📘🌍 EQ-LiveTurkey Teknik Raporu
🌐 EQ-LiveTürkiye
Sismik İzleme ve Tehlike Görselleştirme Platformu
EQ-LiveTürkiye, Türkiye için tarayıcı tabanlı bir sismik izleme ve tehlike görselleştirme platformudur. Birbirini tamamlayan iki veri akışını bir arada sunar: (1) son depremleri otomatik olarak güncelleyen gerçek zamanlı EMSC deprem akışı ve (2) 126 yıllık bileşik bir katalogdan önceden hesaplanmış Gutenberg-Richter b-değeri ızgarası. Her iki katman da etkileşimli Leaflet.js haritası üzerinde çakıştırılmakta; böylece süregelen sismisitenin ve uzun vadeli sismik tehlike örüntülerinin eş zamanlı değerlendirilmesi mümkün kılınmaktadır. Canlı akış ve Zaman-Magnitude/b-değeri katmanları kısa dönem sismisite izleme ve hızlı değerlendirme (rapid seismicity assessment) amaçlıdır — bir deprem tahmin sistemi değildir ve platformun ayrı, olasılıksal sismik tehlike katmanlarının (PSHA — AFAD TSTH, ESHM20, ESRM20) yerini tutmaz.
Bir deprem meydana geldiğinde farklı kesimler farklı sorular sorar:
- Bilim insanı için: Şu anda gözlemlenen sismisite bize ne söylüyor?
- Teknik karar verici için: Gözlemlenen aktivite arka plan sismisitesine göre nasıl değişti, deprem sonrası değerlendirmede hangi ek kanıtlar dikkate alınmalı?
- Vatandaş için: Güvenilir, gözlemlenebilir deprem bilgisine nereden ulaşılabilir?
EQ-LiveTürkiye bu üç soruyu aynı gözlemsel veri üzerinden, dakikalar içinde yanıtlanabilir hale getirmeyi amaçlar: son 1 saat/24 saat sismisite, büyüklük dağılımı, Zaman-Magnitude ilişkisi, N=100 kayan pencere b-değeri ve mekânsal yoğunlaşma — hepsi tek arayüzde.
EMSC canlı
CircleMarker
CartoDB Dark
Leaflet.js
| Bileşen | Araç / Kaynak | Amaç |
|---|---|---|
| Canlı harita | Leaflet.js v1.9 | Etkileşimli harita, CircleMarker, LayerGroup |
| Deprem akışı | EMSC FDSN API | Gerçek zamanlı M≥2.0 olaylar, Türkiye sınır kutusu |
| Tarihsel katalog (1900–1997) | ISC FDSN API (web servis) | Merdiven dönemleri M≥4.5–5.5 |
| Tarihsel katalog (1998–2026) | EMSC FDSN API | Homojen dönem M≥3.0 |
| Katalog derleyici | fetch_combined_catalog.py | ISC+EMSC birleştirme, tekrar temizleme, Scordilis Mw |
| b-değeri ızgarası | build_bvalue_grid.py | Aki MLE, Sabit Alan Yöntemi, JSON çıktı |
| PSHA çerçevesi (referans) | GEM / oq-engine | b-değeri OpenQuake kaynak modeline girdi olarak kullanılır |
| Yayın | GitHub Pages | index.html + veri JSON statik yayın |
Harita açılınca ilk bakışta sade görünür ama aslında altında bir kontrol paneli saklıdır. Aşağıdakileri bilirseniz haritayı çok daha etkili kullanırsınız:
💡 Bilmeniz gereken 6 şey
- Kontrol paneli haritanın ALTINDA gizli. Ekranın en altındaki ▲ ▲ ▲ ok işaretine tıklayın — tüm butonlar ve ayarlar açılır.
- Aktif olan buton içi mavi (camgöbeği) dolu ve yazısı koyu olandır. Pasif butonlar şeffaftır.
- Açılışta "Isı Haritası" görünür — bu, depremlerin yoğunluğunu soluk bir sis gibi gösterir. Depremleri tek tek, büyüklüğüne göre renkli noktalar hâlinde görmek isterseniz "Seismicity" butonuna basın.
- TR / MAR / EGE / DAF / KAF butonları yalnızca haritayı o bölgeye yakınlaştırır. Analizi o bölgeyle sınırlamaz — alttaki sayılar (Toplam, Mw≥3, Mw≥4, Maks…) her zaman o an haritada yüklü olan tüm veriyi gösterir, sadece baktığınız bölgeyi değil.
- Depremler ortalama 7-10 dakikada bir geliyor, bazen bir saate kadar sessiz kalabilir — "hareket yok" görmeniz çoğu zaman normaldir. Veri saatte bir otomatik yenilenir; sağ alttaki "EMSC Canlı ●" ibaresi bağlantının çalıştığını gösterir.
- b-değeri, T_L Asperite gibi bilimsel katmanlar önceden hesaplanmış Türkiye-geneli haritalardır — bir bölgeye yakınlaşsanız bile hep ülke genelini gösterirler, o bölgeye özel yeniden hesaplanmazlar.
Canlı haritayı doğrudan açmak için: aliosmanoncel.github.io/EQ-LiveTurkiye
1900–1997
1998–2026
dönem Mc
±60s, <50km
Scordilis 2006
Aki+Utsu
GitHub Pages
Hem ISC hem EMSC, FDSN uyumlu web servis API'leri (fdsnws/event/1/query) sunmaktadır. Python betiği fetch_combined_catalog.py, API sonuç sınırlarını aşmamak için her servisi 5–10 yıllık dilimler hâlinde sorgular (sorgu başına 20 000 olay sınırı). Coğrafi sınır kutusu 33–45°K, 23–48°D olarak belirlenmiştir.
⚙️ Çekim Parametreleri
- Biçim:
text(boru karakteriyle ayrılmış, hafif) - Sıralama: dilim başına
time-asc - Hız sınırı: istekler arası 1.5 sn bekleme
- Yeniden deneme: ağ hatasında 2× gecikme
- Dilim boyutu: 10 yıl (ISC) / 5 yıl (EMSC)
Sismik ağ yoğunluğu tarihsel süreçte evrilmiştir; 126 yıllık kaydın tamamına tek bir büyüklük eşiği uygulamak, ya büyük sayıda küçük olayı dışarıda bırakır ya da tamamlanmamış erken dönemleri dahil eder. Merdiven yaklaşımı, her zaman dilimine uygun minimum tamamlılık büyüklüğünü (Mc) uygulayarak ve ardından tüm kümelerin bileşimini (küme birleşimi) alarak bu sorunu çözer.
| Dönem | Kaynak | Mc | Olay Sayısı | Gerekçe |
|---|---|---|---|---|
| 1900–1965 | ISC | 5.5 | 173 | Pre-WWSSN; yalnız büyük olaylar güvenilir |
| 1965–1980 | ISC | 4.5 | 1 058 | WWSSN tam operasyonel; ref 4.0+0.5 |
| 1980–1990 | ISC | 4.0 | 1 318 | Global ağ yoğunlaşması; ref 3.0+1.0 |
| 1990–1998 | ISC | 3.5 | 4 855 | Dijital geniş bant geçişi; ref 2.5+1.0 |
| 1998–2026 | EMSC | 3.0 | 80 929 | Modern geniş bant; ref 2.5+0.5 |
| Toplam (tekrar temizleme sonrası) | 88 333 | |||
Katalog 2026-09-14 itibarıyla (1905-10-21–2026-09-14) yeniden üretilmiştir. Bu güncellemede iki ayrı, önceden bilinmeyen kesilme sorunu giderilmiştir: (i) EMSC'nin 2008–2013 dilimi sunucu tarafı 20.000 olay sınırına takılıp Şubat–Aralık 2012'yi (2.712 olay) sessizce eksik gösteriyordu — fetch_chunk_safe() ile zaman aralığını otomatik olarak ikiye bölen bir mekanizma eklendi; (ii) tamamlılık merdiveninin EMSC dönemi üst sınırı sabit bir yıl (2026) olarak kodlanmıştı, bu da script hangi tarihte çalıştırılırsa çalıştırılsın güncel yılın (bu durumda 2026'nın Ocak–Eylül ayları, 1.345 olay) hiç çekilmemesine yol açıyordu — sınır dinamik bir sentinel değerle değiştirildi.
⚠️ Kritik kısıt: Mc=3.0 bir keşif değil, sorgu parametresidir (2026-09-14)
Aynı uzay-zaman penceresi için EQ-LiveTurkiye (EMSC+ISC) ve EarthScope Interactive Earthquake Browser (USGS) kataloglarının bin-içi büyüklük dağılımları karşılaştırıldığında (ΔM=0.1, log ölçek), her iki eğri de küçük büyüklüklerde benzer bir genel düşüş eğilimi göstermekle birlikte, eğrilerin omuz/geçiş bölgeleri farklı büyüklüklerde ortaya çıkmaktadır: EarthScope ~M3.8–4.2 civarında, EQ-LiveTurkiye ise ~M4.3–4.9 civarında daha belirgin bir yapı sergilemektedir. Aynı MAXC yöntemi (tepe bin + 0.2) her iki kataloğa ayrı ayrı uygulandığında EarthScope için Mc≈3.4, EQ-LiveTurkiye için Mc≈3.2 bulunmaktadır.
Ancak bu karşılaştırma tek başına iki kataloğun farklı Mc değerlerine sahip olduğunu kanıtlamaz. EarthScope'un sorgusu minmag=0 ile (taban dayatılmadan) çekilmiş ve M2.1–2.9 arasında gerçek, kademeli bir azalma göstermektedir — bu, ağın kendi tespit tamlığının doğal bir yansıması olabilir. Buna karşılık, Tablo 2'deki EMSC dönemi (1998–2026) için Mc=3.0 değeri, fetch_combined_catalog.py'nin kendi FDSN sorgusuna minmagnitude=3.0 olarak dayattığı bir parametredir — yani EQ-LiveTurkiye kataloğunda M3.0 altında hiç veri yoktur, çünkü hiç sorgulanmamıştır. Bu durumda MAXC yönteminin EQ-LiveTurkiye verisinde M3.0 civarında "tepe" bulması bağımsız bir keşif değil, kısmen kendi sorgu tasarımının yeniden bulunmasıdır.
Bilimsel olarak savunulabilir ifade: İki katalog aynı büyüklük aralığında benzer genel düşüş eğilimi göstermekle birlikte, eğrilerin omuz/geçiş bölgeleri farklı büyüklüklerde ortaya çıkmaktadır. Bu farklılık, katalogların algılama ve tamlık özelliklerinin aynı olmayabileceğine işaret etmektedir. Ancak farklı Mc değerlerinin nicel olarak belirlenmesi için aynı uzay-zaman penceresinde ve aynı büyüklük tanımı/ölçeği altında, sorgu-taban etkisinden arındırılmış ayrı Mc analizleri yapılmalıdır — bu, henüz yapılmamış, açık bir sonraki adımdır.
Hem ISC hem EMSC kataloglarında yer alan olaylar zamansal ve konumsal yakınlıkla belirlenir. Birbirinden 60 saniye ve 50 km'den az uzakta bulunan çiftler birleştirilerek daha yüksek Mw değerine sahip olan tutulur. Bu işlem tekrar eden çiftleri kaldırarak 88 333 benzersiz olay elde edilmesini sağlar.
Yukarıdaki 1–3. adımlar ISC ve EMSC verisini tek bir bileşik katalog dosyasında (eq_historical.json) birleştirir. Ancak canlı haritanın kontrol panelindeki "Tarihsel (çoklu seçim)" butonları, bu bileşik kataloğu artık tek bir görünüm olarak değil, üç bağımsız, tek-kaynaklı zaman penceresi olarak sunmaktadır:
- ISC 1900–1970 — yalnızca ISC, EarthScope-öncesi dönem
- ISC 1971–1997 — yalnızca ISC; alt sınır, KOERI'nin kendi FDSN StationXML kaydında resmi ağ kuruluş tarihi olarak verilen 1971-01-01'dir
- EMSC 1998–2026 — yalnızca EMSC; Bossu ve ark. (2024, Seismica) EMSC'nin sistematik bülten yayınının 1998'de başladığını belgelemektedir
Bu üç pencere zamansal olarak ayrıktır (birbiriyle çakışmaz); kullanıcı istediği kadarını aynı anda seçebilir, seçilenlerin birleşimi haritada gösterilir ve durum çubuğu o an ekranda gerçekten bulunan kaynakları (örn. "ISC+EMSC") olayların kendi src alanından dinamik olarak türetip etiketler. Bu tasarım, tek bir "1900–2026" görünümünün hangi olayın hangi ağdan geldiğini belirsizleştirmesini önlemek için benimsenmiştir.
AFAD (Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı), Türkiye'nin kendi ulusal deprem izleme ağını işletmekte ve bir olay-sorgu API'si (apiv2/event/filter) sunmaktadır; bu ağ, Türkiye'nin daha geniş ulusal sismotektonik veri altyapısının bir parçasıdır (bkz. Duman ve ark. 2018, Türkiye Sismotektonik Veritabanı) — bu atıf yalnızca ulusal altyapı bağlamı içindir, Duman ve ark. (2018) AFAD'ın olay-sorgu API'sinin kendisinin veri kalitesini veya kapsamını değerlendirmemektedir. Bu kaynağı EQ-LiveTürkiye'ye eklemenin gerekçesini ve risklerini ölçmek için, 26 yıllık tam taramaya girmeden, iki fazlı sınırlı bir örneklem testi yürütülmüştür (2026-09-13): bir sakin dönem (2024-10, tam ay) ve bir yoğun/artçı dönemi (Kahramanmaraş depremi haftası, 2023-02-06 – 02-12). Her iki pencerede de AFAD ve EMSC aynı Türkiye sınır kutusu için sorgulanmış, olaylar bu pilot karşılaştırmaya özgü bir eşleştirme kuralıyla — zaman (±30 sn) ve konum (±50 km) toleransı — ilişkilendirilmiştir. Bu tolerans kesin bir fiziksel eşdeğerlik/lokasyon-belirsizlik kriteri değildir; yalnızca bu testte iki bağımsız kataloğun kayıtlarını "muhtemelen aynı fiziksel olay" olarak eşleştirmek için seçilmiş pratik bir eşleştirme parametresidir.
| Test penceresi | AFAD toplam | EMSC toplam | Ortak | Yalnız AFAD | Yalnız EMSC |
|---|---|---|---|---|---|
| 2024-10 (sakin dönem, tam ay) | 2 583 | 2 260 | 2 127 | 456 (%18) | 133 |
| 2023-02-06 – 02-12 (Kahramanmaraş haftası) | 4 324 | 1 959 | 1 466 | 2 858 (%66) | 493 |
⚠️ Kritik kısıt: AFAD API'si geniş tarih pencerelerinde sessizce veri kesiyor
Tam bir ay (2024-10-01 – 2024-10-31) tek istekte sorgulandığında, yanıt hata vermeden ilk 10 günün tamamını içermemektedir — bir sayfalama parametresi veya toplam-sayı header'ı sunulmamaktadır. Bu, dört farklı pencere boyutuyla (15/20/25/31 gün) doğrulanmıştır: hepsi, istenen bitiş tarihinden bağımsız olarak aynı sabit noktada (2024-10-11T17:05:22) kesilmektedir. Güvenli yöntem: ≤1 günlük parçalı sorgular + eventID bazlı tekilleştirme + çakışan pencerelerle çapraz doğrulama — bu, 26 yıllık bir geçmiş için büyük ölçekte, kademeli bir mühendislik çalışması gerektirir.
değiştirilmeden saklanır
çekim tarihi + sorgu penceresi
src:"AFAD"
eventID bazlı
ayrı buton
Bu boru hattı, mevcut ISC+EMSC eq_historical.json kataloğundan bilinçli olarak ayrı tutulur — AFAD verisi, Phase 1 tamamlanıp kapsam/güvenilirlik kararı verilene kadar bu kataloğa karıştırılmayacak, kendi ayrı dosyasında ham→provenance→normalize→dedup aşamalarından geçecektir.
✅ Ön sonuç: AFAD redundant değil, ama henüz üretim kaynağı değil
- Test penceresinde EMSC'de eşleşmeyen AFAD olaylarının AFAD toplamı içindeki oranı, sakin dönemde %18, yoğun/artçı döneminde %66'dır (çoğunlukla küçük büyüklüklü olaylar) — AFAD'ın en değerli katkısı kriz/artçı-sekans dönemlerinde ortaya çıkmaktadır.
- EMSC'nin kendi FDSN "Contributor" alanı, yalnızca test edilen Ekim 2024 örnekleminde, Türkiye olaylarının %72,6'sının "AFAD" olarak etiketlendiğini göstermektedir — bu, EMSC'nin Türkiye kapsamının bu örneklemde büyük ölçüde AFAD/KOERI pick'lerinin aktarımı olduğuna işaret eden bir provenance kanıtıdır; genel/kalıcı bir oran olarak genellenmemelidir.
- AFAD'ın kendi resmi istatistiklerinde veri 2000'den itibaren görünse de, bu, EQ-LiveTürkiye'nin 2000–2026 aralığını eksiksiz sunabileceği anlamına gelmemektedir — yukarıdaki API kısıtı nedeniyle bu kapsam iddiası henüz veriyle doğrulanmamıştır.
- AFAD entegrasyonu, bu bulgular ışığında ayrı bir "AFAD Catalog Integration — Phase 1" mühendislik çalışması olarak tanımlanmıştır (parçalı collector, tekilleştirme, provenance kaydı, EMSC ile otomatik eşleştirme) — henüz uygulanmamıştır. Başarı kriteri: her sorgu penceresinin başlangıç/bitiş sınırlarının eksiksiz kapsandığı bağımsız bir kontrolle doğrulanmadan hiçbir AFAD verisi katalog üretimine alınmayacaktır.
Bileşik ISC+EMSC kataloğu, en az sekiz farklı büyüklük ölçeğinde (MD, ML, mb, Ms, Mw ve türevleri) rapor edilmiş olaylar içermektedir. Ölçeklerin karıştırılması sistematik önyargıya yol açar: mb=5.0, Mw=5.0 ile eşdeğer değildir. PSHA için tüm büyüklüklerin tek ve fiziksel olarak anlamlı bir ölçekte — moment büyüklüğü Mw — ifade edilmesi gerekmektedir.
| Ölçek | Olay Sayısı | Birincil Kaynak |
|---|---|---|
| MD (koda süresi) | 32 686 | EMSC bölgesel ağlar |
| ML (yerel) | 25 991 | EMSC bölgesel ağlar |
| mb (cisim dalgası) | 9 847 | ISC küresel istasyonlar |
| ML (büyük harf) | 9 232 | EMSC |
| md | 2 545 | EMSC |
| mw / Mw | 1 294 | ISC/EMSC moment tensör çözümleri |
| mL | 707 | EMSC |
mb → Mw (cisim dalgası büyüklüğü)
Scordilis (2006). ISC küresel istasyon ağından elde edilen teleseismik cisim dalgası büyüklükleri için geçerlidir.
ML / MD → Mw (yerel / koda büyüklüğü)
İkinci dereceden bağıntı, kataloğun ML/MD/md/mL olaylarına (kataloğun ≈%85'i) uygulanmaktadır. Bu bağıntının kaynağı 2026-09-13 tarihli bir denetimde sorgulanmıştır — bkz. aşağıdaki kutu.
Güncelleme (2026-09-29): Bu bağıntı uygulamaya taşınmadı. MD için iki yeni, isteğe bağlı seçenek eklendi: "MD = ML (Md < 4)" ve "KOERI Md zinciri" (Cambaz vd. 2019 → Çıvgın & Scordilis 2019). Ayrıntı: "Weichert zinciri denetimi, G–R fit aralığı ve MD büyüklükleri (2026-09-29)" bölümü, Tablo 8y.
🚦 ML/MD → Mw Bağıntısı — Kaynak Denetimi Sürüyor (Ön Bulgular, 2026-09-13)
Yukarıdaki ikinci-dereceden bağıntının kaynağı üç bağımsız katmanda denetlenmiş ve Scordilis (2006)'ya ait olmadığı doğrulanmıştır:
- Kaynak makale doğrudan okundu: Scordilis (2006) kendi Sonuç bölümünde ML→Mw ilişkisi vermeyi açıkça reddeder: "no general globally valid relation between ML and MW magnitudes can be proposed" (Wood-Anderson sismograf kalibrasyon tutarsızlığı gerekçesiyle). Makalenin mb (0.85·mb+1.03) ve Ms dalları gerçekten Scordilis'e ait olduğu doğrulandı; yalnızca ML/MD/mc dalı eşleşmiyor. Git geçmişinde bu formülün başka bir kaynağa atfı da bulunamadı.
- ISC bülteni (ISF2, çoklu-ajans) doğrudan sorgulandı (Marmara, 2005, M2.7–4.0, 285 olay): aynı ajansın (Kandilli/ISK) kendi MD ve ML değerleri arasındaki fark ortalama yalnızca +0.06 (aralık −0.3/+0.3) — kodun varsaydığı ~1 birimlik fark gözlemlenmiyor. Aynı 285 olayın hiçbirinde hiçbir ajans Mw raporlamamış — bu magnitude/bölge/dönem için karşılaştırılacak bir Mw referansı yok.
- Bağımsız literatür taraması (Kadirioğlu & Kartal 2016 — ulusal; Şahin ve ark. 2018 — Marmara-özel; Rojo Limón ve ark. 2023 — AFAD+KOERI; Cambaz ve ark. 2019 — KOERI'nin kendi incelemesi) tutarlı biçimde M≥3.3–4.0 alt sınırını gösteriyor; hiçbiri M<3.3 için doğrulanmış bir Mw dönüşümü sunmuyor. KOERI'nin kendisi (Cambaz ve ark. 2019) Md→Ml ilişkisi verir (tam bizim aralığımızda, Md 1.5–4.5) ama bilerek Md/Ml→Mw formülü vermez.
Mevcut durum: Bu bulgular ışığında formülü başka bir bağıntıyla değiştirmek yerine provenance-farkında bir mimari tasarlanıyor — Mw zaten mevcutsa korunur; ML/Md yalnızca doğrulanmış aralıkta (≥3.3/3.5) dönüştürülür; doğrulanmış aralık dışındaki olaylarda (kataloğun büyük kısmı) orijinal ML/MD değeri, "Mw" etiketi yapıştırılmadan korunur. Kod ve canlı katalog (`bb534189`) bu rapor yazıldığı anda HENÜZ değiştirilmemiştir — tasarım/karşılaştırma raporu aşamasındadır.
✅ Aşama 1 doğrulaması — anomali çözüldü, kaynağı "man-made" (2026-09-13)
Salt-okunur bir karşılaştırma script'i, yukarıdaki formülü kataloğa uygulamadan (fabrikasyon yok, dönüşümsüz olaylarda orijinal ML/MD korunarak) tüm katalog için yeniden hesaplandığında, bu araştırmayı başlatan M3–4 / M4–5 tersine dönüş anomalisinin tamamen ortadan kalktığını gösterdi:
- Eski (fabrike Mw): M3–4 = 3 453 olay, M4–5 = 8 430 olay → ters (azalan değil, artan)
- Yeni (orijinal ML/MD korunarak): M3–4 = 70 486 olay, M4–5 = 11 065 olay → normal, azalan
- ~70 000 olay aslında M3–4 civarındaymış; eski formül bunları yapay biçimde M2–3 bandına sıkıştırıyormuş.
Genel ders: Bu bozulma yalnızca Gutenberg-Richter frekans-büyüklük grafiği incelendiğinde görülebildi — tek bir özet istatistik (toplam olay sayısı, tek bir b-değeri) bu türden bir yapısal distorsiyonu asla ele vermezdi. GR grafiği burada yalnızca bir sonuç sunumu değil, bizzat bir katalog kalite-kontrol aracı olarak işlev gördü. Ayrıca bozulmanın kaynağı doğal bir sismolojik sinyal (ikincil deprem popülasyonu, bölgesel heterojenlik, artçı kümesi) DEĞİLDİ — ham ML/MD kataloğu baştan beri doğruydu; distorsiyon, kaynağı hâlâ belirlenemeyen bir yazılım/dönüşüm katmanının ("man-made effect") ürünüydü.
Ms → Mw (yüzey dalgası büyüklüğü)
Mw = 0.994·Ms + 0.115 (Ms > 6.1)
İki parçalı bağıntı, büyük depremlerde Ms'nin doygunluğunu yansıtır.
⚠️ b-Değeri Hesabında Dönüştürülmüş-Mw Önyargısı
- ML→Mw dönüşümü: ML=3.0 için → Mw = 0.0376×9 + 0.646×3 − 0.269 = 2.007
- Dönüştürülmüş Mw≥3.0 filtresi ~66 000 EMSC olayını dışarıda bırakır (MD/ML ≈ 3.0–4.5)
- Bu durum ortalama(Mw)'yi ~2.5'ten ~4.2'ye yükseltir → yapay düşük b değerleri (~0.28) üretir
- Çözüm: b-değeri ızgarası dönüştürülmüş Mw değil, orijinal
magkullanılarak hesaplanır
eq_historical.json dosyasında diğer kullanımlar için (PSHA kaynak modeli, moment hız hesapları) korunmaktadır.
b-değeri eğimi, büyük ve küçük depremler arasındaki göreli oranı tanımlar. Küresel ortalama b≈1, büyüklükteki her bir birim artışın frekansta 10 katlık bir düşüşe karşılık geldiği anlamına gelir. b değerinin yanal değişimleri stres durumundaki, malzeme heterojenliğindeki ve sıcaklıktaki farklılıkları yansıtır.
MLE, en küçük kareler regresyonuna kıyasla istatistiksel olarak üstündür; bağımlı değişkenin dağılımı hakkında varsayımda bulunmaz ve yansız tahminler üretir. M̄, Mc üzerindeki örneklem ortalama büyüklüğüdür.
GoF, seçilen bir Mc eşiğinin üzerindeki gözlenen büyüklük-frekans dağılımının Gutenberg-Richter modeline ne ölçüde uyduğunu ölçen, kümülatif sayım karşılaştırmasına dayanan bir model-uyum ölçüsüdür (0-100%; R² değildir). Bu belgede iki farklı GoF ifadesi kullanılır ve birbirine karıştırılmamalıdır:
- GoF@Mc — "Seçilen Mc'de (ör. MAXC yöntemiyle bulunan eşikte) GR uyumu kaçtır?" sorusuna cevap verir; TEK bir Mc için TEK bir sayı üretir.
- Mc-GoF90 / Mc-GoF95 — "GR uyumunun %90'a (veya %95'e) ulaşması için Mc'yi ne kadar yükseltmemiz gerekir?" sorusuna cevap verir; artan Mc adaylarını tek tek tarayıp eşiği ilk aşan değeri döndürür.
