📘🌍 EQ-LiveTurkey Teknik Raporu
🌐 EQ-LiveTürkiye
Sismik İzleme ve Tehlike Görselleştirme Platformu
EQ-LiveTürkiye, Türkiye için tarayıcı tabanlı bir sismik izleme ve tehlike görselleştirme platformudur. Birbirini tamamlayan iki veri akışını bir arada sunar: (1) son depremleri otomatik olarak güncelleyen gerçek zamanlı EMSC deprem akışı ve (2) 126 yıllık bileşik bir katalogdan önceden hesaplanmış Gutenberg-Richter b-değeri ızgarası. Her iki katman da etkileşimli Leaflet.js haritası üzerinde çakıştırılmakta; böylece süregelen sismisitenin ve uzun vadeli sismik tehlike örüntülerinin eş zamanlı değerlendirilmesi mümkün kılınmaktadır.
EMSC canlı
CircleMarker
CartoDB Dark
Leaflet.js
| Bileşen | Araç / Kaynak | Amaç |
|---|---|---|
| Canlı harita | Leaflet.js v1.9 | Etkileşimli harita, CircleMarker, LayerGroup |
| Deprem akışı | EMSC FDSN API | Gerçek zamanlı M≥2.0 olaylar, Türkiye sınır kutusu |
| Tarihsel katalog (1900–1997) | ISC FDSN API (web servis) | Merdiven dönemleri M≥4.5–5.5 |
| Tarihsel katalog (1998–2026) | EMSC FDSN API | Homojen dönem M≥3.0 |
| Katalog derleyici | fetch_combined_catalog.py | ISC+EMSC birleştirme, tekrar temizleme, Scordilis Mw |
| b-değeri ızgarası | build_bvalue_grid.py | Aki MLE, Sabit Alan Yöntemi, JSON çıktı |
| PSHA çerçevesi (referans) | GEM / oq-engine | b-değeri OpenQuake kaynak modeline girdi olarak kullanılır |
| Yayın | GitHub Pages | index.html + veri JSON statik yayın |
Harita açılınca ilk bakışta sade görünür ama aslında altında bir kontrol paneli saklıdır. Aşağıdakileri bilirseniz haritayı çok daha etkili kullanırsınız:
💡 Bilmeniz gereken 6 şey
- Kontrol paneli haritanın ALTINDA gizli. Ekranın en altındaki ▲ ▲ ▲ ok işaretine tıklayın — tüm butonlar ve ayarlar açılır.
- Aktif olan buton içi mavi (camgöbeği) dolu ve yazısı koyu olandır. Pasif butonlar şeffaftır.
- Açılışta "Isı Haritası" görünür — bu, depremlerin yoğunluğunu soluk bir sis gibi gösterir. Depremleri tek tek, büyüklüğüne göre renkli noktalar hâlinde görmek isterseniz "Seismicity" butonuna basın.
- TR / MAR / EGE / DAF / KAF butonları yalnızca haritayı o bölgeye yakınlaştırır. Analizi o bölgeyle sınırlamaz — alttaki sayılar (Toplam, Mw≥3, Mw≥4, Maks…) her zaman o an haritada yüklü olan tüm veriyi gösterir, sadece baktığınız bölgeyi değil.
- Depremler ortalama 7-10 dakikada bir geliyor, bazen bir saate kadar sessiz kalabilir — "hareket yok" görmeniz çoğu zaman normaldir. Veri saatte bir otomatik yenilenir; sağ alttaki "EMSC Canlı ●" ibaresi bağlantının çalıştığını gösterir.
- b-değeri, T_L Asperite gibi bilimsel katmanlar önceden hesaplanmış Türkiye-geneli haritalardır — bir bölgeye yakınlaşsanız bile hep ülke genelini gösterirler, o bölgeye özel yeniden hesaplanmazlar.
Canlı haritayı doğrudan açmak için: aliosmanoncel.github.io/EQ-LiveTurkiye
1900–1997
1998–2026
dönem Mc
±60s, <50km
Scordilis 2006
Aki+Utsu
GitHub Pages
Hem ISC hem EMSC, FDSN uyumlu web servis API'leri (fdsnws/event/1/query) sunmaktadır. Python betiği fetch_combined_catalog.py, API sonuç sınırlarını aşmamak için her servisi 5–10 yıllık dilimler hâlinde sorgular (sorgu başına 20 000 olay sınırı). Coğrafi sınır kutusu 33–45°K, 23–48°D olarak belirlenmiştir.
