRL'nin 1500'ü değil, projenin 2000 kelime üst sınırını hedefle" talimatı verildi; sonuç yine de 2135 kelimeye, hedefin ~135 kelime (%7) üzerine çıktı. Yani AI'ya doğru sayıyı söylemek yetmiyor — üretim sonrası bağımsız bir kelime sayımı ve gerekirse yeniden deneme adımı (tam olarak generatorün validate() fonksiyonunun yaptığı) olmadan, hedefin tutması garanti değil. Otomatik özetleme ve otomatik uzunluk denetimi, burada "kolaylık" değil, tutarlılığı ve denetlenebilirliği sağlayan asıl mekanizmadır.

Naif AI Talimatı ile Doğrulanmış Generator Arasında Fark Ne?

Burada haklı bir soru akla gelir: bir AI sohbet aracına doğrudan "bu 500 sayfalık kitabı, tonunu koruyarak özetle" ya da "bu toplantıyı/webinarı amirime 1000 kelimede özetle" dediğimde, generatorün yaptığından farkı ne? Aradaki fark "daha iyi yazmak" değil, üç somut mekanizmadır:

SorunNaif "X kelimede özetle" talimatıDoğrulanmış generator
Kelime sayısıTahminidir, garanti değildir — kendi verimizde aynı model, aynı hedefe rağmen 1539 ile 2144 arasında savrulduÜretimden sonra otomatik sayılır; bant dışıysa üretim reddedilir
DüzeltmeBelirsiz "daha kısa yap" — yeni tahmin, yeni sapma riskiKesin üst/alt sınır dili içeren, gerçek bir taşmadan (2144) sonra sertleştirilmiş fix-prompt
Kaynağa sadakatModel, yüklenen dosyayı mı yoksa eğitim verisindeki genel bilgisini mi kullandığı kullanıcıya görünmez olabilirKaynak metin istemci tarafında (pdf.js/mammoth.js ile) çıkarılıp doğrudan prompta gömülür — "sadece bu metinden üret"

İki dürüst sınır da burada açıkça yazılmalı. Birincisi: önceliklendirme sorunu çözülmedi. Amirinize toplantı özetlerken asıl zorluk kelime sayısı değil, "amirin bilmesi gereken beş şey neydi" sorusudur — karar noktaları, riskler, aksiyon maddeleri gibi; bu tam olarak yönetici özetinin (Bölüm 2) asıl işlevidir. Generator kaynağı orantılı biçimde yoğunlaştırmaya odaklıdır, hangi bilginin diğerinden daha önemli olduğunu seçme mantığını test etmedi. İkincisi: ölçek sınırı test edilmedi. Bu projede denenen en büyük kaynak ~34 sayfaydı; 500 sayfalık bir kitapta modelin bir seferde işleyebildiği metin miktarı (context penceresi) gerçek bir teknik sınır getirir — aynı yöntemin sorunsuz çalışacağı iddia edilemez.

✅ Özet

  • Özet, tek bir tür değildir: Abstract (sabit-kısa), Extended Abstract (sabit-aralık) ve Yönetici Özeti (kaynağın %5-10'u) farklı kurallarla çalışır — bu proje ikinci türe, kasıtlı olarak daha yüksek bir orana (~%28) tabidir.
  • 1500-2000 kelime, "uluslararası standart" değil; venue'ye göre değişen, bu proje için seçilmiş bir hedef aralıktır.
  • 17 manuel özetin 7'si bu aralığın dışına düşmüştür (1226-2721 kelime) — sorun yazarların özeninde değil, sürecin kelime sayısını garanti etmemesindedir.
  • Generator, uzunluğu sabit değil parametreli (hedef/min/maks/tolerans) ele alır ve bandın dışındaki üretimi otomatik olarak reddeder.
  • İlk vaka (yazarın kendi bölümü), 1699/1750 kelimeyle "ideal" durumda, tek denemede üretilmiştir.
  • Generator "ne kadar yazıldığını" güvenilir biçimde ölçer; "hangi bilginin önemli olduğunu" seçme sorununu (yönetici özetlerinin asıl zorluğu) çözmez — insan denetiminin hâlâ vazgeçilmez olduğu nokta tam olarak burasıdır.
Bu sayfa, "AI Destekli Akademik Çeviri: Türkçeyi İngilizceye Çevirmekten Daha Fazlası" yöntem notunun metodolojik devamıdır. O sayfa genişletilmiş özetlerin çevirisini; bu sayfa kaynak bölümden genişletilmiş özet üretimini ele almaktadır.
Kaynaklar
ANZAM Conference. (2026). Submission guidelines — extended abstract (1500-2000 words). anzamconference.org
ISATRD/UHTK 2020, Toros Üniversitesi. Extended abstract format (max. 1500 words). isatrd2020.toros.edu.tr
ICSGS 2026, Universitas Indonesia. Guidelines — extended abstract (750-1500 words). icsgs.ui.ac.id
GIT 2024, Indian Institute of Management Kozhikode. Guidelines — extended abstract (2000-3000 words). forms.iimk.ac.in
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi. (2025). İyiliğe Bilimsel Bakış - Pratik (Cilt 3) (N. Çetin, A. Soylu, & H. K. Özcan, Ed.). Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Yayınları. acikerisim.cumhuriyet.edu.tr
Öncel, A. O. (2025). Bilimsel bir perspektifle iyilik: P dalgasından kolektif reflekslere afet bilimi yaklaşımı. İçinde İyiliğe Bilimsel Bakış - Pratik (Cilt 3, ss. 97-127). Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Yayınları.
Seismological Society of America. SRL Author Information — "Opinion" format (limited to 1,500 words). Seismological Research Letters.
Öncel, A. O. (2026). Guide to Writing Short Articles of 1,500-2,000 Words — A Scientific Approach to Goodness Volume 3 [önerilen, benimsenmeyen SRL/GRL-esinli format]. aliosmanoncel.blogspot.com
Anthropic. (2026). Claude (Sonnet 5) [Büyük dil modeli]. anthropic.com — kaynak-temelli özet üretimi, kelime doğrulama ve şablon biçimlendirme aşamalarında AI asistan olarak kullanıldı.
Databox. (2026). How to Write an Executive Summary for a Report: Step-by-Step Guide. databox.com — yönetici özeti uzunluğunun kaynağın %5-10'u olması gerektiği kuralı.
Scribbr. What's the difference between an abstract and a summary? scribbr.com — abstract/summary tür ayrımı.

📤 Akademik Dışa Aktarma

Makale + tüm bölümler · A4 tipografi

Prof. Dr. Ali Osman Öncel

Prof. Dr. Ali Osman Öncel

İstanbul Üniversitesi–Cerrahpaşa, Jeofizik Mühendisliği Bölümü
ali.oncel@iuc.edu.tr · Ağustos 2026

Comments

Popular posts from this blog