Deprem katalogları büyüklükleri genellikle en yakın 0.1 birimine yuvarlayarak raporlar. Utsu (1966), bu ayrıklaştırmanın b'yi sistematik olarak küçümsediğini göstermiştir; düzeltme ΔM = aralık genişliği/2 = 0.05 olarak uygulanır.
Sabit Alan Yöntemi'nde, her grid düğümü etrafında sabit yarıçaplı bir çember içindeki olaylar örneklenerek b-değeri hesaplanır. Bu yaklaşım, hareketli pencere yöntemine kıyasla alansal örneklem büyüklüğünü tutarlı kılar ve alan kaynaklı önyargıyı azaltır. Öncel & Wyss (2000), İzmit kırık zonu için R=20 km ve 5 km adım kullanmıştır; bu çalışmada Türkiye geneli analiz için R=100 km ve 10 km adım kullanılmıştır.
| Parametre | Değer | Gerekçe |
|---|---|---|
| Arama yarıçapı R | 100 km | Bölgesel ölçek; Türkiye genelinde N≥50'yi sağlar |
| Grid adımı | 0.09° (~10 km) | Öncel & Wyss: 5 km; Türkiye geneline ölçeklendirildi |
| Min. olay sayısı | Nmin = 50 | Öncel & Wyss (2000) kriteri |
| Tamamlılık eşiği | Mc = 3.0 | EMSC 1998–2026 homojen dönemi |
| Efektif eşik | Mc,eff = 2.95 | Utsu düzeltmesi ΔM=0.05 |
| Grid alanı | 34–43°K, 25–45°D | Türkiye kara alanı + yakın kıyı |
| Grid boyutu | 101×223 = 22 523 aday | 0.09° adım |
| Haritalanan nokta | 19 685 (%87.4) | 2 838 nokta N≥50 kriterini karşılayamadı |
Yukarıdaki b-değeri ızgarası tek bir sabit değer verir — 126 yıllık kataloğun tamamına ait, zamanla değişmeyen bir özet. Canlı haritaya eklenen Zaman–Magnitude (Time–Magnitude) paneli ise farklı bir soruya cevap arar: seçili bölge ve pencerede b-değeri zaman içinde nasıl değişiyor?
Yöntem, bu makalenin §3.1'inde uygulanan tekniğin birebir aynısıdır: katalog zaman sırasına dizilir, sabit N=100 olaylık bir pencere tanımlanır, pencere içindeki olaylara Aki (1965) MLE uygulanarak bir b-değeri hesaplanır; ardından pencere 10 olay ileri kaydırılıp işlem tekrarlanır. Sonuç, zaman ekseninde ilerleyen bir b-değeri dizisidir.
⚙️ Neden N=100, neden adım=10?
- İstatistiksel güç: Aki MLE'nin %95 güven aralığı ±1,966/√n ile daralır; n=100 için ±0,196 — kabul edilebilir bir kesinlik. N çok küçük olsaydı (ör. 20-30), tek bir aykırı deprem b-değerini büyük ölçüde oynatabilirdi.
- Zamansal çözünürlük: N büyüdükçe her pencere daha uzun bir zaman aralığını temsil eder, kısa vadeli değişimler bulanıklaşır. N=100, Öncel & Wilson (2007)'da İzmit öncesi 8,5 yıllık dönemi ~70 anlamlı pencereye ayırmaya yetmiştir.
- Adım=10 (pencere N'sinin %10'u): ardışık pencereler arasında güçlü örtüşme sağlar, ani sıçramalar yerine yumuşak bir zaman serisi üretir; komşu pencereler arası korelasyon yüksek kalır.
Global b: EMSC katalog sorgu bölgesindeki (33–45°K/23–48°D) tüm uygun katalog (N=80 929, M≥Mc) üzerinden hesaplanan tek sayı — "Türkiye ve yakın çevresinin ortalama sismisite karakteri nedir?" sorusuna cevap verir. (b-değeri gridinin kendi, daha dar 34–43°K/25–45°D bölgesi için ayrı bir b=1.095 değeri vardır — bkz. §6.)
Rolling b: N=100'lük kayan pencerelerden üretilen bir dizi — "sismisite karakteri şu anda nasıl değişiyor?" sorusuna cevap verir. İkisi farklı sorulara cevap verir, biri diğerinin yerine geçmez.
Mc (tamamlılık eşiği), kayan pencerede pencere başına değil, görüş alanı için global/sabit olarak hesaplanır (MAXC yöntemi — Wiemer & Wyss 2000). Pencere başına ayrı Mc hesaplamak, küçük örneklemlerde gürültülü ve tutarsız sonuçlar üretirdi. Yöntemin sağlamlığı, kendisine yöneltilen bir eleştiriye (Rydelek & Sacks) verilen doğrudan yanıtta da savunulmuştur (Wiemer 2003).
⚠️ Bu bir deprem tahmin aracı değildir
Scholz (2019, The Mechanics of Earthquakes and Faulting, §4.4.2)'a göre swarm dizileri genellikle yüksek b-değeriyle ilişkilendirilir (pore-fluid diffüzyonu, kendini sınırlayan bir mekanizma), düşük b ise kilitlenme/mainshock-aftershock tipik davranışına işaret eder. Ancak aynı kaynak, Mogi (1963)'nin dizi tiplerini kesin sınıflandırma iddiasını "fazla genellenmiş" bulur — aynı bölgede, aynı fay mekanizmasıyla, birkaç km fark ile tamamen farklı dizi tipleri gözlenebilir. Bu nedenle platform hiçbir zaman "bu swarm'dır" ya da "foreshock tespit edildi" gibi kesin bir sınıflandırma üretmez; yalnızca "swarm-benzeri" veya "artçı-şok-benzeri" gibi geriye-dönük-doğrulanabilir ifadeler kullanır. Foreshock, tanımı gereği ancak daha büyük bir olay gerçekleştikten sonra geriye dönük olarak teşhis edilebilir.
Panelin "Forecast" ve "Marmara FC" katmanları da aynı temkinle okunmalıdır: bunlar deprem zamanı veya yerinin öngörüsü değil, geçmiş dönem verisiyle eğitilip (1998–2019) sonraki dönemde (2020–2030) test edilen istatistiksel bir doğrulama denemesidir (Wiemer & Wyss 2002 yaklaşımı) — b-değeri haritasının öngörü gücünü retrospektif olarak sınamak içindir, gelecekteki bir depremin kesin konumunu vermez.
Gutenberg-Richter panelinin ΔM=0.1/0.2/0.5 seçenekleri yalnızca bir görsel tercih değildir — kataloğun karma büyüklük ölçekleri (ML/MD/mb/Mw) içermesi durumunda ΔM seçimi, gerçek bir sismolojik özellik ile ölçüm-belirsizliği kaynaklı yapay bir örüntüyü ayırt etmede rol oynayabilir. Marmara bölgesinde (N=1831) gözlenen ve M4.3–4.9 aralığında beliren bir ikincil "hörgüç" üzerinde kontrollü bir deney yapılmıştır: (A/B/C) aynı olay kümesi ΔM=0.1/0.2/0.5 ile; (D) yalnızca mb tipi olaylar (N=106); (E) mb-dışı olaylar (N=1725), ikisi de ΔM=0.1 ile.
✅ Sonuç: hörgüç birincil olarak bin-genişliği etkisi değil
- ΔM=0.5'e çıkınca hörgüç görsel olarak kayboluyor, ama bu yalnızca kaba binin her türlü yapıyı gizlemesi — Mc bölgesi analizine artık uygun olmayan bir çözünürlük.
- Asıl mekanizma magnitude-tipi kompozisyonu: mb-dışı olaylar (E) tek başına M4.3'ten sonra düzgün/monoton azalıyor (b=1.123±0.074, hörgüç yok). Yalnızca mb olayları (D) ise M4.0–4.2'de neredeyse hiç yok (1,3,1) ama M4.3'ten itibaren aniden yoğunlaşıyor (13,15,13) — mb'nin kendi etkin tamlığı ~M4.3–4.6 civarındadır (teleseismik gövde-dalgası genliğinin ancak bu büyüklükten güvenilir ölçülebilmesi, mb'nin bilinen fiziksel bir özelliği, hata değil).
- İki popülasyon (E'nin sönen kuyruğu + D'nin M4.3'te aniden devreye giren gövdesi) üst üste binince, karma katalogda tam olarak bu aralıkta yapay bir "yeniden şişme" oluşuyor.
Bu bulgu, Taroni (2022)'nin tarif ettiği mekanizmanın (farklı ölçüm-belirsizliği yapısına sahip magnitude tiplerinin tek bir GR analizinde harmanlanması sahte "hörgüç" üretir) doğrudan bir örneğidir. ΔM=0.5 gibi kaba bir bin seçimi, karma-hassasiyetli kataloglarda (ör. çok-kaynaklı, çok-ölçekli tarihsel kataloglar) bu tür yapay ayrıntıları gizleyerek daha güvenilir bir genel eğilim verebilir — nitekim yazarın kendi erken çalışması da (Öncel ve ark. 1996, Anadolu fay zonları, ISC+yerel katalog, 1900–1992) tamlık değerlendirmesi için ΔM=0.5 ("bin size of half a magnitude unit") kullanmıştır. Ancak ΔM büyütmek kök nedeni çözmez, yalnızca gizler — asıl çözüm, farklı magnitude tiplerinin kendi tamlık eşiklerinin ayrı ayrı değerlendirilmesidir.
Yukarıdaki hörgüç teşhisi, aynı dönem içinde karışan magnitude tiplerinin etkisini gösterdi. Ayrı bir soru ise şudur: aynı tip içinde bile, ölçüm dönemine (ve o dönemin istasyon yoğunluğuna) bağlı olarak gerçek ölçüm çözünürlüğü değişebilir mi? 1900–1992 arası Türkiye'de yaklaşık 100 sismik istasyon varken, modern EMSC dönemi çok daha yoğun bir ağa dayanmaktadır — bu fark, ondalık basamak düzeyinde bir "basamak-tercihi" (digit-preference) örüntüsü olarak sınanabilir: yüksek ölçüm çözünürlüğü olan bir dönemde ondalık basamak dağılımı (.0'dan .9'a) GR'nin üstel azalışını yansıtarak düzgün/monoton azalmalıdır; düşük çözünürlüklü dönemde ise belirli basamaklara (.0, .5 gibi) yapay bir yığılma beklenir.
✅ Bulgu: eski ISC dönemi düzensiz, modern EMSC dönemi monoton basamak dağılımı gösteriyor
- Eski ISC dönemi (1900–1992, N=3 427): ondalık basamak dağılımı düzensiz — .6 basamağında %18,2 tepe, .0+.5 basamaklarının toplamı %24,0 (eşit dağılımda beklenen %20'nin belirgin üzerinde); doğal, monoton bir azalış izlemiyor.
- Modern EMSC dönemi (2016–2026, N=24 106): ondalık basamak dağılımı düzgün ve monoton azalıyor — .0'da %21,3'ten .9'da %3,1'e, yüksek ölçüm hassasiyetiyle ve GR'nin üstel azalış imzasıyla tutarlı.
- Bu, Mc merdiveninin (Tablo 2) yalnızca tamlık eşiği değil, aynı zamanda dönem başına gerçek ölçüm çözünürlüğünün de değiştiğine dair ek, bağımsız bir gösterge sunar — henüz platformun ΔM seçimine kodlanmış bir "dönem-bağımlı ΔM merdiveni" değildir; bir tasarım notu olarak kayda geçirilmiştir.
Bu bulgu, EQ-LiveTürkiye kataloğuna özgü, bağımsız bir gözlemdir. Aynı genel çerçeveyi (gözlem sisteminin zaman içindeki evrimi → magnitude tutarlılığı → tamlık ve b-değeri kestirimleri) literatür düzeyinde destekleyen ayrı ve bağımsız bir kaynak, D'Alessandro (2026)'nın Yeni Zelanda GeoNet kataloğu (2003–2025, N=484 306) üzerinde yaptığı zaman-bağımlı magnitude homojenizasyon çalışmasıdır: yazar, moment-tensör kalibrasyonuna dayanan kayan-pencereli (5 yıl, 0,25 yıl adım) bir regresyonla katalog büyüklüğünü Mw*'a dönüştürmüş ve (i) homojenize ölçekte Mc'nin orijinal katalogdan yerel olarak 1 büyüklük birimine kadar daha yüksek çıkabildiğini, (ii) b-değerinde Δb≈0,1 mertebesinde, sıklıkla stres/tektonik rejime atfedilen farklara benzeyen ama aslında magnitude ölçek tutarsızlığından kaynaklanan sistematik sapmalar bulunduğunu göstermiştir.
Statik vs dinamik Mc: Bu belgede Mc iki farklı şekilde kullanılır ve bunlar birbirinin yerine geçmez. (i) Statik Mc — bir katalog kesitine (ör. sabit bir dönem/bölge) ait, sabit tek bir tamamlılık eşiği; §5'teki Sabit Alan Yöntemi, Time–Magnitude panelinin b(t) serisi (Mc tüm pencereler için SABİT tutulur, yalnızca b zaman içinde izlenir) ve aşağıdaki rejim-bölünmüş test bu türdendir. (ii) Dinamik Mc(t) — kayan zaman penceresinde Mc'nin KENDİSİNİN yeniden hesaplandığı, zamanla değişen bir eşik. Aşağıdaki analiz, "hangi zaman aralığı için tek bir Mc alırsak sonuç ne olur" sorusuna statik Mc çerçevesiyle cevap arar. Dinamik Mc(t), kayan zaman pencerelerinde Mc'nin yeniden hesaplandığı ayrı bir analiz sorusudur. Bu yaklaşım RQ-Mc-EMSC Faz 3/3b kapsamında offline/scratchpad bir Python analizi olarak test edilmiştir; mevcut EQ-LiveTürkiye arayüzünde henüz ayrı bir Time-Mc paneli olarak uygulanmamıştır — index.html içinde buna karşılık gelen, çalışan bir JS fonksiyonu veya panel bulunmamaktadır.
combined_dispatchTime-Mag panelindeki MAG_CONVERSIONS kaydına, iki tekil dönüşüm bağıntısını (silmeden) tamamlayan bir dispatch stratejisi eklendi: her olay yalnızca kendi magnitude type'ına göre yönlendirilir —
- Scordilis (2006):
mb/Ms → Mw, geçerlilik aralığı mb∈[3.5,6.2], Ms∈[3.0,8.3] - Çıvgın & Scordilis (2019):
ML → Mw, geçerlilik aralığı ML∈[1.7,6.7] - native
Mw: olduğu gibi korunur, hiçbir zaman yeniden dönüştürülmez - geçerlilik aralığı dışı kalan veya bu üç tipe girmeyen (ör. MD) olaylar: Original magnitude retained — sessizce dönüştürülmez
combined_dispatch yeni bir ampirik bağıntı DEĞİLDİR; iki tekil, ayrı ayrı doğrulanmış bağıntı arasında bir yönlendirme katmanıdır. İki tekil seçenek (Scordilis-only, Çıvgın-only) arayüzden kaldırılmadı — bunlar kontrol/karşılaştırma senaryosu olarak kalmaya devam eder, combined_dispatch üçüncü, bütünleşik bir senaryodur. Ayrıca bir combined_dispatch_highmag_exclusion duyarlılık/QC varyantı vardır (M≥6.0 hariç) — bu bir ANA model değildir.Ambraseys (2002)'in Şekil 1'inden dijitalleştirilmiş "Region A" çalışma alanı sınırı (bkz. data/marmara_ambraseys_2002_study_areas.geojson) + EMSC 1998–2026 tarihsel pencere kullanılarak N=5203 olaylık gerçek bir katalog kesiti üzerinde dört senaryo test edildi (bin=0,1; Aki MLE + MAXC + Wiemer&Wyss(2000) GoF, doğrulanmış diag_mc_comparison.py yöntemiyle):
| Senaryo | Dönüşen / % | Mc | bGR | N≥Mc | Mmax | GoF@Mc | Mc-GoF90 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Scordilis (2006) | 195 (%3,7) | 3,0 | 1,269 | 5203 | 6,3 | %86,4 | 3,4 (R=90,2) |
| Çıvgın & Scordilis (2019) | 1889 (%36,3) | 3,1 | 1,094 | 3564 | 6,3 | %86,1 | 3,5 (R=90,9) |
combined_dispatch | 2084 (%40,1) | 3,1 | 1,094 | 3564 | 6,3 | %86,2 | 3,5 (R=90,6) |
combined_dispatch_highmag_exclusion | 2084 (%40,1) | 3,1 | 1,094 | 3564 | 6,3 | %86,2 | 3,5 (R=90,6) |
Olay-ID bazında doğrulama: Scordilis-uygulanabilir küme (195) ile Çıvgın-uygulanabilir küme (1889) kesişimi = 0; 195+1889=2084=combined_dispatch'in tam uyguladığı sayı. Mc-GoF95 hiçbir senaryoda ulaşılamadı — bu, mevcut bin/aralık seçimiyle %95 QC eşiğinin bu bölge/dönem için karşılanamadığını, ayrıca bir sınırlama olarak not eder.
Yıllık kırılımda, Mw kapsamı (native + dönüştürülmüş) düz bir eğim değil, belirgin bir rejim geçişi gösterir: 1998–2010 arası düşük ve düzensiz (%0,9–25,2), 2011'de %63,6'ya, 2012'de %99,2'ye sıçrıyor, 2013'ten itibaren yaklaşık %100'de kalıyor. Bu geçiş, aynı pencerede kataloğun magnitude type kompozisyonundaki değişimle (MD baskınlığından ML baskınlığına) zamansal olarak örtüşüyor.
| Rejim | Yıllar | N | Mw Coverage | Mc | bGR | GoF@Mc |
|---|---|---|---|---|---|---|
| P1 | 1998–2010 | 3435 | %12,0 | 3,0 | 1,421 | %83,4 |
| P2 | 2011–2013 | 366 | %89,9 | 3,1 | 1,077 | %87,1 |
| P3 | 2014–2026 | 1402 | %99,9 | 3,1 | 0,845 | %89,7 |
✅ Gözlenen yapı (nedensellik iddia edilmez)
- Mc üç rejim arasında görece kararlı (3,0→3,1→3,1); kataloğun "aynı istatistiksel yapıya sahip olduğu" anlamına GELMEZ.
- bGR monoton ve belirgin biçimde değişir (1,421→1,077→0,845, ~%40 azalış), Mw coverage'ın %12'den %100'e çıktığı pencereyle zamansal olarak örtüşür.
- Afin-dönüşüm kontrolü: Çıvgın&Scordilis (2019) eğimi α=0,93<1 olduğundan, basit M'=αM+β ölçeklemesi altında beklenen yön b'=b/α > b'dir (b'nin ARTMASI beklenir) — gözlenen ise TERSİ yönde bir azalıştır. Bu nedenle gözlenen b düşüşü, tek başına dönüşüm bağıntısının eğimiyle açıklanamaz; kompozisyon değişiminin (hangi magnitude type'ların hangi oranlarda kataloğa girdiğinin) payı olası bir alternatif açıklamadır, ama bu ayrım bu testin kapsamında İZOLE EDİLMEMİŞTİR.
- P1'de GoF hiçbir Mc'de %90'a ulaşmıyor; bu, aynı dönemin %88 MD-ağırlıklı olmasıyla zamansal olarak örtüşüyor — ama nedensel bağ henüz gösterilmedi.
1999'da (İzmit ana şoku + artçı serisi) Ntotal=934 ile kataloğun tek-yıllık zirvesi görülür; bunun %89,1'i (832) MD'dir. Aynı yıl Scordilis-uygulanabilir olay sayısı 85 ile 1998–2010 döneminin en yüksek yıllık değerine ulaşır. Ancak MD hacmi de orantılı biçimde şiştiğinden, yıllık Mw coverage düşük kalır (%10,7).
📊 Gözlenen zamansal ayrışma: 1999 artçı dizisi ve 2011–2013 magnitude-type geçişi
2000–2010 arasında toplam olay sayısı 934'ten 113–282 aralığına düşerek 1999-sonrası artçı yoğunluğunun belirgin biçimde azaldığını gösterir; buna rağmen Mw coverage bu dönem boyunca düşük kalmaya devam eder (%0,9–25,2). Coverage'daki belirgin sıçrama ancak 2011–2013 döneminde, MD-dominant katalog yapısından ML-dominant katalog yapısına geçişle birlikte ortaya çıkar (2011: ML 59/MD 36 → %63,6; 2012: ML 121/MD 1 → %99,2; 2013: ML 137/MD 0 → %100). Artçı aktivitesindeki 1999-sonrası azalma ile Mw homojenizasyon kapsamındaki artış aynı zaman ölçeğinde gerçekleşmemiştir — bu, iki zaman serisinin gözlenen zamansal ayrışmasının doğrudan bir tanımıdır, aralarında bir mekanizma iddia edilmez. Coverage ve MD→ML oranı aynı magnitude-type verisinden türetildiğinden istatistiksel olarak tam anlamıyla bağımsız iki ölçüm değildir; bu nedenle burada "bağımsız değişim" değil, ayrı bir katalog-rejim değişimi ifadesi tercih edilir.
Bu katalog kesitinde M≥6,0 yalnızca 3 olaydır: ikisi zaten native Mw (2022 M6.1, 2025 M6.2), üçüncüsü ise 17 Ağustos 1999 İzmit ana şoku (mtype=mb, mag=6,3). Bu son olay, Scordilis (2006)'nın mb geçerlilik üst sınırını (6,2) aştığından yeni eklenen aralık-kontrolü tarafından dönüşüm dışı bırakılır — Original magnitude retained (kayıtlı mw=6,3 korunur). Bu, gerçek verideki bir mb doygunluk örneğidir: teleseismik mb ölçeği büyük depremlerde doygunlaşır, bir M7,4 olay mb'de yalnızca ~6,3 olarak görünebilir — aralık-kontrolünün tam olarak önlemesi gereken durum budur.
combined_dispatch ile combined_dispatch_highmag_exclusion arasında Mc/bGR/GoF/N≥Mc/Mmax farkı SIFIRDIR — çünkü dışlanacak 3 olayın hiçbiri zaten hiçbir senaryoda dönüştürülmüyordu. Bu sonuç yalnızca BU bölge/dönem alt-kümesi için geçerlidir; Türkiye-geneli 1998–2026 kataloğunda M≥6,0 olaylarının %27'si (11/41) hâlâ mb/ms etiketli ve dönüşüme uygundur (bkz. yukarıdaki genel katalog istatistiği) — bu nedenle duyarlılık testi genel bir "M≥6 hiç önemli değil" sonucuna genellenmemelidir.combined_dispatch, mevcut dönüşüm bağıntılarının geçerlilik sınırları içinde daha yüksek Mw coverage sağlayan bütünleşik bir katalog senaryosu oluşturur — bunun "güvenilirlik" anlamında üstünlüğü ayrı QC/validasyon/duyarlılık testleriyle henüz gösterilmemiştir.
Yoğun/heterojen kataloglarda (ör. global "Ring of Fire" sorguları, 90 günde 9000+ olay/800+ kayan pencere) ham b(t) serisi dalgalanmayı okunmaz kılabilir. Buna karşılık, ham seri (N=100/adım=10, Aki MLE, §5'teki mevcut yöntem) DEĞİŞTİRİLMEDEN, zaten hesaplanmış b-değeri dizisinin üzerine 21-pencere (±10) merkezi hareketli ortalama çizilir — bu yeni bir b-değeri kestirimi DEĞİLDİR, yalnızca mevcut serinin görsel bir özetidir.
Kullanılan filtre Trauth (2007)'nin tarif ettiği ilkeyle birebir aynıdır — yalnızca kitaptaki örnek pencere uzunluğu (n=3 veya 5) yerine burada n=21 (±10) kullanılmıştır; bu değer, mevcut kayan-pencere b(t) serisinin kendi N=100/adım=10 çözünürlüğüne göre pratik olarak seçilmiştir, ayrı bir istatistiksel optimizasyon (ör. en uygun pencere genişliğini bulma) yapılmamıştır. Serinin ilk/son 10 penceresinde simetrik pencere tam dolduramadığından, mevcut kısmi pencerenin ortalaması alınır — bu, resmi bir "edge correction" yöntemi değil, basit bir kısmi-pencere yaklaşımıdır.
computeBvalueTimeSeries, N=100/adım=10 pencereleme veya Aki (1965) MLE hesaplamasına HİÇ dokunmaz — yalnızca uygulamanın görselleştirme adımında (renderBvalueTS) eklenen bir katmandır. Grafikte ham seri (turkuaz, bilinçli olarak soluk/ince — "arka plan dokusu"), hareketli ortalama (pembe/magenta, kalın/belirgin) ve tüm-seri sabit ortalaması ("b ort.", sarı kesikli, zamanla değişmeyen tek bir referans değeri) birlikte, ayrı renk ve kalınlıklarla gösterilir; hiçbiri diğerinin yerine geçmez veya diğerini gizlemez.
Time–Magnitude panelinin önceki sürümü, seçili olay kümesinin tamamına tek bir Mc uyguluyordu. Bu varsayım, sismik ağın yoğunlaştığı bölgelerde bozulur: Oklahoma (USGS, 34.64–36.44°K, 98.63–96.41°B) için yapılan ön analizde zaman–büyüklük dağılımı 2015–2019 döneminde yaklaşık M≥2.0, 2019–2024 döneminde M≥1.0, 2025 sonrasında M≥0.5 düzeyinde tamlık gösterirken, sabit Mc=1.4 ile kümülatif GR eğrisinde M≈2.5 civarında belirgin bir kırık ve bGR=0.50 elde edildi; kayan pencere b(t) serisi ise 2019 öncesinde fiziksel anlamı olmayan b≈0.3 değerleri verdi. Kramer (1996, s. 122–123) bu durumu açıkça tanımlar: küçük depremlerin eksik kaydedildiği bir veri setine düz bir Gutenberg-Richter doğrusu çekmek doğruyu yatıklaştırır; küçük depremlerin oranı düşük, büyüklerin oranı yüksek tahmin edilir. Tamlığın zamanla değişmesi çoğu katalogda beklenen bir durumdur (Wiemer & Wyss 2000) ve kataloglarda sahte depremsellik değişimleri üretebilir (Scholz 2019).
- Basamak tablosu (Stepp 1972 tarzı): kullanıcı, her biri bir başlangıç tarihi ve Mc eşiğinden oluşan basamaklar tanımlar (ör. 2015-01-01 → 2.0; 2019-01-01 → 1.0; 2025-01-01 → 0.5). Bir olay, meydana geldiği andaki basamağın eşiğine eşit ya da üstündeyse analize girer; eşik altındaki olaylar grafikte soluk gösterilir, silinmez. Tablo, Adım 2'deki üretim kataloğu merdiven birleştirmesiyle aynı ilkeyi panel düzeyinde kullanıcıya açar.