⚙️ Çekim Parametreleri
- Biçim:
text(boru karakteriyle ayrılmış, hafif) - Sıralama: dilim başına
time-asc - Hız sınırı: istekler arası 1.5 sn bekleme
- Yeniden deneme: ağ hatasında 2× gecikme
- Dilim boyutu: 10 yıl (ISC) / 5 yıl (EMSC)
Sismik ağ yoğunluğu tarihsel süreçte evrilmiştir; 126 yıllık kaydın tamamına tek bir büyüklük eşiği uygulamak, ya büyük sayıda küçük olayı dışarıda bırakır ya da tamamlanmamış erken dönemleri dahil eder. Merdiven yaklaşımı, her zaman dilimine uygun minimum tamamlılık büyüklüğünü (Mc) uygulayarak ve ardından tüm kümelerin bileşimini (küme birleşimi) alarak bu sorunu çözer.
| Dönem | Kaynak | Mc | Olay Sayısı | Gerekçe |
|---|---|---|---|---|
| 1900–1965 | ISC | 5.5 | 173 | Pre-WWSSN; yalnız büyük olaylar güvenilir |
| 1965–1980 | ISC | 4.5 | 1 058 | WWSSN tam operasyonel; ref 4.0+0.5 |
| 1980–1990 | ISC | 4.0 | 1 318 | Global ağ yoğunlaşması; ref 3.0+1.0 |
| 1990–1998 | ISC | 3.5 | 4 855 | Dijital geniş bant geçişi; ref 2.5+1.0 |
| 1998–2026 | EMSC | 3.0 | 76 506 | Modern geniş bant; ref 2.5+0.5 |
| Toplam (tekrar temizleme sonrası) | 83 918 | |||
Hem ISC hem EMSC kataloglarında yer alan olaylar zamansal ve konumsal yakınlıkla belirlenir. Birbirinden 60 saniye ve 50 km'den az uzakta bulunan çiftler birleştirilerek daha yüksek Mw değerine sahip olan tutulur. Bu işlem 396 yinelenen çifti kaldırarak 83 918 benzersiz olay elde edilmesini sağlar.
Bileşik ISC+EMSC kataloğu, en az sekiz farklı büyüklük ölçeğinde (MD, ML, mb, Ms, Mw ve türevleri) rapor edilmiş olaylar içermektedir. Ölçeklerin karıştırılması sistematik önyargıya yol açar: mb=5.0, Mw=5.0 ile eşdeğer değildir. PSHA için tüm büyüklüklerin tek ve fiziksel olarak anlamlı bir ölçekte — moment büyüklüğü Mw — ifade edilmesi gerekmektedir.
| Ölçek | Olay Sayısı | Birincil Kaynak |
|---|---|---|
| MD (koda süresi) | 32 686 | EMSC bölgesel ağlar |
| ML (yerel) | 25 991 | EMSC bölgesel ağlar |
| mb (cisim dalgası) | 9 847 | ISC küresel istasyonlar |
| ML (büyük harf) | 9 232 | EMSC |
| md | 2 545 | EMSC |
| mw / Mw | 1 294 | ISC/EMSC moment tensör çözümleri |
| mL | 707 | EMSC |
mb → Mw (cisim dalgası büyüklüğü)
Scordilis (2006). ISC küresel istasyon ağından elde edilen teleseismik cisim dalgası büyüklükleri için geçerlidir.
ML / MD → Mw (yerel / koda büyüklüğü)
İkinci dereceden bağıntı, yerel büyüklüğün yüksek değerlerdeki doğrusal olmayan doygunluğunu hesaba katar; Scordilis (2006) ve büyüklük türlerine uygun diğer ampirik dönüşümlerden derlenmiştir. ML, MD, md ve mL'ye uygulanır.
Ms → Mw (yüzey dalgası büyüklüğü)
Mw = 0.994·Ms + 0.115 (Ms > 6.1)
İki parçalı bağıntı, büyük depremlerde Ms'nin doygunluğunu yansıtır.