Dönemler yarı açık aralıklardır: her tarih yeni basamağın başlangıcıdır; başlangıç anı o basamağa dahil, bir sonraki basamağın başlangıcı hariçtir. Böylece her olaya tek bir Mc atanır ve sınır anındaki bir olay iki döneme birden giremez:2015-01-01 ≤ t < 2019-01-01 → Mc = 2.0 2019-01-01 ≤ t < 2025-01-01 → Mc = 1.0 2025-01-01 ≤ t → Mc = 0.5
Uygulama (csBuild,csMcAt) olay listesini tek geçişte dolaşır; ayrı alt kataloglar oluşturup birleştirmez. Sınırlar UTC 00:00'dır. Doğrulama (2026-09-27): 200.006 sentetik olaydan tutulan 132.310 olayın tamamı benzersiz kimliklidir ve bağımsız bir if/else uygulamasıyla aynı kümeyi verir; tam sınır anındaki olay yalnızca yeni basamağa, 1 ms öncesindeki olay yalnızca önceki basamağa atanır.
Kapsam notu: basamak mantığının dublikasyon üretmemesi, kaynak katalogda aynı fiziksel depreme ait mükerrer kayıt bulunmadığı anlamına gelmez; ajanslar arası mükerrer kayıtlar Adım 3 (Tekrar Temizleme) kapsamındadır. - b(t), olay başına eşik: üstel dağılımın hafızasızlığı nedeniyle her olayın kendi eşiğinin üzerindeki fazlalığı (M − Mc,i) aynı β ile dağılır; Aki (1965) tahmincisi b = log10(e) / [ort(M − Mc,i) + ΔM/2] olarak genelleşir. N=100/adım=10 pencereleme (Öncel & Wilson 2007) değişmedi.
- GR, eşit olmayan gözlem süreleri: her büyüklük bini, yalnızca o binin tam olduğu toplam süreye (Ti, yıl) bölünerek yıllık orana çevrilir; kümülatif oran λ(≥M) bu oranların toplamıdır. b, Weichert (1980) en çok olabilirlik denklemiyle bulunur: Σ ni mi / N = Σ Ti mi e−βmi / Σ Ti e−βmi, b = β / ln10; standart hata aynı yöntemin varyans ifadesinden, λ(M≥mmin) = N·Σe−βmi / ΣTie−βmi ile verilir. Weichert (1980) denklemleri özgün makaleyle satır satır karşılaştırılmıştır (Tablo 8h); Stepp (1972) Kramer (1996) üzerinden atıfla verilmiştir. Gözlem süresi analiz penceresine kırpılır (düzeltme, 2026-09-27): her basamağın dönemi [t0, t1) olarak t0 = max(basamak başı, pencere başı), t1 = min(sonraki basamak başı, pencere sonu) ile hesaplanır. Pencere başı olarak öncelikle sorgu/analiz penceresinin başlangıcı kullanılır; yalnızca pencere bilgisi yoksa (bölge seçilmemiş canlı akış) en erken olay zamanı alınır, çünkü ilk olayın geç gelmesi gözlemin geç başladığı anlamına gelmez. İlk sürümde dönemler yalnızca sonda kırpılıyordu; 90 günlük bir pencerede 2015 basamağı T(M≥2) ≈ 11,7 yıl sayıldığından oranlar 7–48 kat düşük, b yukarı yanlı çıkıyordu (Tablo 8c). Kırpma yapıldığında tablonun altında "gözlem süresi analiz penceresine kırpıldı" notu gösterilir (1 günden küçük farklar uyarı üretmez). İki istisna: (i) bölge sorgusu limite takıldıysa (ör. 20000 olay, en yeniler), katalog fiilen en erken dönen olayda başlar; bu durumda pencere başı yerine o olayın zamanı kullanılır ve ayrı bir uyarı gösterilir. Aksi hâlde, örneğin 1970 başlangıçlı bir sorgunun 2014'e kadar geri gelebildiği Oklahoma örneğinde, M≥2 kutuları için T 57 yıl sayılır (gerçekte ≈12,7 yıl) ve GR'de M=2'de yapay bir kırılma oluşur; sentetik testte b 1.00 yerine 1.26 çıkmıştır. (ii) Pencere sonu şimdiki zamandan ileri olamaz (gelecekteki bir bitiş tarihi T'yi şişirmez). Sorgu büyüklüğe göre sıralanıp limite takıldıysa katalog büyüklükten kesilmiş olur; bu durumda T, Weichert b ve λ geçersiz sayılır ve 🔴 uyarı verilir. GR panelinde tamlık basamakları dikey çizgi olarak tekrarlanmaz — Zaman–Magnitude panelindeki basamak eğrisinde gösterilir, GR alt yazısında metin olarak korunur.
- Otomatik öneri (isteğe bağlı): takvim yılı başına maksimum eğrilik Mc (+0.2; mevcut
computeMc) hesaplanır; Mc'nin ≥0.3 değiştiği yılda yeni basamak açılır, basamak eşiği grubun en büyük yıllık Mc'si olarak (muhafazakâr) alınır; 50'den az olaylı yıllar önceki basamağa katılır. Öneri, zaman–büyüklük grafiğinde gözle doğrulanmak üzere sunulur. - Kalite kontrol katmanı (hesaplamayı engellemez): basamak sayısı için sabit bir üst sınır yoktur — Adım 2'deki 5 basamaklı ISC+EMSC merdiveni, sabit bir 3 basamak sınırının kendi üretim kataloğunu bile dışlayacağını gösterir. Bunun yerine basamak tablosunun altında tanı iletileri gösterilir: 2–5 basamak önerilen aralıktır, 5'in üzeri ⚠️, 6'nın üzeri 🔴 ayrıntılı gözden geçirme uyarısı verir; basamak başına 50'den az olay ve 1 yıldan kısa dönem ayrıca işaretlenir. Bu eşikler geçerlilik koşulu değil, gözden geçirme göstergesidir; uygulama basamakları otomatik birleştirmez veya değiştirmez — metodolojik karar kullanıcıda kalır, sistem yalnızca karar desteği sağlar. Veri-temelli Mc denetimi (2026-09-27): her dönemin pencere içindeki tüm olaylarından (basamak altı dahil, en az 50 olay) maksimum eğrilik Mc'si (+0.2; Wiemer & Wyss 2000) hesaplanır. Basamak Mc'si bu değerin 0.2'den fazla altındaysa, yani maksimum eğrilik tepesinin de altındaysa, “eşik altı eksik tamlık nedeniyle b aşağı yanlı olabilir” uyarısı verilir (eksik katalog GR doğrusunu yatıklaştırır; Kramer 1996). Tam 0.2 fark +0.2 düzeltmesinin kendisi olduğundan uyarı üretmez; aksi hâlde doğru basamaklar da yanlış alarm verir. Uyarı basamağı değiştirmez. Kırpılmış dönemler etkin başlangıç ve tanım tarihiyle etiketlenir (ör. “2026-06-29→Mc0.5 (basamak 2025-01-01)”), böylece eksen başlangıcı ile basamak tanım tarihi karıştırılmaz.
- b(t) gösterimi ve sabit-Mc duyarlılık testi (2026-09-27): 150'den fazla pencerede %95 aralıkları (±1.96·b/√n) üst üste binen dikey çubuklar yerine yarı saydam bir bant olarak çizilir; ham b noktaları sönükleştirilir, 21 pencerelik hareketli ortalama ana çizgidir. Tamlık basamakları etkinken b(t), tüm pencere için tek bir sabit Mc ile de hesaplanır (gri kesikli çizgi); varsayılan değer dönemlerin max(basamak Mc, veri Mc) değeridir, yani pencerede doğrulanabilen en yüksek güvenilir Mc — kullanıcı değiştirebilir. b(t)'nin altında aynı zaman ekseninde bir Mc(t) şeridi (veri Mc'si, 250 olay kayan pencere; basamaklar; sabit Mc) gösterilir. Sınır: yüksek sabit Mc daha az olay, dolayısıyla daha uzun pencere demektir; iki serinin medyan pencere süresi raporlanır ve gri seri 3 kattan daha kaba ise uyarı verilir. Gri serinin düz kalması kısa süreli bir değişimi çürütmez; yalnızca gri seride de görülen değişimler tamlıktan bağımsız sayılabilir (Tablo 8e).
- b(t) grafiğindeki çizgiler: (i) ham b noktaları (camgöbeği): olaylar zamana göre sıralanır, her pencere N = 100 ardışık olaydan Aki (1965) MLE ile bir b verir, pencere 10 olay kaydırılır (Öncel & Wilson 2007); nokta pencerenin ortadaki olayının zamanına çizilir. (ii) pembe çizgi: ham b değerlerinin 21 pencerelik merkezî hareketli ortalaması — i. nokta, i−10 … i+10 pencerelerin aritmetik ortalamasıdır; seri uçlarında pencere kısalır (ilk ve son 10 noktada 11–20 değerin ortalaması). 21 pencere, adım 10 ile, 100 + 20×10 = 300 ardışık olayı kapsar. Yeni bir b kestirimi değil, görsel bir özet katmanıdır; ardışık pencereler olayları paylaştığından bağımsız değildir. (iii) beyaz kesikli çizgi: sabit-Mc karşılaştırma serisinin (tüm pencere için tek Mc, ör. 2,7 veya 3,0) aynı 21 pencerelik hareketli ortalaması; ham değerleri gri noktalardır. (iv) turuncu kesikli yatay çizgi: tüm ham b değerlerinin genel ortalaması; gri noktalı yatay çizgi: b = 1,0 görsel referansı. (v) Bant: her pencerenin ±1,96·b/√100 aralığı.
- %95 katsayısı ve Mc-eşik duyarlılık tablosu (2026-09-27): b'nin %95 yaklaşık güven aralığı tüm uygulamada ±1.96·b/√N'dir (SEb ≈ b/√N, Aki 1965; standart normal %95 katsayısı). Önceki proje katsayısı 1.9 bir kaynağa bağlanamadığı için bırakılmıştır. b(t) grafiğinin altında, kullanıcının girdiği sabit Mc düzeyleri × dönem sınırları için bir tablo üretilir: her hücre bağımsız hesaplanır (dönem [a, b) içinde M ≥ sabit Mc olayları → Aki MLE b, kendi N'i ile ±1.96·b/√N). “—” yalnızca sabit Mc, o dönemin geçerli Mc'sinin (dönemle örtüşen basamakların en büyüğü) altında kaldığında gösterilir; N<50 hücreler hesaplanır ama soluk ve ⚠ ile işaretlenir. Aynı dönem sınırları tüm Mc düzeylerinde kullanılır; böylece sabit-Mc b(t) serisindeki çözünürlük sorunu ortadan kalkar. Tablo yorum üretmez; hangi eşiğe kadar bir değişimin korunduğunu gösterir, yorum kullanıcıya aittir (Tablo 8f).
- Limit tespiti ve büyüklük türü denetimi (2026-09-27): sorgunun limite takılıp takılmadığı artık ayrıştırmadan önceki ham kayıt sayısıyla belirlenir; USGS ayrıştırıcısı büyüklüğü boş ya da ≤0 olan kayıtları attığı için Oklahoma sorgusunda 20000 ham kayıt 19985 olaya inmiş, limit algılanmamış ve gözlem süresi 1970'ten sayılmıştı. USGS GeoJSON'daki
magTypealanı da artık korunur (önceden atılıyordu; bu nedenle USGS verisinde tür tabanlı Mw dönüşümü çalışamıyordu). GR panelinin altında 0.5 birimlik bantlarda baskın büyüklük türü ve payı gösterilir; bitişik bantlarda (≥20 olay) baskın tür değişiyorsa (ör. ML → mb_Lg) GR'de kırılma ve b yanlılığı üretebileceği uyarısı verilir. Not: uygulamadaki ML→Mw bağıntıları (Çıvgın & Scordilis 2019; Scordilis 2006) Türkiye/Avrupa verisiyle kalibre edilmiştir, Oklahoma gibi başka bölgelere aktarılmaları doğrulanmamıştır. - USGS parçalı sorgu — 20.000 kayıt sınırının aşılması (2026-09-27): USGS FDSN tek sorguda en fazla 20.000 olay döndürür; “en yeni” sıralamasıyla bu, yoğun bölgelerde kataloğun yalnızca son yıllarını getirir (Oklahoma genişletilmiş kutusunda 20.000 kayıt ancak 2020-11-17'ye uzandı). “Parçalı” seçeneği açıkken: (1) USGS
countservisiyle aynı kutu, tarih, büyüklük ve derinlik süzgeçleri için toplam N alınır; (2) aralık, her alt aralığıncount'u ≤18.000 olana dek dinamik olarak ikiye bölünür — sabit “yıl = parça” kullanılmaz, her alt aralığın sayısı ayrıca sorgulanır; parçalar örtüşmez ([t0, t1], sonraki parça t1+1 ms'de başlar); (3) N > 20.000 ise kullanıcıdan onay istenir; (4) her parçaorderby=time-asc,limit=20000ile ayrı indirilir, ham kayıt sayısı ve ayrıştırılan olay sayısı parça günlüğüne yazılır; (5) olaylar USGSeventidile tekilleştirilir. Bölge panelinde toplam N, parça sayısı, birleştirilmiş N, benzersiz eventID ve gerçek katalog başlangıç/bitişi gösterilir. Query-limit QC'si korunur: bir parça beklenmedik biçimde yine 20.000 kayda ulaşırsa (ör. count ile indirme arasında yeni olay eklenmesi) 🔴 uyarı verilir; bu durumda kesilme parçanın içindedir, bu yüzden “en erken dönen olay” kuralı uygulanmaz ve T, Weichert b ve λ güvenilir sayılmaz. Sahte USGS yanıtlarıyla test: 60.000 olay → 9 parça, 17 count sorgusu, 60.000 benzersiz olay; sınırda eklenen 3 tekrar atıldı; count'un eksik bildirildiği durumda parça limiti yakalandı.
| Yöntem | Kullanılan eşik | b | Not |
|---|---|---|---|
| Tek Mc, Aki MLE (önceki davranış) | Mc=1.2 (otomatik) | 0.87 | Tamlık karışımı → b düşük |
| Basamaklı, Weichert (1980) | 2.0 / 1.0 / 0.5 (gerçek) | 1.00 ± 0.01 | λ(M≥0.5)=3017/yıl |
| Basamaklı, b(t) ortalaması (olay başına eşik) | 2.0 / 1.0 / 0.5 (gerçek) | 1.01 | Tek Mc ile 0.94 |
| Otomatik öneri + Weichert | 2.4 / 1.2 / 0.7 (önerilen) | 0.99 ± 0.01 | Öneri muhafazakâr (eşikler gerçekten yüksek) |
| Sürüm | T(M=0.5) / T(M=1.0) / T(M≥2.0), yıl | Weichert b | λ(M≥0.5), /yıl |
|---|---|---|---|
| Kırpmasız (ilk sürüm) | 1,736 / 7,737 / 11,737 | 1.60 ± 0.07 | 104.6 |
| Pencereye kırpılmış | 0,246 / 0,246 / 0,246 | 0.93 ± 0.06 (Aki: 0.94) | 1148.5 |
| 2015-01-01–2026-09-01, λ=3000/yıl (kontrol) | 1,664 / 7,665 / 11,662 | 1.00 ± 0.01 (değişmedi) | 3010.5 |
| Senaryo | Basamak Mc | Veri Mc | Weichert b | QC |
|---|---|---|---|---|
| C — gerçek 1.0, basamak çok düşük | 0.5 | 1.2 | 0.44 ± 0.06 | ⚠️ b aşağı yanlı olabilir |
| D — gerçek 1.0, basamak düzeltilmiş | 1.0 | 1.2 | 0.90 ± 0.10 | ✓ uyumlu |
| E — gerçek 0.5, basamak doğru | 0.5 | 0.7 | 0.93 ± 0.06 | ✓ uyumlu (yanlış alarm yok) |
| F — 2015–2026, üç doğru basamak | 2.0 / 1.0 / 0.5 | 2.2 / 1.2 / 0.7 | 1.00 ± 0.01 | ✓ uyumlu |
| Senaryo | Değişken-Mc b(t) | Sabit-Mc b(t) | Pencere süresi (medyan) | Sonuç |
|---|---|---|---|---|
| H — b sabit 1.0; 2024 sonrası gerçek Mc 1.0 (basamak 0.5 fazla düşük) | 2024'te 1.0 → ≈0.6 düşüş | ≈1.0, düşüş yok | 0.11 / 1.94 yıl | Düşüş tamlık artefaktı olarak ayırt edildi ✓ |
| I — gerçek b değişimi 2020.5–2023.5 (b=1.4), basamaklar doğru | ≈1.45'e yükselme | ≈1.0, düz | 0.04 / 2.03 yıl | Gerçek değişim gri seride görünmedi — düşük çözünürlük; uyarı verildi |
| Sabit Mc | 2019-01 → 2020-07 | 2020-07 → 2023-07 | 2023-07 → 2026-10 |
|---|---|---|---|
| 1.0 | 0.96 ± 0.06 (1169) | 1.39 ± 0.07 (1518) | 1.00 ± 0.04 (2565) |
| 1.2 | 0.97 ± 0.07 (749) | 1.44 ± 0.10 (813) | 0.98 ± 0.05 (1580) |
| 1.5 | 0.94 ± 0.10 (371) | 1.44 ± 0.17 (291) | 0.99 ± 0.07 (806) |
| 2.0 | 0.96 ± 0.16 (131) | 1.45 ± 0.41 (49 ⚠) | 0.91 ± 0.12 (240) |
| 2.2 | 0.99 ± 0.21 (86) | 1.44 ± 0.56 (25 ⚠) | 0.91 ± 0.14 (159) |
Kalite kontrol notu: bu ilk çalıştırmada 2. basamak (2013→1,7) ve 4. basamak (2026→0,5), Mc(t) şeridindeki veri Mc'sinin (2014–2019 ≈ 2,7–3,0; 2026 ≈ 1,3) belirgin biçimde altındadır. Bu nedenle 2014–2018 aralığındaki b ≈ 0,45, 2026'daki düşüş ve Weichert b = 0,75 aşağı yanlıdır: aynı dönemde sabit Mc = 2,7 serisi b ≈ 1,0–1,3 verir (pencere süresi medyanı 0,07 yıl; çözünürlük uyarısı yok). Şekil, kalite kontrol katmanının gerçek katalogda eksik tamlığı nasıl görünür kıldığını göstermek için verilmiştir; nihai Oklahoma değerleri veri Mc'siyle uyumlu basamaklarla yinelenen çalıştırmadan alınacaktır.
| Parametre | Değer |
|---|---|
| EQ-Live bağlantısı | aliosmanoncel.github.io/EQ-LiveTurkiye/?…&rsource=usgs&rchunk=1 |
| Kaynak / mod | USGS FDSN (canlı), parçalı sorgu açık (rchunk=1) |
| Araştırma bölgesi | Daire: merkez 35,540°K, 97,520°B, R = 200 km (olay–merkez uzaklığı ≤ 200 km) |
| Sorgu kutusu (daireyi kapsayan dikdörtgen) | 33,741–37,339°K, 99,731–95,309°B |
| Sorgu tarih aralığı | 01.01.1971 – 01.01.2027 (yerel saat; UTC 1970-12-31 21:00 – 2027-01-01 20:59); analizde bitiş şimdiki zamana kırpılır |
| Büyüklük / derinlik süzgeci | Yok (minmagnitude=0; derinlik sınırsız) |
| Limit / Sırala | 20000 / En yeni — parçalı modda kullanılmaz (her parça time-asc, limit 20000) |
| Mc (elle) | Otomatik (maksimum eğrilik +0,2) |
| Büyüklük dönüşümü | Birleşik Dispatch: Scordilis (2006) mb/Ms + Çıvgın & Scordilis (2019) ML — ML kolu Türkiye kutusu dışında uygulanmaz; mb_lg dönüştürülmez |
| USGS count toplamı (kutu) | 40.916 |
| Parça sayısı | 5 (9 count sorgusu); hiçbir parça 20.000'e ulaşmadı |
| Birleştirilmiş N / benzersiz eventID | 40.898 / 40.898 (tekrar yok) |
| count − birleştirilmiş | 18 — büyük olasılıkla büyüklüğü boş veya ≤0 olduğu için ayrıştırmada atılan kayıtlar (parça günlüğünde ham/ayrıştırılan ayrımı) |
| Daire içindeki olay | 39.787 (40.898'in içinden) |
| Gerçek katalog başlangıcı / bitişi | 1974-12-16 / 2026-09-25 |
| Analiz penceresi (T için) | 1970-12-31 – 2026-09-27 (55,74 yıl); limit aşılmadığı için başlangıç sorgu penceresidir, ilk olay değil |
Tamlık basamakları (rcs) | 1971-01-01→2,5 · 2013-01-01→1,7 · 2020-01-01→1,3 · 2026-01-01→0,5 |
| Basamaklardan geçen N | 25.889 (13.898 olay basamak altında) |
| Declustering (GK74) | Uygulanmadı (rapor N'i daire içindeki tüm olaylara, 39.787'ye eşit) |
| b(t) / GR ayarları | N = 100 kayan pencere, adım 10; %95 ±1,96·b/√N; sabit Mc karşılaştırması 2,7 (otomatik: en yüksek güvenilir Mc) · GR: ΔM = 0,1, bin başına n/T, Weichert (1980) |
| URL'de saklanmayan ayarlar | Tarih aralığı, daire filtresi (bağlantı yalnızca kapsayan dikdörtgeni saklar), büyüklük dönüşümü, GK74 — yeniden üretmek için elle girilmelidir (Şekil 8a'dan sonra eklenen GR parametreleri — sınıf genişliği, Mx, ΔMx, Mref — artık URL'de saklanır; bkz. Tablo 8j) |
| Öğe | Weichert (1980) | EQ-Live | Durum |
|---|---|---|---|
| Olabilirlik ve β denklemi | Eş. (5)–(6), s. 1339: pi = ti e−βmi / Σj tj e−βmj; Σ ti mi e−βmi / Σ tj e−βmj = Σ ni mi / N; Newton yinelemesiyle çözülür | weichertFit: aynı denklem (Ti = ti, yıl); kök ikiye bölme (bisection) ile bulunur — aynı köke yakınsar | ✓ Uyumlu; makalenin Ek programıyla sayısal olarak doğrulandı (Tablo 8i) |
| Büyüklük sınıfları | mi ± δ: sınıf merkezleri (s. 1338); örnek uygulamada ¼ birimlik sınıflar | Sınıf merkezleri m + ΔM/2, ΔM seçilebilir (varsayılan 0,1) | ✓ Uyumlu |
| β varyansı | Eş. (9), s. 1340: ln L eğriliğinden; büyük N'de β yaklaşık normal dağılır | varInv = N·[Σ T m² e−βm/Σ T e−βm − (Σ T m e−βm/Σ T e−βm)²], σb = σβ/ln 10 | ✓ Uyumlu (Eş. 9'un cebirsel eşdeğeri) |
| Etkinlik oranı | Eş. (10), s. 1341: Na = N · Σ e−βmi / Σ tj e−βmj (m0 ve üstü yıllık oran); eşit t'de N/t'ye indirgenir | rate0 = N·Σ e−βm / Σ T e−βm, λ(M ≥ en küçük sınıfın alt sınırı) olarak raporlanır | ✓ Uyumlu |
| Gözlem sürelerinin belirlenmesi | “Bağımsız olarak belirlenir”, ör. Stepp (1972) ya da ağın tarihsel kapasitesiyle (s. 1338) | Tamlık basamakları kullanıcı girdisidir; Mc(t) şeridi, otomatik öneri ve veri-Mc uyarısı karar desteği verir; T analiz penceresine kırpılır | ✓ Uyumlu; ek olarak pencere kırpma ve limit denetimi |
| En büyük büyüklük Mx | Bölgesel Mx bağımsız kestirilir; gözlenen en büyük olayın üstündeki boş sınıflar Mx'e kadar olabilirliğe girer. Bu boş sınıflar atlanırsa ML doğrusu “belirgin biçimde” yatıklaşır (s. 1344) | Mx girdisi yok: sınıflar gözlenen en büyük sınıfta biter (aradaki boş sınıflar dahildir). Bu, Mx = gözlenen en büyük sınıfın üst sınırı varsayımına denktir | ✓ Giderildi (2026-09-27): isteğe bağlı Mx girdisi; girilirse boş üst sınıflar olabilirliğe katılır (Tablo 8j). Girilmezse önceki davranış sürer — sentetik testte N = 300 için b 0,983 (Mx dahil 1,001), N ≥ 6000 için fark ≤0,002 |
| Birikimli ML eğrisi | Kesilme nedeniyle birikimli ML eğrisi Mx'e yaklaşırken aşağı bükülmelidir (Eş. 14, s. 1344); görsel karşılaştırma bin-içi (incremental) grafikte yapılmalıdır | GR panelinde birikimli oran üzerine düz bir doğru (λ = rate0·10−b(M−m0)) çizilir; kesilme bükümü gösterilmez | ✓ Giderildi: Mx girildiğinde birikimli eğri Eş. (14)'e göre Mx'te kesilerek çizilir (Tablo 8j) |
| Çizim konvansiyonu | Birikimli noktalar sınıfın alt ucuna, bin-içi noktalar sınıf merkezine konur (s. 1344) | Birikimli ve bin-içi noktaların ikisi de sınıfın alt ucuna çizilir | ✓ Giderildi: bin-içi noktalar sınıf merkezine çizilir |
| Artçı depremler / Poisson | Poisson varsayımı sınanmamıştır; kuşkuda artçılar sayılabilir (tutucu etkinlik), ancak hata kestirimleri “aşırı iyimser” olur (s. 1342) | Oklahoma çalıştırmasında declustering uygulanmadı (Tablo 8g); GK74 bölge süzgeci 2026-09-28’den beri seçili veri üzerinde tarayıcıda hesaplanır ve USGS verisinde de çalışır (Tablo 8o) | ≈ Makaledeki uygulamayla aynı; σb ve λ hataları iyimser okunmalı |
| Zamanla değişen etkinlik | “Muhtemelen çok ciddi” zaman değişkenliği sorunu göz ardı edilir (s. 1338) | “Kapsam ve sınırlar” kartında durağanlık sınırı yazılı (Oklahoma, insan kaynaklı depremsellik) | ✓ Uyumlu (sınır açıkça belirtilmiş) |
| Oranların güven aralıkları | Sınıf oranları için ki-kare tabanlı ±1 S.D. sınırları (Eş. 11–12, Tablo 1; s. 1341–1342) | Birikimli noktalarda ±1 S.D. hata çubuğu | ✓ Eklendi (Tablo 8j) |
Sonuç: alt katalogların zamana bağlı Mc ile birleştirilmesi ve eşit olmayan gözlem süreleriyle b ve λ kestirimi, Weichert (1980)'in (6), (9) ve (10) numaralı denklemleriyle birebir aynıdır. Makalenin öngördüğü ancak uygulamada bulunmayan iki öğe vardır: bağımsız bir Mx girdisi (boş üst sınıfların olabilirliğe katılması) ve birikimli ML eğrisinin Mx'e doğru bükülerek çizilmesi. Birincisi küçük örneklemde b'yi hafifçe aşağı çeker (N = 300'de ≈0,02), N ≥ 6000'de etkisizdir; ikincisi yalnızca görseldir. Makale gözlem sürelerinin bağımsız belirlenmesini şart koşar; EQ-Live'da bu, veri-Mc denetimiyle desteklenen kullanıcı kararıdır ve Şekil 8a, bu adımın yanlış yapıldığında sonucu nasıl yanılttığını gösterir.
| Veri | N | Sınıf aralığı | FORTRAN b ± σ | FORTRAN λ | EQ-Live b ± σ | EQ-Live λ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Cascades | 15 | gözlenen en büyük sınıf (6,0) | 0,7682 ± 0,2027 | 0,5519 | 0,7682 ± 0,2027 | 0,5519 |
| Cascades | 15 | Mx = 7,5 (boş sınıflar dahil) | 0,8651 ± 0,1791 | 0,5513 | 0,8651 ± 0,1791 | 0,5513 |
| Puget Sound | 27 | gözlenen en büyük sınıf (7,0) | 0,6881 ± 0,1140 | 0,9378 | 0,6881 ± 0,1140 | 0,9378 |
| Puget Sound | 27 | Mx = 7,5 | 0,7048 ± 0,1107 | 0,9398 | 0,7048 ± 0,1107 | 0,9398 |
| North Vancouver Island | 10 | gözlenen en büyük sınıf (7,25) | 0,1527 ± 0,1405 | 0,2281 | 0,1527 ± 0,1405 | 0,2281 |
| North Vancouver Island | 10 | Mx = 7,5 | 0,1934 ± 0,1320 | 0,2327 | 0,1934 ± 0,1320 | 0,2327 |
| Sentetik (gerçek b = 1,05; 3 basamak, eşit olmayan T; ΔM = 0,1) | 34.654 | gözlenen en büyük sınıf | 1,04942 ± 0,00375 | 2999,85 | 1,04942 ± 0,00375 | 2999,93 |
Yöntem: Ek'teki program (Newton yinelemesi, başlangıç β = 1,5, durma ölçütü |Δβ| < 10−4) hesap satırları değiştirilmeden aktarılmış, yalnızca veri girişi (makalede “kullanıcının takdirine” bırakılmış), gözlem sürelerinin kesirli yazılabilmesi ve çıktı biçimi uyarlanmış; gfortran ile hem özgün tek duyarlıkla hem çift duyarlıkla derlenmiştir. İki derleme aynı b'yi verir. EQ-Live ile fark tüm durumlarda |Δb| ≤ 4×10−6, |Δλ|/λ ≤ 3×10−5 (FORTRAN'ın durma ölçütü ve EQ-Live'ın ikiye bölme toleransı düzeyinde). Program ve karşılaştırma betiği: seismo-report/scripts/weichert1980/.
Makaleyle tutarlılık: makale Cascades ve Puget Sound için “temsilî β = 1,6 (b = 0,7)”, North Vancouver Island için “düşük β” belirtir (s. 1344); Mx = 7,5 ile Puget Sound b = 0,70, North Vancouver Island b = 0,19 bulunmuştur. Makale sayısal b değerlerini tablo olarak vermediği için karşılaştırma bu düzeydedir. Mx etkisi: boş üst sınıfların Mx'e kadar katılması küçük örneklemde b'yi belirgin biçimde değiştirir (Cascades, N = 15: 0,77 → 0,87); bu, makalenin “ML doğruları yatıklaşır” uyarısını (s. 1344) ve Tablo 8h'deki Mx sapmasının küçük N'de önemli olduğunu doğrular.
| Öğe | Kaynak | EQ-Live uygulaması |
|---|---|---|
| Düşey eksen: birikimli yıllık oran λ(≥M) | Halchuk vd. (2004) Şekil 1–3 (“Cumulative Rate (p.a.)”) | Zaten vardı: λ(≥M) = Σ ni/Ti; eksen etiketi eklendi |
| Mx girdisi ve boş üst sınıflar | Weichert (1980) s. 1338, 1344 ve Ek (LOW…IGH sınıf aralığı) | Kullanıcı girdisi, varsayılan boş (kesilme yok). Girilirse alt sınırı Mx'in altında kalan tüm sınıflar (boş olanlar dahil) olabilirliğe katılır. Mx gözlenen en büyük sınıfın üst sınırından küçükse uygulanmaz ve uyarı verilir. Mx ≠ Mmax kestirimi: arayüzde ve bilgi kutusunda “girdi — Mmax kestirimi değil” yazar |
| Kesik birikimli eğri | Weichert (1980) Eş. (14) | λ(≥M) = λ0·[e−β(M−m0) − e−β(Mx−m0)] / [1 − e−β(Mx−m0)]; λ0 = Eş. (10). Mx yoksa düz (kesikli) doğru |
| ±1 S.D. hata çubukları (birikimli noktalar) | Weichert (1980) Eş. (11)–(12), Tablo 1; Halchuk vd. (2004) şekilleri | Katkı veren sınıfların T'si eşitse kesin Poisson sınırları / T (N ≤ 10 Tablo 1; N > 10 tablo dipnotu: N − √N, N + ¾ + √(N + ½)). T'ler farklıysa σ² = Σ ni/Ti2 — EQ-Live yaklaşımı |
| Üst ve alt eğriler | Halchuk vd. (2004): UPPER/BEST/LOWER, β ∓ σ, Mx 7,2 / 7,0 / 6,5 | Yalnızca Mx girildiğinde: β ∓ σβ, Mx + ΔMx (varsayılan +0,2 / −0,5; kullanıcı değiştirebilir). Oran sabit β ile Eş. (10)'dan yeniden kestirilir — EQ-Live yaklaşımı (makale N0'ın nasıl bulunduğunu açıklamaz). ΔMx varsayılanları makale karşılaştırması içindir, bölgesel Mmax anlamı taşımaz; istenen Mx gözlenen en büyük sınıfın altına düşerse gözlenen sınır kullanılır ve uyarı verilir |
| Bilgi kutusu | Halchuk vd. (2004): Mx, BETA ± , B ± , N5 ± , N; NO/BETA/B/Mx tablosu | Aynı alanlar. Nref = λ0·e−β(Mref−m0), σ = Nref/√N (Weichert Ek: FN5, STDFN5); Mref seçilebilir (varsayılan 5,0). NO = λ0·eβm0 (Ek: FNO) |
| Büyüklüğe göre tamlık tablosu | Halchuk vd. (2004) Tablo 1 (büyüklük → tamlık yılı) | Basamaklardan otomatik: her basamak Mc'si için en erken tamlık başlangıcı ve T (kesintili ise belirtilir) |
| Basamağı hesaba katmama | — | Her basamak satırında “hesaba kat” işareti: kaldırılan basamak tabloda kalır ama hesaba katılmaz (satır silinmiş gibi davranır; önceki basamak o dönemi de kapsar), yeniden işaretlenince geri gelir. URL'de ! önekiyle saklanır (ör. rcs=…~!2023-08-31_0). Test: devre dışı bırakma ile satırı silme aynı b'yi verir (0,9109); geri açınca önceki değer (0,8816) döner. Kalite kontrol iletileri tablodaki satır numarasını kullanır |
| Akademik poster / ders slaydı | Düzen: AGU sanal poster örneğinden esinlenilmiştir (Vargas-Sánchez & Hernández-Madrigal, AGU VPS); resmî/markalı AGU şablonu değildir, çıktıda AGU adı veya logosu yoktur | Time-Mag panelindeki “🎓 Akademik poster / ders slaydı” bölümü: 1920×1080 (slayt), 3840×2160 (poster) ve 7680×4320 (büyük baskı; 150 dpi'de ≈ 130×73 cm) PNG. Bölümler: giriş ve amaç (AGU örneğindeki “Introduction” karşılığı; boşsa yorum içermeyen varsayılan metin: tamlık değişiminin tek-Mc kestirimlerinde yanlılığa yol açabileceği ve bölgeye özgü amaç), çalışma alanı haritası (olay koordinatlarından vektör çizim; dış karo sunucusu yok), veri ve yöntem, Şekil 2–4 (ekrandaki grafikler; baskı ve okunabilirlik için beyaz zemine uyarlanır: ızgara açık gri, eksen ve etiketler koyu, veri renkleri korunur; posterde eksen etiketleri tüm şekillerde aynı görünen boyuta (≈ 11,5 px) büyütülür — aynı renk dönüşümü açık PNG dışa aktarımında da kullanılır; çalışma alanı haritası da açık zeminlidir), Gutenberg–Richter parametre tablosu (en iyi tahmin ile üst/alt eğrilerin b, β, λ(M≥m0) ve Mx değerleri, büyük punto), isteğe bağlı vurgulu “Ana mesaj” kutusu ile sonuçlar, kaynaklar, “Daha Fazla Bilgi” kutusunda veri kaynağı, üretim tarihi, kısa adres, isteğe bağlı iletişim satırı ve tam analiz bağlantısının QR kodu (qrcode-generator 1.4.4, yalnızca poster üretilirken yüklenir; 4 modüllük sessiz bölge). Şekil 3 başlığında renk anahtarı, renk adları kalın ve grafikteki renkle yazılarak verilir. “Veri ve Yöntem” kutusunun başında dört adımlı iş akışı şeması (veri → tamlık → b(t) → G–R) yer alır. Madde ve sonuç metinleri iki yana yaslanır (son satır ve %78’den az dolu satırlar hariç); şekil altyazıları sola hizalı italik, giriş metni sola hizalı, teşekkür satırı küçük puntolu italiktir; madde başlıkları kalın, Sonuçlar’daki sayısal değerler (b, λ, N5, b(t)) kalın ve tema rengindedir; kaynaklar sütun öncelikli ve asılı girintilidir. Başlık, fotoğraf ile logo arasındaki genişliğe tek satır sığacak biçimde 40→34 px aralığında küçültülür; sığmazsa kelime sayısına göre dengeli iki satıra bölünür. Kimlik kuralı: kodda yazar, kurum, fotoğraf veya logo varsayılanı yoktur (proje sahibinin ön ayarı yalnızca gizli bir bağlantıyla, SHA-256 doğrulamasıyla o tarayıcıda etkinleşir); boş ad/kurum gri yer tutucuyla yazılır, fotoğraf ve logo kullanıcı tarafından yüklenir ve yalnızca tarayıcıda saklanır (başkasının kimliğiyle poster üretilmemesi için). İki renk teması: “Doğa ve Deprem” (varsayılan; logo paletinden lacivert–yaprak yeşili, başlık şeridinde yukarıdan aşağı yumuşak renk geçişi, sıradağ silueti, P ve S varışlı sentetik sismogram izi; zeminde %11 opaklıkta sentetik topoğrafik eş yükselti eğrileri — veri kutuları opak beyaz olduğundan okunabilirliği etkilemez) ve “Kum” (AGU örneğinden esinlenen ton). Yerel test adresleri (localhost) posterde yazılmaz. Metinler analiz durumundan otomatik üretilir; bölge adı, başlık, alt satır, yazar, kurum, ana mesaj ve sonuç maddeleri, giriş metni ve teşekkür (AGU “Acknowledgments” karşılığı; boşsa veri sağlayıcıya standart teşekkür, Kaynaklar kutusunun altında) kullanıcıca girilebilir. Kural belgesi ve analizden bağımsız üretici: templates/poster/poster-template.md, poster-generator.html. Hesaplamayı değiştirmez |
| Paylaşılan bağlantı | — | Sınıf genişliği, Mx, ΔMx alt/üst ve Mref URL'de saklanır (grbin, mx, dmxlo, dmxhi, mref); yalnızca varsayılandan farklı değerler yazılır, parametre yoksa varsayılanlar kullanılır. Aynı bağlantı başka bir bilgisayarda aynı hesabı ve grafiği üretir |
| Sınıf genişliği ¼ | Weichert (1980) Tablo 2; Ek programında δ = 0,125 | ΔM seçeneklerine 0,25 eklendi |
| Adım | FORTRAN / EQ-Live |
|---|---|
| Veri | Sentetik katalog: 1980–2026, gerçek b ≈ 0,9, üç basamak (1980→3,0 · 2000→2,5 · 2015→2,0), N = 1128 |
| 1. N5 (FORTRAN FN5 ↔ EQ-Live Nref) | ΔM = 0,25: 0,109529 ± 0,003261 / 0,109529 ± 0,003261 (göreli fark 5×10−7); Mx = 8,0 (4 boş üst sınıf): 0,109286 / 0,109286. ΔM = 0,1'de FORTRAN FN5, programdaki sabit δ = 0,125 nedeniyle farklıdır; EQ-Live gerçek alt sınırı kullanır |
| b, λ | ΔM = 0,25, Mx = 8,0: b 0,908620 ± 0,021890 / 0,908616; λ(M≥m0) 58,1315 / 58,1318. ΔM = 0,1, Mx = 8,0 (11 boş üst sınıf): b 0,882120 / 0,882122 |
| 2. Kesik eğri | FORTRAN β ve λ ile Eş. (14)'ten hesaplanan değerlerle karşılaştırma (M 3,0 … 6,9): göreli fark ≤ 2,4×10−5 |
| 3. ±1 S.D. sınırları | T eşit olan üst sınıflarda sınır × T, Tablo 1 ile aynı: N = 1 → 0,173 / 3,30; N = 3 → 1,37 / 5,92 |
| 4. Üst/alt eğriler | Mx = 7,0 ile: üst β = 2,041 (Mx 7,2), alt β = 2,142 (istenen 6,5 < gözlenen en büyük sınıf 7,0 → 7,0 kullanıldı, uyarı verildi) |
| Gerileme | Önceki b(t) ve sabit-Mc testleri (Tablo 8e senaryoları H, I, J, K) aynı sonuçları verdi; sayfa hatası yok |
Tamlık basamaklarıyla alt katalog birleştirme, Kijko & Sellevoll (1989) çerçevesinin tam alt kataloglar bölümüyle aynı ilkeye dayanır. Bu çerçeve, farklı eşik büyüklüklerine sahip tam alt katalogları, yalnızca en büyük olayların bilindiği tarihsel (eksik) bölümle tek bir en çok olabilirlik fonksiyonunda birleştirir ve b, λ ile mmax'ı birlikte kestirir; Part II (Kijko & Sellevoll 1992) alt kataloglar arasında büyüklük belirsizliğinin farklı olmasını da hesaba katar. Aynı yaklaşım Kuzey Anadolu Fay Zonu'nda artçı depremlerin tehlike parametrelerine etkisinin incelenmesinde (Öncel & Alptekin 1999; bkz. “Öncel & Alptekin (1999) — declustered vs raw katalog” tablosu) ve Japonya olasılıksal tehlike haritalarında (Kijko & Öncel 2000) uygulanmıştır. EQ-Live'daki Weichert (1980) uygulaması, bu çerçevenin yalnızca tam alt kataloglardan oluşan, sınıflanmış ve büyüklük hatası içermeyen özel durumudur.
| Öğe | Kijko & Sellevoll (1989) | EQ-Live | Durum |
|---|---|---|---|
| Temel ilke | Katalog, her biri kendi süresi Ti ve eşik büyüklüğü mi ile tam olan s alt kataloğa ayrılır; her alt kataloğun olabilirliği Li = Liβ·Liλ (Eş. 6–9) ve ortak olabilirlik bunların çarpımıdır (Eş. 10; Rao 1973 veri birleştirme ilkesi) | Tamlık basamakları = alt kataloglar (Ti, Mc,i); Weichert (1980) olabilirliği aynı çarpım ilkesinin sınıflanmış biçimidir | ✓ Aynı ilke |
| Büyüklüklerin kullanımı | Tek tek büyüklükler (sınıflanmamış), iki yandan kesik G-R (Page 1968; Cosentino vd. 1977) | Sınıflanmış (Weichert sınıfları); üstten kesilme yalnızca Mx girilirse | ≈ Weichert, Kijko–Sellevoll'ün tam alt kataloglar bölümünün sınıflanmış özel durumu |
| Tarihsel (uç değer) bölüm | Yalnızca en büyük olayların bilindiği tarihsel dönem, zaman aralıklarından seçilen en büyük büyüklüklerin uç değer dağılımıyla (Eş. 2–5) aynı olabilirliğe katılır | Yok: yalnızca tam alt kataloglar kullanılır | ○ Eksik |
| Boşluklar (gaps) | Uç değer ve tam bölümlerde boşluklar kabul edilir; ardışık zaman aralıkları gerekmez (s. 653) | Basamaklar ardışıktır; bir dönemi dışarıda bırakmak için o döneme çok yüksek bir Mc verilebilir (dolaylı yol) | ≈ Dolaylı |
| mmax | mmax λ ve β ile birlikte kestirilir; belirsizliği için “aktarım katsayısı” (Eş. 17; Kijko & Dessokey 1987) | Mx kullanıcı girdisidir, kestirilmez | ○ Kapsam dışı (bilinçli) |
| Standart hatalar | Olabilirliğin ikinci türevlerinden varyans–kovaryans matrisi (Eş. 16) | Weichert Eş. (9) (aynı ilke, yalnızca β için); λ için σ = λ/√N | ✓ Aynı ilke |
| Döneme göre büyüklük hataları | Part II (1992): alt kataloglar arasında büyüklük belirsizliğinin farklı olması (magnitude heterogeneity) | Yok: tüm büyüklükler hatasız kabul edilir | ○ Eksik — tam metin okunduktan sonra değerlendirilecek |
Sonuç: EQ-Live'ın alt katalog birleştirmesi, Kijko–Sellevoll çerçevesinin tam alt kataloglar bölümüyle ilke olarak aynıdır (bağımsız alt katalog olabilirliklerinin çarpımı). Çerçevenin EQ-Live'da bulunmayan üç öğesi — tarihsel uç değer bölümü, mmax kestirimi ve döneme göre büyüklük belirsizliği — anlık USGS/EMSC kataloglarında yalnızca aletsel dönem kullanıldığı için şu an gerekmez; tarihsel katalogların (ör. EPICA, Ambraseys) aletsel verilerle birleştirileceği analizlerde gerekli olur.
İki girdi de Weichert (1980) çerçevesindedir. Mx, yöntemin üst büyüklük sınırıdır (Ek'teki LOW…HIGH sınıf aralığı; kesik birikimli eğri Eş. 14). Mref ise sonucun raporlandığı büyüklüktür: FORTRAN ekindeki FN5 çıktısının ve GSC gösteriminin (Halchuk vd. 2004) “N5” satırının karşılığıdır. İkisi de hesabı veriden bağımsız bir karar olarak etkiler; bu nedenle kullanıcının bilinçli seçmesi gerekir.
| Girdi | Ne işe yarar | Ne girilmeli | Dikkat |
|---|---|---|---|
| Mx (üst büyüklük sınırı) | G-R dağılımını Mx'te keser. Gözlenen en büyük sınıfın üstündeki boş sınıflar Mx'e kadar olabilirliğe girer; birikimli eğri Mx'e yaklaşırken aşağı bükülür (Eş. 14). | b ve λ kestirimi için boş bırakın (kesilme yok). Kesilmeli bir model gerekiyorsa değer analiz penceresinden değil, bağımsız kanıttan seçilir: fay uzunluğu–büyüklük ölçeklemesi, tarihsel katalog, bölgesel tehlike modeli. Belirsizlik için ΔMx alt/üst ile duyarlılık eğrileri çizilir. | Mx, Mmax kestirimi değildir. Gözlenen en büyük sınıfın üst sınırından küçük olamaz (ör. en büyük olay 5,5 ve ΔM = 0,1 ise Mx ≥ 5,6); küçük girilirse EQ-Live uyarı verir ve Mx'i uygulamaz. Boş üst sınıflar b'yi az da olsa değiştirir. |
| Mref (raporlama büyüklüğü) | Uydurulan modelden M ≥ Mref olayların yıllık oranını verir: Nref = λ0·e−β(Mref−m0) (± 1σ); ortalama tekrarlanma süresi ≈ 1/Nref. | İlgilenilen büyüklük: varsayılan 5,0 (GSC “N5” gösterimi). Tehlike ya da iletişim amacına göre 4,0, 5,5 veya 6,0 da seçilebilir. | Uyumu değiştirmez; yalnızca raporlanan sayıyı değiştirir. Mref gözlenen aralığın dışındaysa değer bir dış değerlemedir (extrapolation) ve modele bağlıdır. EQ-Live bu durumda G-R panelinde bir ⓘ notu gösterir ve posterde Nref değerini “dışkestirim” olarak işaretler (2026-09-28). |
Tutarlılık denetimi. Nref, katalogda gözlenen M ≥ Mref olay sayısının gözlem süresine bölümüyle kabaca karşılaştırılmalıdır. Model oranı gözlenenden bir büyüklük mertebesi düşük ya da yüksekse, b büyük olasılıkla yanlıdır. Bunun olası nedenleri tamlık eşiklerinin yanlış seçilmesi ve artçı dizilerinin pencereye girmesidir. Bu durumda Mx ya da Mref değiştirilerek sonuç düzeltilemez; tamlık dönemleri, analiz penceresi (ör. büyük bir ana şoktan önce kesmek) ve GK74 kümeden arındırma yeniden gözden geçirilmelidir.
Tutarlılık kuralı — Patch 1 (uygulandı 2026-09-28; hüküm mantığı Patch 1b ile değiştirildi). Patch 1, EQ-Live kodunda grConsistency fonksiyonuyla, seçilen tek bir Mref'te R = λmodel/λobs oranını hesaplayıp ✓/⚠️/🔴 hükmü üreten bir kural uygulamıştır (index.html; Weichert hesabından bağımsız, yalnızca uyarı üretir). Sonuç lastGrFit.consistency nesnesine yazılır (level, R, lambdaObs, model, nObs, mCmp, mRef, shifted, method = "sum_n_over_T"). Canlı doğrulama (Tablo 8s), tek noktalı hükmün Mref'e bağlı olduğunu göstermiştir; bu nedenle hüküm mantığı Patch 1b ile aşağıdaki üç katmanlı yöntemle değiştirilmiştir. Patch 1'in kalıcı parçaları gözlenen oranın Σn/T tanımı, Mref'in sınıflar içinde tanımlılık koşulları ve ΣN ≥ 5 koşuludur. Önceki ara uygulama (gözlenen oran nobs/Tref, eşik 5×, en az 2 olay, tek düzeyli ⚠) Patch 1 ile koddan kaldırılmıştır.
Gözlenen oranın tanımı. Gözlenen oran tek bir Tref ile değil, sınıf bazında tanımlanır: λobs(≥Mref) = Σmi ≥ Mref ni/Ti, yani birikimli noktaların zaten hesaplanan değeri (bins[k].cumRate, k: alt sınırı Mref olan sınıf). Gerekçe: Mref en yüksek basamak eşiğinin altında kaldığında M ≥ Mref sınıflarının gözlem süreleri farklıdır; toplam olay sayısını tek bir Tref'e bölmek, daha uzun gözlenmiş üst sınıfların olaylarını kısa süreye bölerek oranı şişirir. Mref tüm eşiklerin üstündeyse iki tanım aynı sonucu verir.
Mref'in sınıflar içinde tanımlılığı. Karşılaştırma yalnızca şu koşullarda yapılır: (i) m0 ≤ Mref ≤ gözlenen en büyük sınıfın alt sınırı; (ii) Mref bir sınıf alt sınırına denk gelir (Mref/ΔM tam sayı, sayısal tolerans içinde) — denk gelmiyorsa bir sonraki sınıf alt sınırı kullanılır ve raporda “karşılaştırma M ≥ … sınıfında yapıldı” yazılır; (iii) M ≥ Mref sınıflarının Ti'lerinin tümü > 0'dır. Mref gözlenen aralığın üstündeyse karşılaştırma yapılmaz; yalnızca mevcut dışkestirim notu (ⓘ) geçerlidir.
Patch 1'in tek noktalı eşikleri (kayıt; Patch 1b ile değiştirildi). Patch 1 kodu şu hükmü üretir: R = Nref/λobs(≥Mref) için 1/3 ≤ R ≤ 3 → ✓; 1/10 ≤ R ≤ 10 (✓ dışında) → ⚠️; aksi → 🔴; M ≥ Mref sınıflarında toplam 5'ten az olayda R hesaplanmaz (ⓘ). Bu eşikler istatistiksel bir test değildir ve aşağıdaki yöntem kararına göre R(Mref) artık tek başına hüküm üretmeyecektir. Patch 1b'de R(Mref) artık tek başına hüküm üretmez (Tablo 8t, katman 3). Patch 2 (tanı listesine ve postere aktarım) lastGrFit.consistency nesnesini — Patch 1 alanları ile gof ve profile alanları — yeniden hesaplamadan kullanacaktır.
| Test | Koşul | Sonuç |
|---|---|---|
| Birim testleri (13 durum) | grConsistency doğrudan index.html'den okunarak Node.js ile: tam uyum, 16× ve 5× sapma, 3× ve 1/12 sınırları, az olay, sınıf sınırı olmayan Mref, dışkestirim, alt/üst sınır, T = 0 sınıfı | 13/13 geçti. Sentetik farklı-T durumunda (Mref = 3,5; üst sınıflar 40 yıl, alt sınıflar 2 yıl): yeni R = 1,00 (✓); eski nobs/Tref tanımı gözlenen oranı yaklaşık 7 kat şişirip yanlış ⚠ üretiyordu |
| Canlı çalıştırma — yeniden üretim | Yayındaki sayfaya (commit 2bf73eb9, SHA-256 ile doğrulandı) yalnızca yamalı grConsistency ve renderGutenbergRichterCS yüklendi (kaynak metinlerin SHA-256'sı yerel dosyayla aynı). EMSC, daire 37,421°K 38,868°D, R = 80 km, 2012-01-01 → sorgu anı, basamaklar 2012→1,8 · 2014→2,3 · 2015→1,9 · 2023-11-26→0,7, büyüklük dönüşümü Birleşik Dispatch | N = 1.926 (ham), 1.909 (basamaklardan geçen); Weichert b = 0,4141, N5 = 4,855/yıl — Tablo 8r posteriyle aynı (λ0 292,91 ile 292,93 farkı pencere sonunun sorgu anı olmasından) |
| Canlı — Mref = 5,0 | M ≥ 5 sınıflarında 4 olay | ⓘ “4 olay — karşılaştırma için yetersiz”; R hesaplanmadı. (Aynı veride eski ara kural “4 olay / 14,7 yıl = 0,271/yıl, yaklaşık 18 kat yüksek” ⚠ veriyordu.) |
| Canlı — Mref = 4,5 | 9 olay | 🔴 model 7,82/yıl, λobs = 0,610/yıl, R = 12,8; panelde kırmızı renkte |
| Canlı — Mref = 4,0 / 4,05 | 20 / 17 olay | ⚠️ R = 9,29 / 9,93; 4,05 için “karşılaştırma M ≥ 4,1 sınıfında yapıldı” notu |
| Canlı — Mref = 3,0 / 2,0 | 198 / 1.538 olay | ✓ R = 2,43 / 0,795. Mref = 2,0 en yüksek basamak eşiğinin (2,3) altında: Σn/T = 106,67/yıl, eski nobs/Tref = 111,91/yıl (bu veride fark %5) |
| Canlı — sınır durumları | Mref = 0,5 ve 6,5 | ⓘ “en küçük sınıfın altında” ve ⓘ dışkestirim notu. Hiçbir durumda eski kuralın metni üretilmedi |
R neden Mref'e bağlıdır? Gerçek süreç G-R'ye (b0, λ0) uyuyor, gözlem süreleri doğru ve katalog tam ise λmodel(≥M) = λ̂0·10−b̂(M−m0) ve E[λobs(≥M)] = λ0·10−b0(M−m0) olduğundan
log10 R(M) = log10(λ̂0/λ0) + (b0 − b̂)·(M − m0), R = λmodel/λobs
R > 1, model oluşum hızının gözlenen oluşum hızından yüksek olduğunu gösterir; R < 1 düşük olduğunu. log R, M'nin doğrusal fonksiyonudur ve eğimi Δb = b0 − b̂'dır; R yalnızca b̂ = b0 ise Mref'ten bağımsızdır. Weichert kestirimi toplam olay sayısını tutturduğundan R ≈ 1 olan bir dönüm noktası M* ağırlıklı ortalama büyüklüğe yakın düşer; Mref'teki sapma yaklaşık |log R| ≈ |Δb|·|Mref − M*| kadardır. Aynı b hatası, Mref'in M*'dan uzaklığına göre farklı renk verebilir; ayrıca λobs'un Poisson belirsizliği Mref büyüdükçe artar. Bu nedenle tek bir Mref'teki R, b hatasının büyüklüğünü Mref–M* uzaklığıyla karıştırır ve tek başına QC hükmü olarak kullanılmaz. Küçük büyüklüklerde λobs'un eksik kayıt nedeniyle kendisi yanlı olabileceğinden log R profilinin eğiminden çıkan b0 bir kestirici değil, tanı göstergesidir.