⚠️ b-Değeri Hesabında Dönüştürülmüş-Mw Önyargısı
- ML→Mw dönüşümü: ML=3.0 için → Mw = 0.0376×9 + 0.646×3 − 0.269 = 2.007
- Dönüştürülmüş Mw≥3.0 filtresi ~66 000 EMSC olayını dışarıda bırakır (MD/ML ≈ 3.0–4.5)
- Bu durum ortalama(Mw)'yi ~2.5'ten ~4.2'ye yükseltir → yapay düşük b değerleri (~0.28) üretir
- Çözüm: b-değeri ızgarası dönüştürülmüş Mw değil, orijinal
magkullanılarak hesaplanır
eq_historical.json dosyasında diğer kullanımlar için (PSHA kaynak modeli, moment hız hesapları) korunmaktadır.
b-değeri eğimi, büyük ve küçük depremler arasındaki göreli oranı tanımlar. Küresel ortalama b≈1, büyüklükteki her bir birim artışın frekansta 10 katlık bir düşüşe karşılık geldiği anlamına gelir. b değerinin yanal değişimleri stres durumundaki, malzeme heterojenliğindeki ve sıcaklıktaki farklılıkları yansıtır.
MLE, en küçük kareler regresyonuna kıyasla istatistiksel olarak üstündür; bağımlı değişkenin dağılımı hakkında varsayımda bulunmaz ve yansız tahminler üretir. M̄, Mc üzerindeki örneklem ortalama büyüklüğüdür.
Deprem katalogları büyüklükleri genellikle en yakın 0.1 birimine yuvarlayarak raporlar. Utsu (1966), bu ayrıklaştırmanın b'yi sistematik olarak küçümsediğini göstermiştir; düzeltme ΔM = aralık genişliği/2 = 0.05 olarak uygulanır.
Sabit Alan Yöntemi'nde, her grid düğümü etrafında sabit yarıçaplı bir çember içindeki olaylar örneklenerek b-değeri hesaplanır. Bu yaklaşım, hareketli pencere yöntemine kıyasla alansal örneklem büyüklüğünü tutarlı kılar ve alan kaynaklı önyargıyı azaltır. Öncel & Wyss (2000), İzmit kırık zonu için R=20 km ve 5 km adım kullanmıştır; bu çalışmada Türkiye geneli analiz için R=100 km ve 10 km adım kullanılmıştır.
| Parametre | Değer | Gerekçe |
|---|---|---|
| Arama yarıçapı R | 100 km | Bölgesel ölçek; Türkiye genelinde N≥50'yi sağlar |
| Grid adımı | 0.09° (~10 km) | Öncel & Wyss: 5 km; Türkiye geneline ölçeklendirildi |
| Min. olay sayısı | Nmin = 50 | Öncel & Wyss (2000) kriteri |
| Tamamlılık eşiği | Mc = 3.0 | EMSC 1998–2026 homojen dönemi |
| Efektif eşik | Mc,eff = 2.95 | Utsu düzeltmesi ΔM=0.05 |
| Grid alanı | 34–43°K, 25–45°D | Türkiye kara alanı + yakın kıyı |
| Grid boyutu | 101×223 = 22 523 aday | 0.09° adım |
| Haritalanan nokta | 19 719 (%87.5) | 2 804 nokta N≥50 kriterini karşılayamadı |
Yukarıdaki b-değeri ızgarası tek bir sabit değer verir — 126 yıllık kataloğun tamamına ait, zamanla değişmeyen bir özet. Canlı haritaya eklenen Zaman–Magnitude (Time–Magnitude) paneli ise farklı bir soruya cevap arar: seçili bölge ve pencerede b-değeri zaman içinde nasıl değişiyor?
Yöntem, bu makalenin §3.1'inde uygulanan tekniğin birebir aynısıdır: katalog zaman sırasına dizilir, sabit N=100 olaylık bir pencere tanımlanır, pencere içindeki olaylara Aki (1965) MLE uygulanarak bir b-değeri hesaplanır; ardından pencere 10 olay ileri kaydırılıp işlem tekrarlanır. Sonuç, zaman ekseninde ilerleyen bir b-değeri dizisidir.