Yöntem hiyerarşisi: (1) global Poisson uyum testi → (2) R(M) profili ve Δb tanısı → (3) seçilmiş Mref'te R raporu. Mref artık QC'nin referans noktası değil, raporlama için seçilmiş bir büyüklük düzeyidir. R(Mref) bir model doğrulama testi değildir; seçilmiş büyüklük düzeyinde model ve gözlenen oluşum hızlarının oranını gösteren tanısal bir göstergedir.
| Katman | Tanım | Hüküm |
|---|---|---|
| (1) Birincil QC — global Poisson uyum testi | Weichert uyumuna giren her sınıf i için (Ti > 0; boş sınıflar ve Mx girildiyse Mx'e kadarki boş üst sınıflar dahil) gözlenen ni ile beklenen μi = Ti·[λ̂(≥mi) − λ̂(≥mi+ΔM)] karşılaştırılır; λ̂ en iyi tahmin eğrisidir (Mx girildiyse Eş. 14'e göre kesik). Poisson sapması D = 2 Σi [ni ln(ni/μi) − (ni − μi)] (ni = 0 için ilk terim 0). Serbestlik derecesi K − 2 (K sınıf; β ve oran kestirildi). Tek global test; sınıf başına p değeri üretilmez. Ki-kare (Pearson) istatistiği yalnızca beklenen sayılar yeterince büyükken karşılaştırmalı gösterge olarak verilebilir, birincil test değildir. | Ana QC p değeri: parametrik bootstrap pboot (aşağıda). α = 0,05: pboot < 0,05 → “G-R modeli bu sınıf sayımlarıyla uyumlu değil” (QC uyarısı); pboot ≥ 0,05 → “uyumsuzluk saptanmadı” (modelin doğru olduğu anlamına gelmez). Asimptotik pχ² ve D/(K−2) karşılaştırmalı bilgi olarak raporlanır |
| (1a) Katman (1) — p değerinin hesaplanması | Gözlenen D hesaplanır. Asimptotik pχ², χ²(K − 2) dağılımından bulunur. Sınıfların bir bölümünde beklenen sayılar küçükse (özellikle μi < 1 olan sınıflarda) χ² yaklaşımının güvenilirliği azalır; bunun nedeni seyrek hücreler ve kestirilen parametrelerdir; sınıf sayıları bağımsız Poisson olsa bile yaklaşımın kalitesi ayrıca değerlendirilmelidir. μi < 1 tek başına testin geçersiz olduğu bir sınır değildir. Parametrik bootstrap standart yöntemdir: her çalıştırmada, veri setine göre değişen bir yaklaşıklık koşuluna bağlı kalmadan aynı kalibrasyon ölçütü uygulanır ve kestirilen parametrelerin (β, oran) etkisi her tekrarda uyum yeniden yapılarak hesaba katılır. Belirli bir veri setinde μi < 1 sınıf bulunup bulunmaması bu seçimi değiştirmez (Kahramanmaraş–Şanlıurfa verisinde poster basamaklarıyla bu sayı 0, düzeltilmiş basamaklarla 9'dur; Tablo 8u). pboot ana QC değeridir; asimptotik pχ² karşılaştırmalı bilgi olarak verilir. | Karar α = 0,05 ile pboot'a göre verilir |
| (2) Tanı — R(M) profili ve Δb | ΣN(≥M) ≥ 5 koşulunu sağlayan tüm sınıf sınırlarında log10 R(M) hesaplanır. Regresyon aralığı: en yüksek kullanılan basamak eşiğinden, ΣN ≥ 5 koşulunun ilk kaybedildiği eşiğe kadar olan geçerli profil (en az 3 nokta). Ağırlıklı en küçük kareler; ağırlık wj = 1/Var(log10 λobs) ≈ (ln 10)2·ΣNj. Eğim Δb ve standart hatası raporlanır. Birikimli noktalar iç içe kuyruklardan oluştuğu için bağımsız değildir; standart hata yaklaşık ve büyük olasılıkla iyimserdir | Hüküm üretmez; sapmanın yönünü (Δb > 0: b̂ düşük) ve olası sistematik büyüklüğünü gösterir |
| (3) Rapor — R(Mref) | R, Mref (karşılaştırma sınıfı Mcmp), λobs, olay sayısı ve belirsizlik aralığı birlikte verilir. Aralık λobs'un ±1 S.D. sınırlarından: katkı veren sınıfların T'si eşitse Weichert (1980) Tablo 1 ve dipnotu (Poisson), değilse σ2 = Σn/T2 — birikimli noktalardaki hata çubuklarıyla aynı; Ralt = λmodel/λobs,üst, Rüst = λmodel/λobs,alt. Modelin kendi belirsizliği (σ(Nref) = Nref/√N) λobs'unkine göre küçüktür ve aralığa katılmaz. ΣN < 5 ise R verilmez (ⓘ) | Renk yalnızca aralığın tamamına göre: aralığın tamamı [1/3, 3] içinde → ✓; aralığın tamamı > 10 (ya da tamamı < 1/10) → 🔴; diğer durumlar → ⚠️. Renk bir test sonucu değil, gösterge düzeyidir |
Kahramanmaraş–Şanlıurfa verisinde (3) katmanı. Patch 1b'nin canlı çıktısı (Tablo 8u): Mref = 4,5 (9 olay) → R = 12,8, ±1 S.D. aralığı 8,80–19,0 → ⚠️ (aralık 10'u kapsıyor; Patch 1'in tek noktalı kuralı burada 🔴 veriyordu); Mref = 4,0 (20 olay) → R = 9,29, aralık 7,35–12,0 → ⚠️; Mref = 3,0 → R = 2,43 (2,26–2,62) → ✓; Mref = 2,0 → R = 0,795 (0,775–0,816) → ✓; Mref = 5,0 → ⓘ (4 olay). Kodun ürettiği aralıklar, bu bölümün önceki sürümünde Weichert (1980) Tablo 1 dipnotuyla elle hesaplanan değerlerle aynıdır. Önceki sürümde dört Mref noktasından (M 2,0–4,5) elle okunan profil eğimi ≈ 0,48/birim idi; kodun ağırlıklı regresyonu (katman 2; M 2,3–4,9, 27 eşik) Δb = 0,59 ± 0,01 verir. Fark, aralığın ve ağırlıklandırmanın farklı olmasındandır; standart hata iç içe kuyruklar nedeniyle iyimserdir.
Parametrik bootstrap yordamı (yöntem kararı ve uygulama: Patch 1b, 2026-09-28). Kestirilen modelden (λ̂, β̂; Mx girildiyse Eş. 14'e göre kesik) her sınıf için beklenen sayılar μ̂i hesaplanır. Her tekrar b = 1…B için: (i) ni* ~ Poisson(μ̂i) üretilir; sınıflar ve Ti aynı kalır; (ii) aynı Weichert uyumu aynı sınıflar ve aynı Mx ile ni* üzerinden yeniden kestirilir (β*, λ*); (iii) μi* ve Db* hesaplanır. Sabit λ̂ üzerinden yalnızca olay üretmek model kestirim belirsizliğini yansıtmadığından kullanılmaz. pboot = (1 + #{Db* ≥ Dgözlenen}) / (B + 1); bu yazım p = 0 sonucunu önler (Davison & Hinkley 1997; Efron & Tibshirani 1993). B = 999; en küçük raporlanabilir p = 0,001. Uyumun kurulamadığı tekrarlar (N* < 10 ya da kök bulunamaması) sayılır ve raporlanır; oranları %1'i aşarsa uyarı verilir. Rastgele sayı üretecinin tohumu sabit 20260928'dir, URL parametresine bağlanmaz ve raporda yazılır; böylece aynı veri ve ayarlar aynı pboot'u verir. Algoritmik yeniden üretilebilirlik: rastgele sayı üreteci mulberry32 (32 bit durumlu, kamu malı bir üreteç; yayımlanmış bir makalesi yoktur; Math.random kullanılmaz), tohum 20260928; Poisson örnekleme μ < 10 için Knuth çarpım yöntemi (Knuth 1997, §3.4.1), μ ≥ 10 için PTRS dönüştürülmüş ret yöntemi (Hörmann 1993); B = 999; her tekrarda aynı weichertFit fonksiyonuyla β ve oran yeniden kestirilir. Aynı veri, aynı ayarlar, aynı tohum ve algoritma aynı pboot'u verir (birim testiyle doğrulandı). Kod: grGofPoisson, mulberry32, poissonSample (index.html). Çözünürlük: B = 999 ile pboot'un alabileceği en küçük değer 1/1000 = 0,001'dir. Raporda 0,001 görülmesi “p tam olarak 0,001” değil, hiçbir bootstrap tekrarının gözlenen D'ye ulaşmadığı, yani pboot ≤ 0,001 (bootstrap çözünürlüğünün alt sınırı) anlamına gelir; daha küçük değerler bu B ile ayırt edilemez. Katman (1) ve (2) Mref'i kullanmaz; Mref değiştirmek global uyum testinin sonucunu değiştirmez.
| Test | Koşul | Sonuç |
|---|---|---|
| Birim testleri (73 durum) | scripts/test_gr_consistency.js; fonksiyonlar doğrudan index.html'den okunur. PRNG tekrarlanabilirliği; logΓ ve χ² üst kuyruğu scipy 1.15.3 referans değerleriyle; Poisson örnekleme sekiz μ değerinde (0,3–2000) ortalama, varyans ve olasılık kütle fonksiyonuyla ki-kare uyumu; Poisson sapması; katman (1) tekrarlanabilirlik, kalibrasyon ve güç; katman (2) Δb; katman (3) aralık ve sınır durumları | 73/73 geçti. Kalibrasyon: doğru modelden 200 sentetik katalog (B = 199) → pboot < 0,05 oranı 0,055 (beklenen α = 0,05). Güç: M < 2,0 sınıflarında %65 eksik kayıt, 50 katalog → red oranı 1,00. Δb: gerçek fark 0,2 → 0,2 ± 0,03 içinde. Poster benzeri durum R = 12,8, aralık 8,80–19,0 → ⚠️ |
| Canlı çalıştırma — yöntem | Yayındaki sayfaya (commit 2bf73eb9) yalnızca Patch 1b'nin 10 fonksiyonu yüklendi; kaynak metinlerinin SHA-256 değeri yerel index.html ile aynı. Bölge, basamaklar ve büyüklük dönüşümü Tablo 8s ile aynı (N = 1.926 / 1.909, b = 0,4141) | Katman (1) ve (2) Mref = 2,0 / 3,0 / 4,0 / 4,5 / 5,0 ve yinelenen çalıştırmada birebir aynı sonucu verdi (Mref'ten bağımsız, tekrarlanabilir). Çizim süresi bootstrap ile ≈ 150–340 ms. Patch 1'in tek noktalı hüküm metni hiçbir durumda üretilmedi |
| Tamlık tanımı | Weichert b (N) | (1) D / sd = D/sd | (1) pboot (pχ²) | μ < 1 sınıf | (2) Δb ± SE | (3) R(4,0) [±1 S.D.] |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Poster basamakları (2012→1,8 · 2014→2,3 · 2015→1,9 · 2023-11-26→0,7) | 0,414 (1.909) | 1320,6 / 47 = 28,1 | ≤ 0,001 🔴 (≈ 10−245) | 0 | 0,59 ± 0,01 (M 2,3–4,9) | 9,29 [7,35–12,0] ⚠️ |
| Tek Mc = 2,5 (2012→) | 1,04 ± 0,04 (722) | 66,2 / 29 = 2,28 | ≤ 0,001 🔴 (9,8·10−5) | 9 | −0,02 ± 0,02 (M 2,5–4,9) | 0,995 [0,788–1,28] ✓ |
| Tek Mc = 3,0 (2012→) | 0,95 ± 0,07 (198) | 31,2 / 24 = 1,30 | 0,143 ✓ (0,148) | 9 | −0,04 ± 0,03 (M 3,0–4,9) | 1,11 [0,876–1,43] ✓ |
Canlı sonuçların yorumu — katmanlar farklı sorulara yanıt verir. Katman (1), sınıf sayımlarının bütününün tek bir üstel (G-R) model ve Poisson sayım varsayımıyla uyumlu olup olmadığını sınar; her türlü sapmaya (eğrilik, kümelenmeden kaynaklanan aşırı yayılım, büyüklük türü karışımı, yuvarlama, eşik yakınında kalan eksik kayıt) duyarlıdır ve gücü N ile artar. Katmanlar (2) ve (3) ise belirli ve yönlü bir sapmayı — model ile gözlenen birikimli oranların büyüklüğe göre eğim ve düzey farkını — ölçer. Bu nedenle sonuçlar “test yalnızca R'yi yeniden ifade ediyor” biçiminde okunmamalıdır. Poster basamaklarında üç katman aynı yönü gösterir: global uyumsuzluk (D/sd = 28,1) ve büyük, yönlü bir eğim farkı (Δb = 0,59; b̂ düşük). Tek Mc = 2,5'te eğim ve düzey gözlemle uyumludur (Δb ≈ −0,02, R ≈ 1), ancak global test yine reddeder (D/sd = 2,28): sayımlar tek bir üstel modelin Poisson dağılımıyla uyuşmayan, eğim dışı bir sapma içerir. Bu analiz sapmanın kaynağını belirlemez; olası nedenler M 2,5 yakınında kalan eksik kayıt, GK74 uygulanmadığı için artçı kümelenmesinin yarattığı aşırı yayılım ve büyüklük türü karışımıdır. Tek Mc = 3,0'da uyumsuzluk saptanmamıştır (pboot = 0,143); bu, N'nin 198'e inmesiyle testin gücünün azaldığı bir örneklemde modelin doğru olduğunun kanıtı değildir. Bu üç çalıştırma bir Mc seçimi önerisi değil, yöntemin davranışının gösterimidir.
Yorum notu. Büyük N'de (ör. N = 1.909) test küçük sistematik sapmalara da duyarlıdır (büyüklük yuvarlama, türler arası dönüşüm); bu nedenle pboot ile birlikte D/(K−2) ve katman (2) birlikte yorumlanır. Poisson sapması ve serbestlik derecesi tanımı için: McCullagh & Nelder (1989).
Kalite kontrol uyarısı olan sonucun raporlanması (tanım, 2026-09-28; uygulandı: Patch 2, 2026-09-29, index.html commit 42996d2e; madde bütünlüğü: Patch 2b; doğrulama Tablo 8v). Akademik poster ve rapor, bir sonucu kalite kontrol durumundan bağımsız biçimde vurgulamamalıdır. Kural, şu üç koşuldan biri sağlandığında işaretli durum olarak uygulanır: veri-temelli Mc uyarısı (Tablo 8d; en az bir basamakta eşik < veri Mc), oran tersinmesi uyarısı (en az bir dönemde) ya da birincil uyum testinin (Tablo 8t, katman 1) modeli reddetmesi (pboot < 0,05). İşaretli durumda: (i) “Sonuçlar” kutusunda Weichert b, λ ve Nref değerleri kalın/tema renginde değil, madde başlığındaki “⚠ yanlı olabilir” etiketiyle ve normal ağırlıkta yazılır. (ii) Kalite kontrol bilgisi kesilmeden, özet biçimde ilk madde olarak verilir; “kesilmeden”, bir maddenin hiçbir zaman ortasından kesilmemesi anlamındadır (bkz. (v)). Özet, önceden hesaplanmış nesnelerden (lastGrFit.consistency ve cs.qc) üretilir; hiçbir değer yeniden hesaplanmaz, ekrandaki uyarı metinleri kazınmaz. İçeriği şöyledir: katman (1) pboot ve D/sd ile hüküm; katman (2) Δb ve işareti; katman (3) R(Mref) ve ±1 S.D. aralığı (ΣN < 5 ise “verilmedi”); ardından tamlık bulguları (veri Mc'sinin altındaki basamaklar “basamak: eşik<veri Mc” biçiminde, oran tersinmesi olan dönem sayısı, < 50 olaylı basamak sayısı ve sorgu kesilmesi/kırpma notları). Uyarıların tam metni kısaltılmadan G–R panelinde (#csDiagGR) ve tamlık tanı listesinde (csDiag) kalır; poster yalnızca özeti taşır. pboot, bootstrap çözünürlüğünün alt sınırındaysa “≤ 0,001” (B = 999), aksi hâlde “= değer” olarak yazılır. (iii) “Ana mesaj” kutusu boşsa otomatik metin kullanılır. Ana mesaj da kesilmez: 17 → 15 → 13 px kalın yazıda en çok 3 satıra sığarsa bütün olarak çizilir, sığmazsa hiç çizilmez ve (v)'deki notta belirtilir. Mc ya da oran tersinmesi uyarısı varsa bu metin “Tamlık eşikleri veri Mc'sinin altında; b ve oranlar yeniden çalıştırmayla doğrulanmalıdır” olur. Yalnızca uyum testi reddettiğinde “G-R modeli sınıf sayımlarıyla uyumlu değil (pboot …); b ve oranlar yeniden çalıştırmayla doğrulanmalıdır” yazılır. (iv) Sabit-Mc b(t) ortalaması yalnızca Weichert maddesinde, “Karşılaştırma: sabit Mc = … ile b(t) ortalaması …” biçiminde verilir; tekrar olmaması için b(t) maddesindeki sabit-Mc cümlesi bu durumda yazılmaz. İşaretsiz durumda bu cümle önceki gibi b(t) maddesinde kalır. (v) Maddelerin tümü kutuya sığana dek punto sırasıyla 14,5 → 13,5 → 12,5 → 11,5 → 10,5 → 10'a indirilir. Sığma, çizimden önce kuru ölçümle denetlenir. Madde aralığı 11,5 punto ve altında 5 px yerine 2 px'tir. Alt sınır 10 puntodur. Madde bütünlüğü (Patch 2b): Metin 10 puntoda da sığmazsa hiçbir madde ortasından kesilmez. Sıra korunarak baştan, kutuya bütün olarak sığan en çok madde yazılır. Sığmayan son maddeler bütün olarak çıkarılır ve kutunun son satırında “⚠ N madde kutuya sığmadı; tam metin EQ-Live uygulamasında.” notu verilir (Ana mesaj çıkarıldıysa not bunu da belirtir). Bu notun yeri baştan ayrılır. Kalite kontrol maddesi ilk madde olduğundan en son çıkarılır; ona yer kalmıyorsa önce Ana mesaj çıkarılır. Yerleşim kuralı saf bir fonksiyon olarak (posterFitItems) birim testleriyle doğrulanır: tutulan maddeler ve not her zaman kutuya sığar. Poster yerleşimi (kutu boyutu) değişmez; tam metinler uygulamada kalır. Kural sonucu gizlemez veya değiştirmez; okuyucunun uyarıyı sonuçtan önce görmesini sağlar.
| Denetim | Sonuç |
|---|---|
Birim testleri (scripts/test_gr_consistency.js) | 89/89 geçti: Patch 1b'nin 73 testi, fmtPboot için 4 ve posterQcSummary için 12 test |
| Yeniden hesap / kazıma | Yok: poster ve #csDiagGR, lastGrFit.consistency ile cs.qc nesnelerini okur; csDiag DOM kazıması kaldırıldı |
| Ekrandaki tam metinler | Değişmedi: csDiag'ın 16 uyarı metni ve G–R paneli satırları Patch 1b ile aynı |
| İşaretli durum (poster basamakları) | İlk madde (242 karakter): “uyum testi pboot ≤ 0.001 (D/sd = 28.1): G-R uyumsuz; Δb = 0.59 (b̂ düşük); R(M≥5): n = 4, verilmedi. Tamlık: 3 basamak veri Mc altında (1: 1.8<2.4, 3: 1.9<2.4, 4: 0.7<1.6); 4 dönemde oran tersinmesi; 1 basamakta <50 olay.” Otomatik Ana mesaj Mc metnidir. Weichert maddesi normal ağırlıkta ve “⚠ yanlı olabilir” etiketlidir: b = 0,414 ± 0,010; λ(M≥0,7) = 292,89/yıl; N5 = 4,86 ± 0,11/yıl (N = 1909). Aynı maddede “Karşılaştırma: sabit Mc = 2,4 ile b(t) ortalaması 0,94” yer alır. b(t) maddesi (0,58; son pencere 0,58 ± 0,11) sabit-Mc cümlesini tekrarlamaz. Tüm maddeler görünür durumdadır. |
Madde bütünlüğü (Patch 2b; posterFitItems) | Testler 99/99 geçti. Patch 2'nin 89 testine 10 yerleşim testi eklendi: hepsi sığar; son madde bütün olarak çıkar; not için yer ayrılır; ilk madde sığmazsa kesilmez; sıra korunur. Ayrıca sabit tohumla (20260928) üretilen 2000 rastgele girdide tutulan maddeler ve not kutuyu hiç aşmadı. Ana mesajdaki eski 3 satırlık sessiz kesme kaldırıldı. Canlı poster denetimi (2026-09-29, uyarılı durum; N = 1909, b = 0,414, pboot ≤ 0,001, D/sd = 28,1): Ana mesaj ve üç madde tam görünür, kesme ve “sığmadı” notu yoktur. Zorlanmış taşma yolu canlı posterde denenmedi; yalnızca birim testleriyle doğrulandı. Aynı gün λ(M≥0,7) = 292,79/yıl ve D = 1320,8 bulundu; N değişmediğinden fark EMSC kataloğundaki küçük bir güncellemeye bağlanabilir. |
| İşaretsiz durum (tek Mc = 3,0) | pboot = 0,143, yani “uyumsuzluk saptanmadı”. Tamlık satırı “basamaklar veri Mc'siyle uyumlu” der. Değerler kalın/tema renginde yazılır; otomatik Ana mesaj yoktur. |
Tamlık basamakları iki farklı soruyu yanıtlayan iki tabloyla raporlanır. Tamlık dönemleri (alt kataloglar) ardışık ve çakışmayan zaman aralıklarıdır; her aralık için “eşik bu tarihten itibaren kullanılabilir mi?” sorusunun yanıtını verir (ör. 1971–2008: M≥3,0; 2009–2023: M≥2,7; 2024–2026: M≥2,0). Weichert (1980) gözlem süresi T ise her büyüklük sınıfı içindir: bir sınıf, eşiği o sınıftan küçük veya ona eşit olan tüm dönemlerde sayılır. Bu nedenle en yüksek eşiğin sınıfı (M≥3,0) tüm pencereyi kapsar (1971→2026); 2,7≤M<3,0 sınıfı yalnızca 2009→2026, 2,0≤M<2,7 sınıfı yalnızca 2024→2026 dönemlerinde sayılır. T hesabı değişmedi; yalnızca gösterim ayrıldı, çünkü “M≥3,0 · 1971 · 55,74 yıl” biçimindeki eski satır yalnızca ilk dönemin süresi gibi okunabiliyordu. Raporda iki tablo bulunur: “Tamlık dönemleri (alt kataloglar)” (dönem, eşik, süre, olay sayısı) ve “Bu büyüklük sınıfı için kullanılan gözlem süresi — Weichert (1980) T” (sınıf bandı, gözlem aralığı, kapsanan dönemler, T; ör. M≥3,0 · 1971→2026 · 55,74 yıl).
| Dönem | Alt katalog | Eşik mmin (MS) | Varsayılan büyüklük belirsizliği |
|---|---|---|---|
| 599–1884 | Tarihsel (eksik; yalnızca en büyük olaylar) | 5,2 | 0,5 |
| 1885–1925 | Tam | 5,4 | 0,4 |
| 1926–1977 | Tam | 4,3 | 0,2 |
| 1978–1997 | Tam | 3,3 | 0,1 |
Oran tersinmesi denetimi (yalnızca uyarı). Her dönemde, eşiğin hemen üstündeki bandın [Mc, Mc+0,3) olay sayısı bir üst banttan [Mc+0,3, Mc+0,6) düşükse (üst bantta en az 20 olay varken) şu uyarı verilir: “Küçük büyüklük sınıflarının yıllık oranı üst sınıflara göre düşük; bu dönemin Mc eşiğinin yeniden değerlendirilmesi önerilir.” Gutenberg–Richter dağılımında b>0 iken alt bant daha kalabalık olmalıdır; tersine durum çoğunlukla eşiğin veri tamlığının altında seçildiğini gösterir. Denetim hesabı değiştirmez ve kesin hüküm vermez; artçı dizileri ve büyüklük türü karışımı da benzer görünüm üretebilir (bu durumda GK74 kümeden arındırma ile yeniden çalıştırılması önerilir).