⚙️ Neden N=100, neden adım=10?
- İstatistiksel güç: Aki MLE'nin %95 güven aralığı ±1,966/√n ile daralır; n=100 için ±0,196 — kabul edilebilir bir kesinlik. N çok küçük olsaydı (ör. 20-30), tek bir aykırı deprem b-değerini büyük ölçüde oynatabilirdi.
- Zamansal çözünürlük: N büyüdükçe her pencere daha uzun bir zaman aralığını temsil eder, kısa vadeli değişimler bulanıklaşır. N=100, Öncel & Wilson (2007)'da İzmit öncesi 8,5 yıllık dönemi ~70 anlamlı pencereye ayırmaya yetmiştir.
- Adım=10 (pencere N'sinin %10'u): ardışık pencereler arasında güçlü örtüşme sağlar, ani sıçramalar yerine yumuşak bir zaman serisi üretir; komşu pencereler arası korelasyon yüksek kalır.
Global b: Tüm uygun katalog (N=76 514, M≥Mc) üzerinden hesaplanan tek sayı — "Türkiye'nin ortalama sismisite karakteri nedir?" sorusuna cevap verir.
Rolling b: N=100'lük kayan pencerelerden üretilen bir dizi — "sismisite karakteri şu anda nasıl değişiyor?" sorusuna cevap verir. İkisi farklı sorulara cevap verir, biri diğerinin yerine geçmez.
Mc (tamamlılık eşiği), kayan pencerede pencere başına değil, görüş alanı için global/sabit olarak hesaplanır (MAXC yöntemi — Wiemer & Wyss 2000). Pencere başına ayrı Mc hesaplamak, küçük örneklemlerde gürültülü ve tutarsız sonuçlar üretirdi.
⚠️ Bu bir deprem tahmin aracı değildir
Scholz (2019, The Mechanics of Earthquakes and Faulting, §4.4.2)'a göre swarm dizileri genellikle yüksek b-değeriyle ilişkilendirilir (pore-fluid diffüzyonu, kendini sınırlayan bir mekanizma), düşük b ise kilitlenme/mainshock-aftershock tipik davranışına işaret eder. Ancak aynı kaynak, Mogi (1963)'nin dizi tiplerini kesin sınıflandırma iddiasını "fazla genellenmiş" bulur — aynı bölgede, aynı fay mekanizmasıyla, birkaç km fark ile tamamen farklı dizi tipleri gözlenebilir. Bu nedenle platform hiçbir zaman "bu swarm'dır" ya da "foreshock tespit edildi" gibi kesin bir sınıflandırma üretmez; yalnızca "swarm-benzeri" veya "artçı-şok-benzeri" gibi geriye-dönük-doğrulanabilir ifadeler kullanır. Foreshock, tanımı gereği ancak daha büyük bir olay gerçekleştikten sonra geriye dönük olarak teşhis edilebilir.
Panelin "Forecast" ve "Marmara FC" katmanları da aynı temkinle okunmalıdır: bunlar deprem zamanı veya yerinin öngörüsü değil, geçmiş dönem verisiyle eğitilip (1998–2019) sonraki dönemde (2020–2030) test edilen istatistiksel bir doğrulama denemesidir (Wiemer & Wyss 2002 yaklaşımı) — b-değeri haritasının öngörü gücünü retrospektif olarak sınamak içindir, gelecekteki bir depremin kesin konumunu vermez.
Aşağıdaki harita 19 719 grid noktasından oluşan b-değeri dağılımını göstermektedir. Her daire, merkezdeki 100 km yarıçaplı alan içindeki depremlere dayanarak Aki (1965) MLE yöntemiyle hesaplanan b-değerini temsil eder. Fareyi bir noktanın üzerine getirerek o bölgenin b-değerini ve kullanılan deprem sayısını (N) görebilirsiniz. Yakınlaştırdıkça ızgara daha yüksek çözünürlüğe geçer.
⚠️ Bu harita bir deprem tahmin haritası değildir
b-değeri haritası tek başına deprem tehlikesini veya gelecekteki büyük bir depremin yerini göstermez; sismisite içindeki büyüklük-frekans dağılımının mekânsal değişimini gösterir. Düşük b bölgeleri stres birikimiyle ilişkilendirilen istatistiksel bir örüntüdür, kesin bir öngörü aracı değildir.