Eşik seçimine yol gösteren kaynak. Tan (2021) homojen Türkiye kataloğunda (eşdeğer moment büyüklüğü Mw*) tamlığın Türkiye genelinde Mw* ≈ 2,6–2,7 olduğunu ve Mc'nin 1999 depremleri sonrasında artan istasyon sayısıyla 2007'den beri yaklaşık 2,6'da sabit kaldığını bildirir. Bu değer ülke ölçeğinde bir ortalamadır ve bölgesel eşik seçimi için destekleyici bilgi olarak verilir; bölgesel eşikler her dönem için verinin kendisiyle (veri Mc ve oran tersinmesi denetimi) sınanmalıdır.
Weichert kestirimi şu an basamaklardan geçen tüm sınıfları tek bir G-R doğrusuyla uydurur. Birikimli eğride eğim değişimi (“slope break”) görüldüğünde kullanıcının uyum aralığını denetleyebilmesi ve iki segmentli bir modeli tek doğruyla istatistiksel olarak karşılaştırabilmesi gerekir. Aynı zamanda aralığı gözle seçmek, istenen b'yi verdiren bir serbestlik yaratır. Bu nedenle özellik, yorum kurallarıyla birlikte tanımlanmıştır. Üç analiz birbirinden ayrı tutulur: (1) Mmin duyarlılık analizi (tek doğru, alt sınır değişirken b'nin kararlılığı); (2) tek doğru ile parçalı modelin ortak olabilirlik ve AIC ile karşılaştırılması; (3) Utsu (1966) testi (bağımsız iki grubun b farkı). Parçalı model ve AIC bölümü bir tanımdır; uygulanıp uygulanmayacağı ayrıca karara bağlanacaktır.
| Öğe | Tanım | Dayanak |
|---|---|---|
| Uyum aralığı [Mmin, Mmax] | İsteğe bağlı girdiler; varsayılan Mmin = basamakların en küçük eşiği, Mmax = gözlenen en büyük sınıf (ya da girilmişse Mx). Aralık dışındaki sınıflar olabilirliğe girmez, grafikte soluk kalır. Mmin hiçbir dönemde o dönemin basamak Mc'sinin altına inemez (T tanımsız olur); inilmek istenirse uyarı verilir ve uygulanmaz. | Weichert (1980) s. 1338 (sınıf aralığı LOW…HIGH); Wiemer & Wyss (2000) |
| Mmin duyarlılık eğrisi | Mmin 0,1 adımlarla artırılırken Weichert b ± σ çizilir. b'nin σ içinde sabitlendiği ilk Mmin “plato” başlangıcıdır ve önerilen alt sınırdır. Plato yoksa ⚠️ “b, alt sınıra duyarlı; tamlık ya da büyüklük türü karışımı olası”. | Woessner & Wiemer (2005, MBS ilkesi); Cao & Gao (2002) |
| İki segment (kırılma büyüklüğü Mb) — ortak olabilirlik | İsteğe bağlı Mb girildiğinde model, Mb'de sürekli parçalı üstel bir büyüklük yoğunluğudur: f(m) ∝ e−β1m (m < Mb), f(m) ∝ e−β1Mb·e−β2(m−Mb) (m ≥ Mb). Tüm sınıflar tek bir Weichert (1980) koşullu olabilirliğine girer: pi = Tif(mi) / Σj Tjf(mj), ln L = Σ ni ln pi; β1, β2 birlikte kestirilir. Tek doğru, β1 = β2 özel durumudur; böylece iki model aynı veriye ve aynı koşullandırmaya (toplam N) dayanır. İki alt aralığa ayrı ayrı Weichert uyumu yapıp sonuçlarını karşılaştırmak yöntem olarak kullanılmaz: her uyum kendi N'ine koşulludur, alt segment Mb'de kesiktir ve iki olabilirlik tek doğrunun olabilirliğiyle karşılaştırılabilir değildir. En fazla bir kırılma kabul edilir. | Weichert (1980) Eş. (5)–(6)'nın parçalı genelleştirmesi (EQ-Live tanımı; yayımlanmış bir uygulamaya dayanmaz); Halchuk vd. (2004) s. 433 (M 4'te eğim değişimi tartışması) |
| Model seçimi (AIC) | AIC = −2 ln L + 2k; tek doğru k = 1 (β), parçalı model k = 2 (β1, β2), Mb veriden aranıyorsa k = 3. Oran parametresi iki modelde de toplam N'den gelir ve karşılaştırmayı etkilemez. ΔAIC = AICtek − AICparçalı ≤ 2 ise tek doğru raporlanır; parçalı model ancak ΔAIC > 2 ve her iki segmentte ≥ 50 olay varsa “veriyle desteklenen” olarak raporlanır. Bu, bir anlamlılık testi değil bir model seçimi ölçütüdür. | Akaike (1974) |
| Utsu (1966) testi — kapsamı | Utsu (1966), iki bağımsız olay grubunun b-değerleri arasındaki farkın anlamlılığını sınar ve Aki (1965) kestirimlerine dayanır (her grup kendi eşiğinin üstünde, üstten kesilmemiş örneklem). Bu nedenle iki büyüklük segmentinin karşılaştırmasına doğrudan uygulanmaz: alt segment Mb'de kesiktir ve gözlem süreleri sınıflar arasında farklıdır. Test, AIC karşılaştırmasının yerine ya da onunla aynı test olarak sunulmaz; EQ-Live'da kullanım alanı iki zaman dönemi ya da iki bölge için aynı sabit Mc ile elde edilen b'lerin karşılaştırmasıdır (ör. Tablo 8f'deki hücreler). Test istatistiğinin tam biçimi özgün makaleden doğrulanarak eklenecektir. | Utsu (1966); Aki (1965) |
| Alt uçtaki kırılmanın yorumu | Kırılma Mb ≲ basamak Mc + 1 ise önce fiziksel olmayan nedenler sınanır ve uyarıda sırayla listelenir: (1) tamlık eşiğinin veri Mc'sinin altında seçilmesi ya da tamlık tarihinin fazla geriye alınması — küçük sınıfların oranı düşük, doğru yatık çıkar; (2) büyüklük türü/ajans değişimi (baskın tür bandı, Tablo 8g satırı); (3) artçı dizilerinin pencereye girmesi (GK74). Bu üçü dışlanmadan alt kırılma fiziksel olarak yorumlanmaz. | Kramer (1996) §4.4, s. 123; Stein & Wysession (2003) §4.7, s. 276–277; Shearer (2009) §9.7.1, s. 288–289; Halchuk vd. (2004); D'Alessandro (2026) |
| Üst uçtaki kırılmanın yorumu | Fiziksel olarak beklenen kırılma üst uçtadır: kırılma genişliği sismojenik kalınlığa ulaştığında büyüme 2B'den 1B'ye geçer ve eğim değişir (kıtasal doğrultu atımlı faylarda yaklaşık M 6–7). Tek fay/segment için küçük depremlerin dışkestirimi segmenti tümüyle kıran büyük depremi düşük tahmin eder (“characteristic” dağılım). Bu kırılmayı sınamak için pencerede Mb'nin üstünde yeterli olay bulunmalıdır; bulunmuyorsa özellik ⓘ “üst uç kırılması bu veriyle sınanamaz” yazar. | Scholz (2019) §4.3, s. 185–186; Pacheco, Scholz & Sykes (1992); Davison & Scholz (1985); Stein & Wysession (2003) Şekil 4.7-3; Tablo 7 |
| Raporlama | Uyum aralığı, Mb, b1/b2, ln L ve ΔAIC bilgi kutusunda ve posterin G–R tablosunda yazılır; URL'de saklanır. Tanım aralığı değiştirilmişse posterde “uyum aralığı elle seçildi” notu çıkar. | Yeniden üretilebilirlik (Tablo 8g ilkesi) |
Büyük ana şok sonrası kısa süreli eksik kayıt (tanım, 2026-09-28 — henüz uygulanmadı). Büyük bir ana şoku izleyen günlerde–aylarda küçük olaylar ana şokun ve büyük artçıların kodası içinde kaybolur; Mc geçici olarak yükselir. Kamer & Hiemer (2013), 2011 Van–Erciş depremi için tüm katalogda kabul edilen Mc = 2,6'nın düşük olduğunu, artçılar için 3,3, ana şok öncesi için en az 2,7 alınması gerektiğini göstermiş; ana şok sonrası b düşüşünün bu nedenle yapay olabileceğini belirtmiştir.
Kural (kavramsal). Çalışma yarıçapı R ile büyüklüğe bağlı bir kırılma uzunluğu tamponu L(M) toplamı içinde, yani dış merkezi daire merkezine uzaklığı d ≤ R + L(M) olan bir Mw ≥ 6,5 ana şok/olay varsa ve olay zamanı analiz penceresinin içinde ya da pencere başlangıcından en çok GK74 zaman penceresi T(M) kadar önceyse, eksik kayıt olasılığı için QC uyarısı üretilir: “Çalışma alanının R + L(M) tamponunda Mw ≥ 6,5 olay var (tarih, uzaklık). Ana şoku izleyen dönem için ayrı ve daha yüksek bir tamlık basamağı açın ya da bu dönemi dışarıda bırakın.” Uyarı hesabı değiştirmez. Olayın dairenin dışında olabilmesi nedeniyle kural, yalnızca bölge sorgusunun olaylarıyla değil, ayrı bir büyük deprem kaynağıyla (statik liste ya da ek sorgu; karar verilmedi) denetlenmelidir.
L(M) tamponunun tanımı. L(M), Wells & Coppersmith (1994) yüzey kırılma uzunluğu bağıntısından alınan ampirik bir tampon tanımıdır (tüm fay türleri: log10 L = −3,22 + 0,69·M, L km). Bağıntı burada bir kırılma modeli ya da artçı bölgesi sınırı olarak değil, dış merkezin kırılmanın ucunda olabileceğini hesaba katan tutucu bir uzaklık ölçütü olarak kullanılır; tam L (L/2 değil) bu nedenle seçilmiştir. Örnek: M 7,8 → L ≈ 145 km; R = 80 km ile tampon ≈ 225 km. Bağıntının katsayıları kodlanmadan önce özgün makaleden doğrulanacaktır.
GK74 ile ilişkisi. Gardner & Knopoff (1974) penceresi, ana şokun dış merkezinden uzaklığa (D(M)) dayanır. Uzun bir kırılma boyunca, dış merkezden D(M)'den daha uzakta oluşan artçılar bu nedenle ayıklanmayabilir (M 7,8 için D ≈ 89 km, kırılma uzunluğu yüzlerce km olabilir). GK74 açıkken de yukarıdaki uyarı geçerlidir; GK74, bu tür dizilerde eksik kayıt sorununu tek başına çözmez.
EQ-Live akademik poster çıktısı (EMSC canlı sorgu, daire merkez 37,42°K, 38,87°D, R = 80 km; 2012-01-03 – 2026-09-28; 1.926 olay, basamaklardan geçen N = 1.909) Tablo 8d C senaryosunun gerçek katalogdaki karşılığıdır. Basamaklar 2012→Mc 1,8 · 2014→2,3 · 2015→1,9 · 2023-11-26→0,7 olarak girilmiş, GK74 uygulanmamış, Mx boş bırakılmıştır. Değerlerin bir kısmı posterin kendisinden, bir kısmı şekillerden okunmuştur; ikinci türdekiler yaklaşık olarak işaretlidir ve düzeltilmiş çalıştırmayla doğrulanacaktır.
| Gösterge | Posterdeki değer | Karşılaştırma | Yorum |
|---|---|---|---|
| Weichert b | 0,414 ± 0,010 (β = 0,953) | Sabit Mc = 2,4 ile b(t) ortalaması 0,94 (poster); birikimli eğrinin M 2,4–4,2 eğimi ≈ 1,0–1,05 (şekilden, yaklaşık) | b aşağı yanlı; Shearer (2009) 0,8–1,2 aralığının dışında |
| Veri Mc denetimi | Basamak 1: Mc 1,8; veri Mc 2,4 (n = 248) | Fark 0,6 > 0,2 eşiği | Uyarı üretilmiş, ancak posterde üçüncü maddede ve kesik |
| Model–gözlem denetimi (Patch 1b) | Model N5 = 4,85 ± 0,11 /yıl | Canlı (Tablo 8u): (1) D/sd = 1320,6/47 = 28,1, pboot ≤ 0,001; (2) Δb = 0,59 ± 0,01; (3) M ≥ 5'te 4 olay, Mref = 4,5'te R = 12,8 [8,80–19,0] | (1) 🔴 G-R modeli sınıf sayımlarıyla uyumlu değil; (2) b̂ yaklaşık 0,6 düşük; (3) Mref = 5'te R verilmez (ⓘ), 4,5'te ⚠️. Poster bu bilgileri henüz almaz (Patch 2) |
| Bin-içi oranlar (M < 3) | M 0,7–1,7'de ≈ 10–18 /yıl; M 1,8–2,0'da ≈ 2–5 /yıl; M 2,1'de ≈ 17 /yıl | b > 0 için azalan olmalı | Oran tersinmesi: M 1,8–2,2 sınıflarının T'si 2012–2023'ü kapsıyor ama o dönemde bu sınıflar tam değil; M < 1,8 yalnızca 2023-11 sonrası (2023 dizisinin sönüm evresi) |
| Oran gösterimi | Tabloda λ(M≥0,7) = 292,93; bilgi kutusunda NO = 571,0 | 571,0 = 292,93·100,414·0,7 | Çelişki yok: NO, M = 0'a dışkestirimdir (Weichert Ek, FNO); posterde açıklanmalı |
| Artçı etkisi | GK74 kapalı; pencere 6 Şubat 2023 dizisinin artçılarını içeriyor | Ana şoklar dairenin dışında: Mw 7,8 Pazarcık ≈ 166 km, Mw 7,5 Elbistan ≈ 162 km (daire merkezine uzaklık, yaklaşık; dış merkez koordinatları kodlamadan önce katalogdan doğrulanacak; R = 80 km). Tanımlanan tampon ≈ 225 km | “Pencerede Mw ≥ 6,5” biçimindeki bir kural tetiklenmezdi; R + L(M) kuralı tetiklenir. GK74 açılsa da dış merkezden D(7,8) ≈ 89 km'nin ötesindeki artçılar ayıklanmayabilir. Poisson varsayımı sağlanmıyor (Öncel & Alptekin 1999) |
Düzeltilmiş çalıştırma için adımlar. (1) Basamakları otomatik öneri ve Mc(t) şeridiyle veri Mc'sine eşitleyin (ilk dönem ≈ 2,4); 2023-02-06 sonrası için ayrı ve daha yüksek bir basamak açın (GK74 bu dizinin artçılarını tümüyle ayıklamayabilir); oran tersinmesi uyarısı kalmayana dek yineleyin. (2) GK74'ü etkinleştirin ve ham N'i raporlayın. (3) Mref = 5 kalabilir; Mx ya boş bırakılır ya da Türkiye Diri Fay Haritası'ndaki segment uzunluklarından (Wells & Coppersmith 1994) bağımsız olarak seçilip ΔMx eğrileriyle verilir. (4) Model–gözlem denetiminin üç katmanını (Tablo 8t) inceleyin. Beklenen sonuç b ≈ 1,0, Δb ≈ 0 ve N5'in gözlemle aynı mertebede olmasıdır (Tablo 8u'daki tek-Mc çalıştırmaları bu yönü gösterir); nihai değerler bu çalıştırmadan alınacaktır.
Poster üreticisinde belirlenen düzeltmeler ((iv) uygulandı: Patch 2 ve 2b; diğerleri henüz uygulanmadı). (i) Tamlık dönemi etiketleri yalnızca yıl gösterdiğinden bir yıllık basamak “2014–2014” olarak yazılıyor; dönem bir takvim yılından kısa ya da yıl sınırında değilse YYYY-AA-GG biçimi kullanılmalı. (ii) G–R parametre tablosuna “NO = M = 0'daki dışkestirim oranı; λ(M≥m0) gözlenen aralığın alt sınırındaki orandır” dipnotu eklenmeli. (iii) Şekil 3'ün Mc(t) şeridindeki renk anahtarı ve eksen yazıları diğer eksen etiketleriyle aynı görünen boyuta (≈ 11,5 px) büyütülmeli. (iv) “Sonuçlar” kutusundaki madde metni kutuya sığmıyorsa kesilmemeli: punto küçültme (alt sınır 10) Patch 2 ile, madde bütünlüğü (sığmayan madde bütün olarak çıkarılır ve açıkça not edilir) Patch 2b ile uygulandı; kutu boyutu değiştirilmedi (bkz. raporlama kuralı (v)).
Başlangıç sorusu. Kahramanmaraş–Şanlıurfa posterinde (Weichert b = 0,499 ± 0,012, N = 1.355) M < 3,5 olayları tek bir G–R doğrusuna oturmuyor, frekans–büyüklük dağılımında belirgin bir eğim kırılması görülüyordu. İki olasılık ayrıldı: (a) alt katalogların birleştirilmesinde, sınıf başına gözlem süresi Ti'de ya da olabilirlik hesabında bir kod hatası; (b) girilen tamlık eşiklerinin (Mc) gerçek tamlığın altında olması. Karar kuralı: (a) dışlanmadan fit aralığı eklenmez, çünkü aralık bir hatayı gizleyebilir. Sıra: denetim → sentetik test → fit aralığı → gerçek veride katmanlı duyarlılık.
| Denetim | Sonuç |
|---|---|
| Alt katalog tarih aralıkları | ✓ Dönemler [başlangıç, sonraki) yarı-açık; analiz penceresine kırpılır |
| Ti (sınıf başına gözlem süresi) | ✓ Vektör, tek sayı değil (csObsYears(m, periods)). Poster basamakları (3,5 / 2,2 / 2,1 / 0,0) için elle hesapla birebir: 3,031 / 12,742 / 21,246 / 27,743 yıl; 1 yıl = 365,25 gün. Tüm kataloğun süresini her sınıfa bölen "sabit T0" hatası yoktur |
| ni sınırları | ✓ Basamak başındaki olay yeni basamağa, 1 ms öncesi eskisine; m = Mc dahil, Mc − 0,0001 hariç; tEnd anı dahil |
| Mc altı eleme, çift sayım | ✓ Yalnız ni'yi etkiler; tutulan + atılan = girdi; Σ ni = tutulan olay |
| Olabilirlik | ✓ Pay (Σ n·m) ve payda (Σ T·e−βm) aynı sınıf kümesi üzerinden; aradaki boş sınıflar (n = 0) dahil |
| Sentetik geri üretim (b = 1, 4 basamak, doğru Mc, N ≈ 1.600, 40 katalog) | ✓ b̂ = 0,998 ± 0,017; z = (b̂ − 1)/σ̂ standart sapması 0,95 (σ̂ kalibre) |
| Aynı sentetik katalog, iyimser basamaklarla (girilen 3,5 / 2,2 / 2,1 / 0,0; gerçek 3,5 / 3,1 / 2,5 / 1,9) | b̂ = 0,725 ± 0,026; M ≥ 3,5 alt kümesi 0,88 — kırılma kod hatası olmadan yeniden üretilir |
| Gizli risk: ΔM ızgarası dışı Mc | ⚠ ΔM = 0,2 ve Mc = 2,1'de [2,0, 2,2) sınıfının T'si 0 olur ve sınıf olabilirlikten sessizce düşer (393 olay). ΔM = 0,1 ve ızgaradaki Mc etkilenmez; fit aralığında ızgara denetimi eklendi |
| ML → Mw örgüsü (0,93·ML + 0,29; 0,093 adım) | Bazı 0,1'lik sınıflar iki ML değeri alır (2,8 ← ML 2,7 + 2,8). b'de Mc fazına bağlı +0,03…+0,06 yukarı yanlılık; düşük b'yi açıklamaz |
| Küçük N, üst kesilme | Mx boşken sınıflar gözlenen en büyük sınıfta kesilir: N = 30'da b̂ = 0,90; N ≥ 300'de ihmal edilebilir |
Sonuç: Birleştirme, Ti, ni ve olabilirlik zinciri doğrudur. Düşük b, tamlık eşiklerinin gerçek tamlığın altında girilmesinden kaynaklanır.
G–R fit aralığı [Mmin, Mmax) (uygulandı: index.html commit 47142bf, 2026-09-29). Tamlık basamakları Ti'yi belirler (gözlem gerçeği); fit aralığı ise G–R'nin geçerli kabul edildiği sınıfları belirler (analiz kararı). Olabilirliğe yalnız alt sınırı Mmin ≤ m < Mmax olan sınıflar girer; aralıktaki boş sınıflar dahildir. Aynı aralık Weichert b, σb, D/sd, log R(M) profili ve b(t) için kullanılır. b(t)'de olay başına eşik max(Mc,i, Mmin)'dir; Mmax girilmişse çift kesilmeli Aki–Utsu en çok olabilirlik tahmincisi kullanılır: N/β − Σxi − Σ wi/(eβwi − 1) = 0, xi = mi − ci + ΔM/2, wi = Mmax − ci. Hata, Fisher bilgisinden ±1,96·SE ile verilir; Mmax boşken tahminci eski Aki (1965) genelleştirmesiyle özdeştir. Normalizasyon: Weichert Eş. (10) aralık içi oranı verir (λaralık); birikimli eğri ve Nref için λ(≥Mmin) = λaralık / (1 − e−β(Mmax−Mmin)) kullanılır (Mx girilmişse pay (1 − e−β(Mx−Mmin)) ile çarpılır). Değerler ΔM ızgarasında olmalıdır; ızgara dışı değer yuvarlanmaz, aralık uygulanmaz ve açık uyarı verilir. Kararlılık taraması: Mmin = 1,5 → 4,0 için b ± σ, N, K ve D/(K − 2) tablo ve grafik olarak gösterilir. "⚙ Oto öner", MBS benzeri ölçütle (Cao & Gao 2002; Woessner & Wiemer 2005 değişikliği: [Mmin, Mmin + 0,5] ortalaması bave için |bave − b| ≤ σ ve N ≥ 50) yalnızca önerir, alana yazar; uygulanan değer her zaman alandaki değerdir. Gösterim: Fit dışı bölge gölgelenir; regresyon doğrusu yalnız seçilen aralıkta çizilir; "tüm sınıflar" sonucu gri kesikli çizgi ve ayrı satır olarak korunur (eski değer üzerine yazılmaz). Poster tablosuna "Tüm sınıflar" satırı, Sonuçlar'a karşılaştırma cümlesi eklenir. URL parametreleri: fmin, fmax. Kullanım: değer girildikten sonra Enter/Tab ile uygulanır; ayrı bir düğme yoktur.
Fit aralığı birim testleri (scripts/test_fit_range.js, 37/37): ızgara denetimi; gürültüsüz normalizasyonda λ(≥3,0) = 50,000 (gerçek 50; λaralık = 45,000); Poisson topluluğunda b̂ = 0,992 ± 0,055 ve λ̂ = 49,99 ± 1,78; fit kapalıyken sonuçlar ve 243 b(t) penceresi önceki sürümle birebir aynı; iyimser basamaklı sentetik katalogda tüm sınıflar b̂ = 0,733 iken fit M ≥ 3,2 ile 1,001 ± 0,062; Mmax'ı yok sayan Aki tahmincisi aynı veride 1,230 (yukarı yanlı), çift kesik tahminci 0,987 (z standart sapması 0,98).
Gerçek veride katmanlı duyarlılık (2026-09-29). Canlı EMSC sorgusu tek bir olay kümesi olarak donduruldu ve tüm senaryolar bu küme üzerinde çalıştırıldı; her satırda yalnız bir etken değişir, zaman penceresi hep 1999–2026'dır. Küme: daire 37,42°K 38,87°D, R = 75 km; ham 2.673 olay (FNV-1a parmak izi 9e0ee193), 1998-01-25 – 2026-09-28; GK74 sonrası 1.469 olay (MD 571, dönüştürülmemiş ML < 1,7 174); Birleşik Dispatch dönüşümü. Poster kataloğu (2026-09-24) ile fark: ham 2.657 → 2.673, b 0,499 → 0,426. Yama çekirdeği canlı sitenin sonucunu birebir yeniden üretti (b = 0,4256). Mevcut basamaklarda dönemlerin veri Mc'si (MAXC + 0,2): 3,3 / 3,1 / 2,4 / 1,6.
| Katman | Basamaklar | N | b ± σ | D/sd | b(t) ort. / 2023+ | Önerilen Mmin → b ± σ (N) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| L0 mevcut yöntem (arşiv) | 3,5 / 2,2 / 2,1 / 0,0 | 1.371 | 0,426 ± 0,010 | 20,35 | 0,63 / 0,27 | plato yok |
| L0 | veri: 3,5 / 3,1 / 2,4 / 1,6 | 483 | 0,650 ± 0,024 | 5,26 | 1,06 / 0,70 | 2,9 → 1,07 ± 0,07 (215) |
| L0b yalnız ML < 1,7 hariç | 3,5 / 2,2 / 2,1 / 0,0 | 1.199 | 0,670 ± 0,019 | 13,82 | 0,69 / 0,24 | — |
| L1 MD hariç | 3,5 / 2,2 / 2,1 / 0,0 | 845 | 0,510 ± 0,014 | 9,64 | 0,64 / 0,26 | 2,4 → 0,97 ± 0,05 (389) |
| L2 MD + ML < 1,7 hariç | 3,5 / 2,2 / 2,1 / 0,0 | 673 | 0,852 ± 0,030 | 2,77 | 0,75 / 0,23 | 2,4 → 0,97 ± 0,05 (389) |
| L3a MD → KOERI zinciri | 3,5 / 2,2 / 2,1 / 0,0 | 1.206 | 0,498 ± 0,012 | 19,5 | 0,83 / 0,26 | 2,3 → 1,19 ± 0,04 (739) |
| L3a | veri: 3,5 / 2,7 / 2,4 / 1,6 | 458 | 0,736 ± 0,027 | 5,21 | 0,92 / 0,70 | 2,5 → 1,07 ± 0,06 (320) |
| L3b MD → Tan (2021) | 3,5 / 2,2 / 2,1 / 0,0 | 1.366 | 0,444 ± 0,011 | 25,4 | 0,66 / 0,26 | plato yok |
| L3b | veri: 3,5 / 2,9 / 2,4 / 1,6 | 500 | 0,678 ± 0,024 | 6,15 | 0,97 / 0,70 | 2,7 → 1,09 ± 0,06 (289) |
Mevcut basamaklarla Mmin taraması (L0). b: 0,60 (Mmin 1,5) → 0,74 (2,2) → 1,02 (2,5) → 1,47 (2,8) → 1,51 (3,0) → 1,14 (3,2) → 0,87 (3,5) → 0,50 (3,8); D/sd 15,7 → 1,6. b, M ≈ 3,0'da bir tümsek yapar ve plato oluşmaz. Tümsek MD olaylarından gelir: 2005–2014 basamağındaki 698 olayın 513'ü MD'dir (1999–2012); MD alt kümesinde b = 1,5–2,0.