🔴 Düşük b-değeri bölgeleri (b < 0.8) — olası yüksek gerilim/stres ile ilişkili anomaliler
Doğu Anadolu Fay Zonu (DAFZ) boyunca, özellikle Kahramanmaraş üçlü kavşağı çevresinde belirginleşmektedir. Ancak bu anomalilerin Şubat 2023 Mw7.8–7.7 deprem dizisiyle nedensel olarak ilişkilendirilmesi için artçı kümelerinin giderilmesi (declustering) ve yerel Mc/belirsizlik analizlerinin yapılması gerekmektedir — bkz. Kısıtlar bölümü.
🟢 Yüksek b-değeri bölgeleri (b > 1.3) — Heterojen / Jeotermal
Batı Anadolu genişleme kuşağı (Gediz, Büyük Menderes grabenleri), Orta Anadolu volkanik yayı ve Karadeniz kıyı kuşağının bazı kesimleri. Bu alanlardaki yüksek b-değerleri kabuk heterojenliğini, yüksek gözenek sıvısı basınçlarını veya ısıl olarak zayıflamış fay zonlarını yansıtır.
✅ Doğrulama
- Tüm Türkiye b = 1.031 (N=76 514) — literatürle uyumlu (Kalafat vd. 2007: b≈1.0–1.1)
- b aralığı 0.460–2.249, ortalama 1.167 — tektonik açıdan çeşitli bölge için fiziksel olarak makul
- 2 804 haritalanmamış nokta (N<50) Karadeniz açığı ve düşük sismisiteli Orta Anadolu'da yoğunlaşıyor
Olasılıksal Sismik Tehlike Analizi (PSHA), belirli bir zaman penceresinde bir alanda verilen zemin hareketi yoğunluk ölçütünü (örn. PGA, Sa) aşma olasılığını nicel olarak ortaya koyar. GEM Vakfı'nın OpenQuake Engine'i, Küresel Deprem Modeli'nde ve ulusal tehlike çalışmalarında kullanılan önde gelen açık kaynaklı PSHA platformudur. OpenQuake kaynak modelinde her alan kaynağı veya nokta kaynağı, bir Gutenberg-Richter MFD (Büyüklük-Frekans Dağılımı) gerektirmektedir.
<areaSource id="TR_01" name="Marmara Bölgesi">
<truncGutenbergRichterMFD aValue="5.2" bValue="0.95"
minMag="5.0" maxMag="7.5"/>
</areaSource>
bValue alanı, ilgili kaynak zonuyla çakışan b-değeri grid hücrelerinin uzamsal ortalamasından alınır.
19 719 nokta
konumsal birleştirme
zon başına b
PSHA
PGA, Sa haritaları
⚠️ Mevcut Kısıtlar
- Kümeleme giderme yok: Artçı şok sürgünleri (örn. 2023 Kahramanmaraş: ~10 000 olay) etkilenen bölgelerde b-değerlerini şişirir. Gardner-Knopoff (1974) veya Reasenberg (1985) henüz uygulanmadı.
- Sabit Mc=3.0: Yerel Mc, Türkiye genelinde değişkenlik gösterebilir. Wiemer & Wyss (2000) MAXC yöntemi konumsal değişken Mc sağlayabilir.
- Belirsizlik sınırı yok: Shi & Bolt (1982) b-değeri güven aralıkları henüz haritada gösterilmemektedir.
- Statik ızgara: b-değeri ızgarası önceden hesaplanmıştır; yeni EMSC verileri geldiğinde otomatik güncelleme yapılmamaktadır.
✅ Planlanan İyileştirmeler
- Gardner-Knopoff kümeleme giderme (yalnız ana şok kataloğu)
- MAXC konumsal değişken Mc haritalama
- Shi & Bolt (1982) b-değeri belirsizlik gösterimi
- GitHub Actions ile otomatik katalog güncelleme (aylık yenileme)
- OpenQuake kaynak modeli XML dışa aktarım betiği


Comments
Post a Comment