Yorum. (1) Tüm sınıflardan hesaplanan b'yi belirleyen baskın etken tamlık altındaki düşük sınıflardır: MD'yi dönüştürmek ya da hariç tutmak bu değeri yalnız 0,44–0,51'e taşır. (2) Tamlık üstünde (Mmin 2,3–2,7) b ≈ 1 bulgusu üç yaklaşımda da korunur: MD hariç 0,97, L3a 1,07–1,19, L3b 1,09; aradaki ≈ 0,1–0,2 birim, MD ölçeğine ilişkin belirsizliktir. Bu değerler "doğru b" olarak değil, teşhis sinyali olarak raporlanır. (3) D/sd hiçbir senaryoda ≈ 1'e inmez (en düşük ≈ 2,1–2,7); kalan uyumsuzluk açık konudur (GK74 ve 2023 dizisi henüz test edilmedi). (4) MD hariç kümede Mmin ≥ 2,9 için b yeniden düşer (N < 120). Arşiv: analysis/2026-09-29_katman_sonuclari.md.
Magnitüd tipi duyarlılık seçenekleri (uygulandı: commit 6ff9619). Zaman–büyüklük panelinde iki onay kutusu vardır: "MD dahil" ve "dönüştürülmemiş ML < 1,7 dahil". Varsayılan ikisi de dahildir; bu durumda liste aynen geçer ve sonuç değişmez. İşaret kaldırıldığında olaylar katalogdan silinmez ve dönüştürülmez, yalnız panelin analizlerinden (zaman–büyüklük, tamlık, b(t), G–R) çıkarılır ve sayısı gösterilir. URL: xmd=1, xmllow=1. Poster, senaryo açıkken Veri ve Yöntem'e bunu yazar. Birim testleri: scripts/test_type_filter.js (10/10).
MD → Mw: kanıtlar ve seçenekler (2026-09-29). Türkiye'de ulusal ağ (KOERI) 1992–2011 arasında süre büyüklüğü (Md) yayımladı, 2012'de ML'ye geçti (Cambaz vd. 2019). Bu yüzden MD olayları katalogdan çıkarılmamalı, Mw'ye taşınmalıdır. EMSC arayüzü MD değerlerinin kaynak ajansını göstermez (MagAuthor = EMSC); KOERI olduğu dönem örtüşmesine dayanan güçlü bir olasılıktır. EQ-Live'ın mevcut dönüşümleri (Scordilis 2006 mb/Ms; Çıvgın & Scordilis 2019 ML→Mw) değiştirilmedi. Veri hattı betiklerindeki kaynağı doğrulanamamış ikinci dereceden bağıntı (0,0376·M² + 0,646·M − 0,269; bkz. 2026-09-13 denetimi) uygulamaya taşınmadı.
| Aday | Bağıntı | Dayanak | Geçerlilik | Md 3,0 → |
|---|---|---|---|---|
MD = ML (seçenek, commit cf4b507) | Mw = 0,93·Md + 0,29 (Çıvgın & Scordilis 2019'a devir) | 2026-09-13 ISC/ISF2 denetimi: KOERI (ISK) eşzamanlı MD − ML ortalaması +0,06 (−0,3/+0,3), Marmara 2005, M 2,7–4,0, n = 285 | 1,7 ≤ Md < 4,0 | 3,08 |
KOERI Md zinciri (seçenek, commit 43a2e43) | ML = 1,0313·Md − 0,7677 (Cambaz vd. 2019) → Mw = 0,93·ML + 0,29 | KOERI 2008–2011, 21.543 olay; iki regresyon zinciri, hatalar birikir | ≈ 2,39 ≤ Md < 4,0 | 2,45 |
| Tan (2021) | Mw = 1,111·Md − 0,459 | Türkiye, GOR, 978 çift (yalnız duyarlılık, L3b) | 2,8–7,3 | 2,87 |
| Kadirioğlu & Kartal (2016) | Mw = 0,7947·Md + 1,3420 | Türkiye, OLS, 208 olay (1988–2009); Kadirioğlu vd. (2018, BEE 16:3317–3338) Tablo 5'te aynen tekrarlanır | 3,5 ≤ Md ≤ 7,4 | (3,73; aralık dışı) |
Değerlendirme. Aynı Md, adaya göre 2,45–3,73 arasında bir Mw'ye dönüşür. İki eşzamanlı, aynı-ajans karşılaştırması çelişir: 2005 ISC denetimi MD ≈ ML (+0,06) verirken Cambaz vd. (2019, 2008–2011) Md − ML ≈ +0,7 verir; dönem ve bölge farkı bu çelişkiyi açıklayabilir, henüz çözülmedi. Kadirioğlu & Kartal (2016), bu bölgedeki MD olaylarının çoğunu (2,6–3,4) kapsamaz ve Md = 3,5'te KOERI zinciriyle ≈ 1,2 birimlik sıçrama yaratır; bu nedenle birleştirilmedi. Üst sınır Md < 4,0: Md büyük depremlerde doyuma ulaşır: KOERI, 17 Ağustos 1999 İzmit için Md = 6,9 (zincirle Mw ≈ 6,2; gerçek ≈ 7,4–7,6) ve 12 Kasım 1999 Düzce için Md = 6,5 (zincirle ≈ 5,8; gerçek 7,2) vermiştir. Md ≥ 4,0 olaylar iki seçenekte de dönüştürülmez. Her iki seçenek dönüşüm listesinde "Birleşik + MD" adıyla bulunur; varsayılan dönüşüm değişmemiştir. Birim testleri: scripts/test_md_chain.js (21/21).
| Dönüşüm | Basamaklar | N (MD) | b ± σ (tüm sınıflar) | D/sd | b @ Mmin 2,3 / 2,5 / 2,8 / 3,0 | Önerilen Mmin → b ± σ (N) | b(t) @ öneri |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Mevcut (MD ham) | 3,5 / 2,2 / 2,1 / 0,0 | 1.371 (526) | 0,426 ± 0,010 | 20,35 | 0,81 / 1,02 / 1,47 / 1,51 | plato yok | — |
| Mevcut (MD ham) | veri: 3,5 / 3,1 / 2,4 / 1,6 | 483 (117) | 0,650 ± 0,024 | 5,26 | 0,83 / 0,88 / 1,05 / 1,20 | 2,9 → 1,07 ± 0,07 (215) | 1,45 [0,92–1,80] |
| MD = ML (Md < 4) | 3,5 / 2,2 / 2,1 / 0,0 | 1.372 (527) | 0,422 ± 0,010 | 23,02 | 0,79 / 0,99 / 1,61 / 1,51 | plato yok | — |
| MD = ML (Md < 4) | veri: 3,7 / 3,1 / 2,4 / 1,6 | 473 (107) | 0,653 ± 0,024 | 5,35 | 0,84 / 0,89 / 1,05 / 1,21 | 2,9 → 1,08 ± 0,07 (205) | 1,24 [0,90–1,46] |
| KOERI Md zinciri | 3,5 / 2,2 / 2,1 / 0,0 | 1.206 (361) | 0,498 ± 0,012 | 19,51 | 1,19 / 1,19 / 1,15 / 0,96 | 2,3 → 1,19 ± 0,04 (739) | 1,08 [0,72–1,43] |
| KOERI Md zinciri | veri: 3,5 / 2,7 / 2,4 / 1,6 | 458 (36) | 0,736 ± 0,027 | 5,21 | 1,01 / 1,07 / 1,15 / 0,96 | 2,5 → 1,07 ± 0,06 (320) | 1,06 [0,73–1,35] |
Karşılaştırmanın yorumu (2026-09-30). (1) MD = ML seçeneği, MD olaylarını ham değerlerine çok yakın bir Mw'ye taşır (Md 3,0 → 3,08); bu nedenle M ≈ 2,8–3,0'daki tümsek kalır (b @ 2,8 = 1,61), mevcut basamaklarla plato oluşmaz ve D/sd Mmin 2,3'te 17,0'dır. (2) KOERI zinciri MD olaylarını ≈ 0,5–0,6 birim aşağı taşır; tümsek kaybolur, Mmin 2,3–2,8 aralığında b ≈ 1,15–1,19 platosu oluşur ve D/sd 2,3–2,8'e iner. (3) Veri-temelli basamaklarla üç seçenek de tamlık üstünde b ≈ 1,07–1,08 verir; KOERI zinciri bu değere daha düşük Mmin'de (2,5) ve daha çok olayla (320) ulaşır. (4) MD = ML seçeneğinde 2005–2014 döneminin veri Mc'si 3,1, KOERI zincirinde 2,7'dir; aradaki ≈ 0,4'lük kayma, zincirin öngördüğü ölçek farkıyla uyumludur. Sonuç: Bu veri kümesinin iç tutarlılığı (tümseğin kaybolması, platonun oluşması, D/sd'nin düşmesi) KOERI zincirini destekler; 2005 ISC karşılaştırmasındaki MD ≈ ML bulgusuyla çelişki (Tablo 8y) ise çözülmemiştir. Bu bir iç tutarlılık kanıtıdır, bağımsız bir kalibrasyon değildir. D/sd hiçbir seçenekte ≈ 1'e inmez.
Poster için önerilen ayar (2026-09-29). Tamlık basamakları veri Mc'siyle karşılaştırılarak girilir; MD dahil tutulur ve "Birleşik + MD" seçeneklerinden biriyle dönüştürülür; fit aralığı kararlılık taramasından seçilir (bu veride Mmin ≈ 2,3–2,5). Poster, seçilen aralıktaki b'yi aralık ve N ile birlikte, "tüm sınıflar" değerini karşılaştırma satırı olarak verir.
| Commit | İçerik | Durum |
|---|---|---|
449c694 | Weichert zinciri denetim testi | yayında |
47142bf | G–R fit aralığı [Mmin, Mmax), kararlılık taraması, poster karşılaştırma satırı, URL fmin/fmax | yayında |
6ff9619 | MD / dönüştürülmemiş ML < 1,7 duyarlılık seçenekleri; katmanlı sonuç arşivi | yayında |
85a74d1 | L3 MD → Mw duyarlılık sonuçları (arşiv) | yayında |
43a2e43 | "Birleşik + MD: KOERI Md zinciri" seçeneği (Md < 4,0) | yerel; yayın onayı bekliyor |
cf4b507 | "Birleşik + MD: MD = ML (Md < 4,0)" seçeneği | yerel; yayın onayı bekliyor |
Birim testleri (depo kökünde): node scripts/test_gr_consistency.js (99), test_weichert_chain.js (27), test_fit_range.js (37), test_type_filter.js (10), test_md_chain.js (21) — tümü geçti. Açık sorular: GK74 açık/kapalı etkisi; D/sd'nin ≈ 1'e inmemesi; MD − ML farkına ilişkin iki kaynak arasındaki çelişki. Kaynaklar: Cambaz vd. (2019) Adv. Geosci. 51:15–23; Tan (2021) NHESS 21:2059–2073; Kadirioğlu & Kartal (2016) Turkish J. Earth Sci. 25:300–310; Kadirioğlu vd. (2018) Bull. Earthq. Eng. 16:3317–3338; Cao & Gao (2002) GRL 29(9); Woessner & Wiemer (2005) BSSA 95(2):684–698; Weichert (1980) BSSA 70(4):1337–1346.
Araştırma Bölgesi panelindeki 🔻 Decluster (GK74) düğmesi, Gardner & Knopoff (1974) pencere yöntemini o an seçili bölge/katalog verisi üzerinde, tarayıcıda uygular. Önceki sürümde düğme, statik tarihsel katalogdan (ISC+EMSC) önceden üretilmiş bir ana şok kimlik listesiyle (data/eq_historical_dc.json) eşleştirme yapıyordu. Canlı EMSC/USGS/AFAD olaylarının bu listede kimliği olmadığı için bu sorgularda süzgeç fiilen etkisizdi. Listenin bitiş tarihinden (2026-01-01) sonra kataloğa eklenen olaylar ise eşleşmediği için yanlışlıkla çıkarılıyordu. Bu sürümle kimlik eşleştirmesi kaldırılmıştır; düğme artık bu dosyayı kullanmaz.
| Öğe | Uygulama |
|---|---|
| Uygulandığı veri | Seçili bölgenin tam olay kümesi (daire, dikdörtgen ya da poligon). Görsel örnekleme veya limit uygulanmaz. |
| Kaynaklar | EMSC, USGS (parçalı sorgu dahil), AFAD ve Tarihsel Katalog; hepsinde aynı algoritma çalışır. |
| Pencereler | T(M) = 100,5409·M − 0,547 gün (M < 6,5), 100,032·M + 2,7389 gün (M ≥ 6,5); D(M) = 100,1238·M + 0,983 km. Örnek değerler: M 3 → 12 gün / 23 km; M 5 → 144 gün / 40 km; M 7,8 → 975 gün / 89 km. |
| Kümeleme kuralı | Yalnızca artçı kümeleri ayıklanır; öncü şoklar ayıklanmaz. Olaylar UTC zamanına göre sıralanır. İşaretlenmemiş her olay pencereyi yalnızca ileri zamana açar. Pencere içindeki ve kendisinden küçük sonraki olaylar artçı sayılır; M ≥ Mi olan olay artçı sayılmaz. Artçı işaretlenen olay yeni pencere açmaz. Zamanı, büyüklüğü veya koordinatı geçersiz olay pencere açmaz ve çıkarılmaz. |
| Büyüklük | Panelin diğer istatistikleriyle aynı değer kullanılır (e.mw ?? e.mag): büyüklük dönüşümü açıksa Mw, değilse katalog büyüklüğü. |
| Raporlama | Bilgi kutusunda: “GK74: N (ham) → N ana şok · ayıklanan olay sayısı”. Durum satırında ayıklanan olayın yüzdesi ve hesap süresi gösterilir. Posterin “Veri ve Yöntem” kutusuna kümesizleştirme notu ve ham N eklenir. |
| Etkilediği çıktılar | Bölge haritası, Zaman–Büyüklük ve b(t), G-R/Weichert (tamlık basamakları, T, b, Nref, uyarılar), özet satırındaki Mc/b ve Akademik poster aynı ayıklanmış küme ile çalışır. Bölge CSV dışa aktarımı her zaman ham veriyi verir; sorgunun kendisi değişmez. |
| Yeniden hesaplama | Yeni bir bölge sorgusunda (ya da tarih, büyüklük, derinlik süzgeci değiştiğinde) sonuç otomatik yeniden hesaplanır. Düğmeye tekrar basmak ham veriye döndürür. |
| URL | GK74 durumu URL'de saklanmaz; yeniden üretmek için elle açılmalıdır (Tablo 8g). |
Tarayıcı–Python eşdeğerliği. Aynı algoritma iki yerde bulunur: tarayıcıda index.html (gk74Window, gk74Decluster) ve doğrulama/toplu üretim betiği scripts/decluster_gk74.py. scripts/validate_gk74_parity.py tarayıcı fonksiyonlarını doğrudan index.html'den okuyup Node.js ile çalıştırır. Sonucu Python betiğiyle olay kimliği düzeyinde karşılaştırır. Test farklı saat dilimlerinde tekrarlanmıştır (Europe/Istanbul, UTC, America/New_York, Asia/Tokyo); sonuçlar her birinde aynıdır.
| Veri | Büyüklük alanı | Ham N | Ana şok (Python) | Ana şok (tarayıcı) | Ayıklanan | Kimlik farkı |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Daire 37,33°K 38,86°D, R = 70 km | mag | 447 | 295 | 295 | 152 | 0 |
| Tüm tarihsel katalog | mag | 88.333 | 39.424 | 39.424 | 48.909 | 0 |
| Daire 37,33°K 38,86°D, R = 70 km | mw ?? mag | 447 | 290 | 290 | 157 | 0 |
| Tüm tarihsel katalog | mw ?? mag | 88.333 | 37.010 | 37.010 | 51.323 | 0 |
Saat dilimi düzeltmesi (yeniden üretilebilirlik). decluster_gk74.py'nin önceki sürümü zamanları saat dilimi belirtilmemiş yerel saat olarak çeviriyordu (datetime.timestamp()). Bu yüzden sonuç, betiğin çalıştırıldığı bilgisayarın saat dilimine bağlıydı. Türkiye'de yaz saati uygulanan yıllarda pencere sınırı bir saat kayıyordu. Tüm tarihsel katalogda Europe/Istanbul ile 39.427, UTC ile 39.424 ana şok elde ediliyordu (3 olay farkı). Marmara kataloğunda da aynı nedenle 11.255'e karşı 11.254 ana şok çıkıyordu. Betik artık tüm zamanları UTC ve milisaniye çözünürlüğünde işler (tarayıcıdaki JavaScript Date ile aynı). Olayları çözümlenmiş zamana göre sıralar; sonuç bilgisayarın saat diliminden bağımsızdır. Algoritmanın diğer kuralları değiştirilmemiştir.
Yeniden üretim (depo kökünde): python scripts/validate_gk74_parity.py (varsayılan: mag, 70 km daire + tüm katalog) · python scripts/validate_gk74_parity.py --mag-field mw · toplu üretim: python scripts/decluster_gk74.py --input data/eq_historical.json --output <çıktı> --mag-field mw.
⚠️ Kapsam ve sınırlar
Durağanlık: istatistiksel tamlık yöntemleri, Stepp (1972) dahil, depremselliğin durağan olduğunu varsayar (Sørensen vd. 2026). İndüklenmiş depremselliğin gözlendiği bölgelerde (ör. Oklahoma; Keranen vd. 2014; Walsh & Zoback 2015) oran zamanla değiştiği için Weichert'ten çıkan λ, tehlike için anlamlı bir ortalama oran değildir; birleştirilmiş b ise ancak b'nin zamanla değişmediği varsayımıyla yorumlanabilir.
Büyüklük türü: tamlık kırılmaları ağ yoğunlaşmasının yanı sıra katalogdaki büyüklük türü ya da katkı veren ajans değişiminden de kaynaklanabilir; zamana bağlı büyüklük homojenleştirmesi tamlığı ve b-değerini doğrudan etkiler (D'Alessandro 2026). Basamak tablosu bu etkiyi düzeltmez; mevcut Magnitude Conversion seçimiyle birlikte kullanılmalıdır.
Kümesizleştirme: GK74 penceresi ana şokun dış merkezinden uzaklığa dayanır; uzun kırılmalı depremlerde (ör. 2023 Kahramanmaraş dizisi) dış merkezden uzakta, kırılma boyunca oluşan artçılar ayıklanmayabilir. Dış merkezi çalışma alanının dışında kalan bir ana şokun artçıları da alana girebilir (Tablo 8r).
Paylaşım ve dışa aktarma: basamaklar URL'de rcs=YYYY-MM-DD_Mc~… parametresiyle korunur; GR CSV çıktısına her bin için T (yıl), bin-içi ve kümülatif yıllık oran sütunları eklenir. Üretim b-değeri ızgarası ve kriging katmanları bu seçimden etkilenmez. Alternatif olarak, tamlığı geçici değişen kataloglar için b-positive tahmincisi (van der Elst 2021; özetleyen Chang vd. 2025) ileride karşılaştırma katmanı olarak eklenebilir — henüz uygulanmadı. Kahramanmaraş–Şanlıurfa örneği (Tablo 8r) gibi büyük bir dizinin ardından tamlığın hızla değiştiği pencerelerde bu katman öncelikli iş olarak işaretlenmiştir.
Yukarıdaki N=100/adım=10 kayan pencere yöntemi Öncel & Wilson (2007)'un doğrudan uyarlamasıdır (bkz. yukarı). Bu, yöntemin kaynağını belgelemekle birlikte, EQ-LiveTürkiye'nin kendi uygulamasının aynı girdilerle aynı yayımlanmış sonucu üretip üretmediğini kanıtlamaz. Bu boşluğu kapatmak için, makalenin kendi çalışma alanı/dönemi/parametreleriyle önceden tanımlanmış bir PASS/FAIL testi yürütülmüştür.
| Parametre | Benchmark değeri |
|---|---|
| Test alanı | 40.5–41.0°K, 29.0–31.0°D (İzmit–Sapanca fayı) |
| Başlangıç | 1991-01-05 |
| Bitiş | 1999-06-06 (makalenin kendi kesim tarihi — 17 Ağustos 1999 depreminin ~2 ay öncesi, deprem tarihinin kendisi DEĞİL) |
| Magnitüd eşiği | Mc = 2.9 (sabit, otomatik yeniden tahmin edilmedi) |
| Hareketli pencere | N = 100 olay |
| Kaydırma | 10 olay |
| b-değeri yöntemi | Aki (1965) MLE |
| Referans çıktı | Öncel & Wilson (2007), Figure 6(a) b(t) serisi |
⚙️ Önceden tanımlanmış PASS/FAIL kriteri
Test çalıştırılmadan önce sabitlenen kriter: algoritma (1) N=100 pencereleri dolduracak yeterli olay yoğunluğu bulabiliyorsa, (2) b(t) serisinin ana zamansal örüntüsünü yeniden üretebiliyorsa, (3) özellikle Phase III'teki b≈1.6→b≈2.26 yükselişini yakalayabiliyorsa, (4) genel faz yapısı Fig. 6(a) ile uyumluysa → PASS.
Test kapsamı donmuştur: bu PASS/FAIL testi yalnızca sabit 1991-01-05 → 1999-06-06 penceresinde tanımlıdır ve bir regresyon testi olarak korunur — Time–Magnitude algoritmasının hesaplama zincirinde (Mc, pencereleme, Aki MLE) gelecekte bir değişiklik yapıldığında, bu sabit tarihsel pencere yeniden çalıştırılarak davranışın korunduğu doğrulanır. 1999-06-06 sonrası hiçbir veri bu PASS/FAIL puanına dahil edilmez veya testi yeniden tetiklemez — aşağıdaki Live Pilot Monitoring tamamen ayrı bir amaca hizmet eder.
⚠️ Kritik ön-koşul: üretim kataloğu bu testi desteklemez
data/eq_historical.json bu kutuda/dönemde yalnızca 57 olay içeriyor (ISC'nin bu dönem için Mc≈3.5 eşiği + EMSC'nin 1998 öncesi neredeyse boş olması nedeniyle) — tek bir N=100 penceresi bile dolduramaz. Bu nedenle test, üretim kataloğuyla yürütülmedi; böyle bir denemenin "başarısızlığı" algoritmaya değil veri yoğunluğuna atfedilecekti. Bunun yerine, KOERI'nin kamuya açık ZEQDB arşivinden (koeri.boun.edu.tr/sismo/zeqdb) ayrı, tek seferlik bir sorguyla 372 olay çekildi (makalenin ~400 olayına çok yakın) — bu veri seti EQ-LiveTürkiye'nin üretim kataloğuna eklenmedi, yalnızca bu doğrulama testi için scratchpad'de kullanıldı.
✅ Sonuç: Historical Benchmark Reproduction — PASS
| Öncel & Wilson (2007), Fig. 6(a) | EQ-LiveTürkiye algoritması (KOERI ZEQDB, N=372) | |
|---|---|---|
| 1992.5 zirvesi | b≈2.1 | b=2.09 (1992-08-20) |
| 1995 minimumu | b≈1.6 | b=1.50–1.64 (1994–1996) |
| 1998 başı maksimumu (Phase III) | b≈2.25–2.26 | b=2.26 (1998-06-03) |
Dört kriterin dördü de sağlandı. Önemli terminolojik not: KOERI'nin bugünkü ZEQDB arşivinin, makalede kullanılan orijinal MARNET/IZINET işlenmiş kataloğuyla piksel-piksel aynı olduğu varsayılmamalıdır — bu nedenle sonuç "aynı ham dosyadan yeniden hesaplama" değil, "KOERI'nin ayrı bir güncel arşiv sorgusuyla elde edilen bağımsız bir veri çekiminden aynı yayımlanmış örüntünün yeniden üretilmesi" olarak okunmalıdır.
Öncel & Wilson (2007), tek bir "b-value PASS'i" değil, Time–Magnitude analizinin her hesaplama bileşeni için ayrı ayrı test edilebilen bir bilinen-sonuçlu benchmark veri setidir (b-değeri, Log N, a-parametresi, ve mekansal/zamansal fraktal boyutlar Dc, Dt, D2, D15 — makalenin Figure 6-11'inde raporlanmıştır). Her bileşen, kendi PASS/kısmi/planlanan durumuyla izlenir; "program genel olarak çalışıyor" gibi tek bir iddia yerine, izlenebilir bir doğrulama matrisi:
| Bileşen | Makale (Fig. 6-9) | EQ-LiveTürkiye reprodüksiyonu | Durum |
|---|---|---|---|
| b(t) | 1992.5≈2.1 · 1995≈1.6 · 1998≈2.26 | 2.09 (1992-08-20) · 1.50–1.64 · 2.26 (1998-06-03) | ✅ PASS |
| Log N maksimum zamanı | ~1997.7 | 1997-09-30 (logN=1.898) | ✅ PASS |
| Log N – b korelasyonu (geç dönem, 1995.4–1998.4) | r=+0.85 | r=+0.90 | ✅ PASS — güçlü eşleşme |
| Log N – b korelasyonu (erken dönem, 1992.1–1993.4) | r=−0.62 | r=−0.27 (n=6 pencere) | 🟡 Kısmi — aynı yön, küçük örneklem |
| a-parametresi | a ≡ log10(N) (makalenin eş. 3'ü) | Log N testiyle özdeş — ayrı bir test gerekmez (bkz. aşağıdaki not) | |
| Dc (korelasyon boyutu, mekansal/zamansal) | Fig. 6(c-d), 8-9 | — | ⏸ Planlanan — Grassberger-Procaccia gerektirir |
| D2, D15 (çoklu-fraktal, q=2/15) | Fig. 6(c-d), 8-9 | — | ⏸ Planlanan |
Log N için "genel PASS" yerine bilinçli olarak iki alt-ölçüt ayrıştırılmıştır: zirve zamanlaması ve geç-dönem korelasyonu güçlü eşleşiyor (PASS), erken-dönem korelasyonu aynı yönde ama zayıf kalıyor (küçük örneklem, n=6 pencere — bu bir FAIL değil, ayrı bir QC notudur). Dc/Dt/D2/D15 için henüz hiçbir PASS iddiası yapılmamıştır — bu hesaplamalar (Grassberger & Procaccia 1983 korelasyon integrali, mekansal+zamansal, q=2'den 15'e) sıfırdan kodlanmayı gerektirir ve ayrı bir mühendislik/analiz aşamasıdır.
🔎 Düzeltme: "a-parametresi" ayrı bir algoritma değildir
Öncel & Wilson (2007)'ın kendi eş. (3)'ü açıkça N = n/T = 10a tanımlar (n=100 sabit, T pencere süresi) — yani a = log10(N), Şekil 6(b)'de çizilen Log(N) serisiyle birebir aynı sayıdır. Bu nedenle önceki sürümdeki "a-parametresi: Planlanan" satırı hatalıydı; Log N testi zaten a-parametresini de test etmiş sayılır — gereksiz bir ikinci doğrulama testi kaldırılmıştır.
a = log10(N) kimliğinin türetimi: Gutenberg–Richter ilişkisinden doğrudan cebirsel olarak elde edilir: log N = a − bM eşitliğinde M=0 için log N = a − b(0) = a, yani a = log10(N). Öncel & Wyss (2000)'de Mc=2.9 ile sınırlanan tamamlanmış katalogdan elde edilen bu ilişkide a, M=0'a ekstrapole edilmiş kesişim değeridir — N(0), gözlenmiş bir olay sayısı değildir (Mc=2.9 altındaki olaylar kataloğa dahil değildir).
Öncel & Wilson (2007)'de durum ikilidir: makalenin örnek frekans-magnitüd grafiklerinde (Fig. 10, 170 olayluk pencereler; ör. b=1.75, a=7.32, Mc=2.9) gösterilen a değerleri aynı şekilde ekstrapole edilmiş bir kesişimdir (doğrulama: log10(170)+1.75×2.9≈7.30). Ancak EQ-LiveTürkiye'nin N=100/kaydırma=10 algoritmasının doğrudan kaynağı olan eş. (3)'teki a (N=n/T=10a) bir ekstrapolasyon değildir — doğrudan pencere olay oranının (n/T) logaritmasıdır, Mc veya b düzeltmesi içermez.
Sonuç: a=log10(N) kimliği her iki tanımda da cebirsel olarak doğrudur, ancak N ikisinde farklı şeyi temsil eder — Öncel & Wyss (2000) ve Öncel & Wilson (2007)'ün Fig. 10 örneklerinde tamamlanmış katalogdan ekstrapole edilmiş bir yoğunluk; eş. (3)'teki ana zaman-serisinde ise ham bir pencere-oranı. "a-parametresi" için ayrı bir doğrulama algoritması gerekmez; ancak hangi "a" kastedildiği (ham oran mı, ekstrapole edilmiş kesişim mi) her seferinde açıkça belirtilmelidir.
Alan (A) normalizasyonu neden yok: Makale sabit tek bir çalışma kutusu (40.5–41°K/29–31°D) kullandığından, A analiz boyunca sabit bir çarpan olurdu ve zamansal değişimi açıklamazdı — bu yüzden N=n/T'ye bilinçli olarak A eklenmemiştir. Standart PSHA pratiği de aynı ayrımı yapar: Kramer (1996, Geotechnical Earthquake Engineering, §4) bir kaynak-bölgesinin toplam aktivite oranını (a-değeri) bölge-bütünü bir nicelik olarak tanımlar; "depremler kaynak bölgesi içinde tekdüze dağılmış kabul edilir" — alan-normalizasyonu yalnızca farklı büyüklükteki bölgeleri karşılaştırırken ayrı bir adım olarak devreye girer. Bu projenin kendi Öncel & Wyss (2000) Sabit Alan Yöntemi (§5, Tablo 4) zaten bu ilkeyi uyguluyor — sabit R=100 km arama yarıçapıyla alansal örneklem büyüklüğünü kontrol ederek alan kaynaklı önyargıyı azaltıyor.
⚠️ Kapsam netleştirmesi (yöntem değişikliği DEĞİL): N vs N/A
Pilot Bölge benchmark'ında yalnızca N = n/Tobs kullanılır ve kullanılmaya devam edecektir — makalenin yayımlanmış yöntemini değiştirmeden yeniden üretmek amacıyla. Bu, "parametre değil, algoritma taşınır" ilkesiyle tam tutarlıdır: Pilot'tan taşınan şey N=n/Tobs algoritmasıdır. Alan-normalize yoğunluk (N/A = n/(Tobs×A)) Öncel & Wilson (2007)'ye eklenmez — bunun yerine, gelecekte Araştırma Bölgesi katmanında farklı büyüklükteki bölgeleri karşılaştırmak için (örn. Marmara'nın 15 zonu) ayrı, türetilmiş bir gösterge olarak tanımlanabilir. Bu henüz uygulanmamış bir tasarım notudur, mevcut bir özellik değildir.
📍 Heat Map → "Deprem Olay Yoğunluğu Haritası": doğru bilimsel adlandırma
Mevcut uygulamanın gerçekte ne yaptığı (renderHeat(), index.html, kod-doğrulanmış): Leaflet.heat tabanlı bir kernel-yoğunluk katmanı; her olay Math.max(0.05, Math.min(1, (mag-1)/(maxMag-1))) ile magnitude-ağırlıklı bir yoğunluk puanı alır; kernel yarıçapı ve bulanıklık (radius/blur, varsayılan 18/15) ekran pikseli cinsindedir — fiziksel bir alan (A, km²) tanımlamaz, aynı piksel yarıçapı yakınlaştırma seviyesine göre çok farklı km²'yi kaplar; seçilen 1 gün/1 hafta/1 ay/1 yıl/tarihsel zaman penceresi yalnızca haritada gösterilen olay kümesini değiştirir, hiçbir noktada Tobs'a bölünerek bir oran hesaplanmaz. Renk skalası tavanı (heatMax = max(1, N/1000)) yalnızca ekran doygunluğu için kalibre edilir, bir alan/zaman normalizasyonu değildir.
Bu nedenle Heat Map üç ayrı büyüklükle karıştırılmamalıdır: Heat Map ≠ N = n/Tobs (Öncel & Wilson 2007'deki zamansal olay oluşum hızı); Heat Map ≠ N/(A×Tobs) (alan-zaman normalize edilmiş yoğunluk); Heat Map ≠ Gutenberg–Richter a-haritası (Öncel & Wyss 2000 tarzı, bkz. yukarı).
| Çıktı | Temsil ettiği parametre | EQ-Live durumu |
|---|---|---|
| Heat Map | Göreli mekânsal deprem olay yoğunluğu | ✅ Mevcut |
| N | Zamansal olay oluşum hızı, n/Tobs | Pilot Bölge'de var, Heat Map'te yok |
| N/A | Alan-zaman normalize yoğunluk, n/(A×Tobs) | Henüz uygulanmadı |
| a | Gutenberg–Richter sismisite parametresi (a≡log10N) | Ayrı GR hesabında |
Literatür güncellemesi: önceki sürümde bu bölüm, smoothed-seismicity/kernel-yoğunluk haritalaması için literatürde hiçbir kaynak bulunamadığını belirtiyordu — bu artık güncel değildir. Frankel (1995, Mapping Seismic Hazard in the Central and Eastern United States, Seismol. Res. Lett. 66(4), 8–21, doi:10.1785/gssrl.66.4.8) tam olarak bu tarz bir yöntemi tanımlar: grid hücresi başına olay sayısı, o hücrenin 10a maksimum-olabilirlik kestirimi kabul edilir, ardından mekânsal smoothing uygulanır. Önemli: Frankel (1995) EQ-LiveTürkiye'nin kullandığı yöntem değildir — literatürdeki gerçek bir gridded/smoothed-seismicity analogudur; mevcut Heat Map bu yöntemi uygulamaz (fiziksel grid hücresi, Tobs bölücü, veya km² başına oran hiçbirinde yoktur).
Gelecekte fiziksel A (km²) ve Tobs ile normalize edilmiş bir sismisite-yoğunluk metriği eklenecekse, bu Heat Map'in görsel gösteriminden ayrı bir algoritma/çıktı olmalı ve kendi başına doğrulanmalıdır — mevcut Heat Map koduna örtük bir "yükseltme" olarak eklenemez. Öncel & Wyss (2000)'deki sabit alan yaklaşımı (R=100 km) bu amaç için metodolojik bir adaydır, kesin bir tasarım kararı değildir. Sonuç: mevcut Heat Map'in bilimsel rolü, seçilen deprem kataloğundaki olayların mekânsal deprem olay yoğunluğunun görsel/kartografik gösterimidir — ne bir sismisite oranı, ne bir Gutenberg–Richter haritasıdır.
📐 z-değeri (Habermann/Wiemer) — Heat Map'in "gelişmiş hali" DEĞİL, farklı bir soru
Wiemer, S. (2001). A Software Package to Analyze Seismicity: ZMAP. Seismological Research Letters, 72(3), 373–382, doi:10.1785/gssrl.72.3.373 (Zotero/Crossref kaydı ve Tan (2021, NHESS 21:2059-2073)'in kendi kaynakçasındaki atıfıyla bağımsız olarak doğrulanmıştır — önceki sürümde belirtilen "373–383/sayı uyuşmazlığı" düzeltilmiştir: bu, PDF altbilgisindeki bir basamağın yanlış okunmasından kaynaklanan bir okuma hatasıydı, gerçek bir kaynak uyuşmazlığı değildi), ZMAP yazılımının z-değeri (Habermann 1981, 1988) ve β-değeri (Matthews & Reasenberg 1988; Reasenberg & Simpson 1992) araçlarını tanımlar. Bunlar Heat Map'ten tamamen farklı bir soruya cevap verir: "Bu noktada, sonraki dönemdeki deprem oluşum hızı önceki döneme göre istatistiksel olarak anlamlı biçimde değişti mi?" — bir anlık yoğunluk değil, iki zaman dönemi arasındaki oran değişiminin anlamlılık testidir.
Wiemer (2001)'in kendi örneği (1992 Landers depremi, Plate 1B): sabit 20 km yarıçaplı örnekleme hacimleri, 5 km grid aralığı, iki dönem karşılaştırması (1985–1992.48 vs. 1992.6–1999.8), her düğüm noktasında z-değeri hesaplanıp haritalanmış. Bu parametreler (20 km/5 km, dönem sınırları) doğrudan EQ-LiveTürkiye'ye aktarılmamalıdır — yalnızca yöntemin nasıl uygulandığına dair yayımlanmış bir örnektir.
İşaret kuralı üzerine ihtiyat: Wiemer (2001)'in Plate 1B alt yazısı aynen şöyle der: "Red colors, or negative z values, indicate an increase in the seismicity rate in the latter periods and vice versa." Bu, kaynakta verildiği haliyle belgelenmiştir (negatif z = oran artışı, pozitif z = oran azalışı, bu makalenin kullanımında). Habermann'ın (1981, 1988) orijinal işaret konvansiyonu bu turda ayrıca doğrulanmamıştır — genelleme yapılmamalıdır.
| Yöntem | Ne ölçer? |
|---|---|
| Heat Map | Mekânsal olay yoğunluğunun görsel gösterimi |
| N = n/Tobs | Olay oluşum hızı |
| N/(A×Tobs) | Alan-zaman normalize edilmiş olay yoğunluğu |
| a | Gutenberg–Richter aktivite/intercept parametresi |
| z-değeri | İki zaman dönemi arasındaki sismisite oranı değişiminin istatistiksel anlamlılığı |
Kapsam netleştirmesi: z-değeri, mevcut Heat Map algoritmasının bir uzantısı veya "daha gelişmiş hesaplama şekli" değildir — EQ-LiveTürkiye şu an bunu uygulamamaktadır, kod değişmemiştir. Bu, ileride ayrı bir "Rate Change / Sismisite Oranı Anomalisi" katmanı olarak tasarlanabilecek bir literatür adayıdır — mevcut Heat Map metodolojisiyle karıştırılmamalıdır.
⚠️ Yan bulgu: ana şok geçişi pencereleri "kirletir" — kesme kararının gerekçesi doğrulandı
Test, kesme tarihinden (1999-06-06) sonrasına — ana şoku ve artçı diziyi kapsayacak şekilde — kesintisiz uzatıldığında, pencere-ortalama-zamanının takvim gününe göre hesaplanması (olay sayısına göre değil) bir etiketleme artefaktı ortaya çıkarmıştır: ana şoktan hemen önceki 10 pencere, aslında %31–91 oranında artçı-şok verisiyle dolu olmasına rağmen "öncesi" gibi görünmekte ve b yapay olarak 1.66'dan 0.49'a çökmektedir. Bu, gerçek bir öncü sinyal değildir — algoritmanın başarısızlığı değil, canlı kullanım için gerekli bir QC katmanının belirlenmesidir. Bu bulgu, Öncel & Wilson (2007)'ın analizi depremden ~2 ay önce (1999-06-06) kesmiş olmasının rastgele değil, tam olarak bu kirlenmeyi önleyen doğru bir metodolojik seçim olduğunu bağımsız olarak doğrulamaktadır.
Önerilen düzeltme (henüz uygulanmadı, tasarım kararı): pencere-ağırlıklı bir ortalama-zaman yerine, her pencere için açık bir rejim etiketi hesaplanmalı — post_fraction = N(olay zamanı ≥ ana_şok) / 100. post_fraction=0 → PRE-EVENT, 0<post_fraction<1 → MIXED, post_fraction=1 → POST-EVENT. Pencere silinmez/gizlenmez — yalnızca etiketlenir; MIXED pencereler görsel olarak ayrı işaretlenir (gri/kesikli) ve yorum katmanında "geçiş dönemi" olarak okunur, ne öncü sinyal ne de temiz artçı-rejim verisi olarak.
Yukarıdaki test, tek bir pilot bölgenin iki "aşaması" değil — farklı amaçlara, farklı veri kaynaklarına ve farklı sorulara sahip, kardeş (sibling) üç ayrı katman tanımlar. Bunları sıralı bir boru hattı gibi okumak yanlış olur; her biri kendi başına durur:
Time–Magnitude Distribution
N=100 / kaydırma=10 / Aki MLE
Öncel & Wilson (2007)
PASS ✓ — kapalı, donmuş
ISC+EMSC · 1999→bugün
sürekli bilimsel gözlem
| 📜 VALIDATION EVIDENCE (kapalı) | 📡 LIVE PILOT MONITORING (sürekli) | |
|---|---|---|
| Soru | "Algoritma yayımlanmış bir sonucu doğru üretiyor mu?" | "Doğrulanmış algoritma, üretim kataloğundaki uzun-dönemli sismisiteyi nasıl karakterize ediyor?" |
| Veri kaynağı | KOERI / ZEQDB (yalnız bu test için, scratchpad) | ISC + EMSC — EQ-LiveTürkiye'nin kendi üretim kataloğu |
| Zaman aralığı | 1991-01-05 → 1999-06-06 (sabit, bir daha değişmez) | 1999 → bugün (büyüyen) |
| Magnitude dönüşümü | Yok — makalenin kendi MD/xM tanımı olduğu gibi korunur | Magnitude QC / Unification → Mw* — ISC+EMSC karma ölçekler (ml/md/mb/Mw) içerir; * bkz. aşağıdaki gerçek durum kutusu |
| Mc | 2.9 (makalenin kendi değeri, sabit) | Açık soru — bkz. aşağıdaki uyarı |
| Sonuç türü | PASS/FAIL (regresyon testi) | Rejim gözlemi (bkz. aşağı) |
| Kod değişince ne olur | Yeniden çalıştırılır — davranış korunuyor mu diye | Etkilenmez — ayrı, bağımsız bir çalışma |
⚠️ Mc=2.9 PASS'i ISC+EMSC kataloğuna otomatik taşımayın
Tarihsel benchmarkın Mc=2.9 ile PASS vermesi, ISC+EMSC tabanlı canlı kataloğun da Mc=2.9 kullanması gerektiği anlamına gelmez — bu iki katalog farklı ağlardan, farklı magnitude ölçeklerinden ve farklı tamlık karakterinden gelir (bkz. §8, Network Effect; ve RQ-Mc-EMSC'nin kendi Mc araştırması). Live Pilot Monitoring'in kendi Mc'si, kendi katalog/dönem karışımına göre ayrıca belirlenmelidir — bu, henüz yapılmamış, açık bir sonraki adımdır.
ham katalog
→ Mw*
⚠️ * Magnitude Unification şu an kısmen tamamlanmış bir adımdır
EQ-LiveTürkiye'nin kendi to_mw() fonksiyonu (scripts/fetch_combined_catalog.py) şu an: mb ve Ms için Scordilis (2006) dönüşümünü Mw'a uygular; ml, md ve mc için ise hiçbir dönüşüm uygulamaz — bu tipler ham (dönüştürülmemiş) değerleriyle kataloğa girer (mw_method: 'unconverted_ml' vb.). Bu, kataloğun büyük çoğunluğunu (ml+md birlikte ~%85) kapsar.
Bu bir bilimsel hata değil, önceki bir denetimde (Stage 2A, bkz. proje geçmişi) bilinçli olarak açık bırakılmış bir uygulama kararıdır — ML/MD→Mw dönüşümü için üç aday kaynak (Kadirioğlu & Kartal 2016, Şahin ve ark. 2018, genel ML≈Mw yaklaşıklığı) birbiriyle çelişen yön/büyüklükte düzeltmeler önerdiği için henüz karara bağlanmamıştır. Bu nedenle Live Pilot Monitoring çıktıları, bu karar tamamlanana kadar "tam Mw-homojenleştirilmiş katalog" olarak adlandırılmamalıdır — pipeline'daki Mw* etiketindeki yıldız bu kısmi durumu işaretler.
Bu tercihin nötr olmadığına dair bağımsız kanıt: Llenos, Shelly & Shumway (2026, Magnitude Conversion Relations Create Substantial Differences in Seismic Hazard Models, Seismol. Res. Lett. 97(4), 2477–2490, doi:10.1785/0220250231) doğrudan bu senaryoyu (kendi çalışmalarındaki "NOCONV" kataloğu — dönüşüm yapılmadan tüm magnitude tiplerinin Mw kabul edilmesi) test eder ve dönüşümsüz kataloğun, düzgün dönüştürülmüş kataloğa kıyasla Mw≥5 oranlarında %30–80 fark ve b-değerinde %20'ye varan sapma ürettiğini gösterir. Bu, EQ-LiveTürkiye'nin mevcut "ml/md/mc'yi dönüştürme" yaklaşımının metodolojik olarak nötr bir varsayılan değil, kendi başına sonuç-etkileyici bir seçim olduğunu bağımsız bir kaynaktan doğrular. Önemli sınırlama: bu çalışma CEUS (ABD) ağları ve verisi üzerine kuruludur; katsayıları doğrudan KOERI/AFAD kataloğuna aktarılamaz — yalnızca kararın nötr olmadığını ve Türkiye'ye özgü bir ampirik doğrulama gerektiğini destekleyen bir yöntemsel referanstır.
🔑 Ana ilke: parametre değil, algoritma taşınır
Öncel & Wilson (2007) veri seti, EQ-LiveTürkiye içinde sabit bir yazılım doğrulama ve regresyon-test veri seti olarak korunur. Bu veri seti kullanılarak, makalede tanımlanan algoritmik parametrelerin ve hesaplama adımlarının (N=100, kaydırma=10, Aki MLE, Time–Magnitude motoru) yeniden üretilebilirliği test edilir. Testleri geçen algoritmik bileşenler Live Pilot Monitoring aşamasına aktarılır; ancak tarihsel veri setine özgü, katalog-bağımlı parametreler — özellikle Mc=2.9 — doğrudan aktarılmaz. Live Pilot, ISC+EMSC katalogları üzerinde magnitude homojenizasyonuyla Mw-temelli ve kendi Mc/QC koşulları altında çalışır.
| Test edilen bileşen | Sonuç | Live Pilot'a aktarılır mı? |
|---|---|---|
| N=100 pencere | PASS | ✅ Evet — algoritmik parametre |
| Kaydırma=10 olay | PASS | ✅ Evet — algoritmik parametre |
| Aki (1965) MLE | PASS | ✅ Evet — algoritmik parametre |
| Time–Magnitude motoru (b(t) hesaplama zinciri) | PASS | ✅ Evet — algoritmanın kendisi |
| Mc=2.9 | PASS (bu veri setine özgü) | ❌ Hayır — katalog-bağımlı, Live Pilot kendi Mc'sini belirler |
Live Pilot Monitoring'in amacı "deprem öncesi b-değişimi ara" değildir — bu, sistemi yanlışlıkla bir tahmin aracına dönüştürür (bkz. yukarıdaki "Bu bir deprem tahmin aracı değildir" uyarısı). Bunun yerine sistem yalnızca şunu söyler: "bu zaman-magnitüd dağılımında istatistiksel bir değişim oldu" — bu değişimin hangi rejime karşılık geldiği (öncü mü, artçı mı, arka plan mı) ayrıca, geriye dönük olarak değerlendirilir:
1999 İzmit ve sonraki büyük Marmara olayları, bu döngünün tek bir sürekli b(t)/Mc(t)/N(t) serisinde birden fazla kez gözlemlenmesine izin verir — pencere-etiketleme (PRE/MIXED/POST-EVENT, yukarıda tanımlı) her geçişte aynı şekilde uygulanır.
Durum: Validation Evidence (PASS, kapalı) bu raporda belgelenmiştir. Live Pilot Monitoring (ISC+EMSC, 1999→bugün), rejim etiketleme (PRE/MIXED/POST-EVENT) ve ISC+EMSC magnitude-QC/Mc tayini henüz index.html'e veya üretim kataloğuna kodlanmamıştır — ayrı, sıradaki bir mühendislik adımıdır.
Bu, mevcut bir özellik değildir — Live Pilot Monitoring'e ileride bir AI destekli yorumlama katmanı eklenirse, mimari sınırların baştan belli olması için şimdiden kayda geçirilen bir tasarım ilkesi/guardrail'dır. Herhangi bir çıktı, aşağıdaki üç kategoriden yalnızca birine ait olmalı ve bu kategoriler asla birbirine karıştırılmamalıdır:
| SONUÇ | Verinin ve doğrulanmış algoritmanın doğrudan ürettiği bulgu — örn. "b(t) son 20 pencerede yükseliyor." |
| KARŞILAŞTIRMA | Bulgunun doğrulanmış benchmark'la veya önceki dönemlerle ilişkisi — örn. "bu örüntü, Validation Evidence'taki Phase III'e benziyor." |
| YORUM | AI destekli bilimsel değerlendirme — belirsizlik ve alternatif açıklamalar her zaman korunur — örn. "bu, tektonik gerilme artışıyla ilişkili olabilir (kesin değil, tek açıklama değil)." |
Sınır koşulu: EQ-LiveTürkiye bir deprem tahmin aracı değildir (bkz. yukarıdaki Scholz 2019 uyarısı). Bu ilke, gelecekteki herhangi bir AI katmanına da aynen uygulanır — AI katmanı, b-değeri veya başka bir sismolojik parametreden doğrudan deprem tahmini üretmez; yalnızca doğrulanmış SONUÇ ve KARŞILAŞTIRMA katmanları üzerinde, belirsizliği açıkça koruyan YORUM üretebilir.
Aşağıdaki harita 19 685 grid noktasından oluşan b-değeri dağılımını göstermektedir. Her daire, merkezdeki 100 km yarıçaplı alan içindeki depremlere dayanarak Aki (1965) MLE yöntemiyle hesaplanan b-değerini temsil eder. Fareyi bir noktanın üzerine getirerek o bölgenin b-değerini ve kullanılan deprem sayısını (N) görebilirsiniz. Yakınlaştırdıkça ızgara daha yüksek çözünürlüğe geçer.
⚠️ Bu harita bir deprem tahmin haritası değildir
b-değeri haritası tek başına deprem tehlikesini veya gelecekteki büyük bir depremin yerini göstermez; sismisite içindeki büyüklük-frekans dağılımının mekânsal değişimini gösterir. Düşük b bölgeleri stres birikimiyle ilişkilendirilen istatistiksel bir örüntüdür, kesin bir öngörü aracı değildir.
🔴 Düşük b-değeri bölgeleri (b < 0.8) — olası yüksek gerilim/stres ile ilişkili anomaliler
Doğu Anadolu Fay Zonu (DAFZ) boyunca, özellikle Kahramanmaraş üçlü kavşağı çevresinde belirginleşmektedir. Ancak bu anomalilerin Şubat 2023 Mw7.8–7.7 deprem dizisiyle nedensel olarak ilişkilendirilmesi için artçı kümelerinin giderilmesi (declustering) ve yerel Mc/belirsizlik analizlerinin yapılması gerekmektedir — bkz. Kısıtlar bölümü.
🟢 Yüksek b-değeri bölgeleri (b > 1.3) — Heterojen / Jeotermal
Batı Anadolu genişleme kuşağı (Gediz, Büyük Menderes grabenleri), Orta Anadolu volkanik yayı ve Karadeniz kıyı kuşağının bazı kesimleri. Bu alanlardaki yüksek b-değerleri kabuk heterojenliğini, yüksek gözenek sıvısı basınçlarını veya ısıl olarak zayıflamış fay zonlarını yansıtır.
✅ Doğrulama
- b-değeri grid istatistiği: b = 1.095 (N=65 343, 34–43°K/25–45°D) — literatürle uyumlu (Kalafat vd. 2007: b≈1.0–1.1)
- EMSC katalog sorgu bölgesi (33–45°K/23–48°D, daha geniş): b = 1.030 (N=80 929) — bkz. aşağıdaki açıklama kutusu, ikisi aynı istatistik değildir
- Grid'in kendi b aralığı 0.491–2.212, ortalama 1.168 — tektonik açıdan çeşitli bölge için fiziksel olarak makul
- 2 838 haritalanmamış nokta (N<50) Karadeniz açığı ve düşük sismisiteli Orta Anadolu'da yoğunlaşıyor
88 333, ISC (1900–1997) dönemini de içeren 126 yıllık bileşik kataloğun tamamıdır; farklı dönemler farklı tamamlılık eşikleri taşıdığından (merdiven yöntemi), tutarlı tek bir Mc gerektiren b-değeri hesabında yalnızca en güncel homojen EMSC dönemi (Tablo 2'de 80 929 olay) kullanılır. Ancak bu EMSC alt kümesinin kendisi de iki farklı coğrafi sınırla iki ayrı, geçerli istatistik üretir:
- b-değeri grid (65 343 olay): yukarıdaki harita, Türkiye kara kütlesine sıkı bir kutuyla (34–43°K/25–45°D) sınırlıdır — grid çözünürlüğünü Türkiye'ye odaklamak için Girit, Gürcistan, Suriye gibi uzak sınır bölgelerini kasıtlı olarak dışarıda bırakır.
- EMSC katalog sorgu bölgesi (80 929 olay):
fetch_combined_catalog.py'nin kendi, sınır-ötesi sismisiteyi de yakalamak için kasıtlı olarak geniş tutulmuş sorgu kutusudur (33–45°K/23–48°D).
Bu iki sayı aynı istatistiğin farklı yuvarlamaları değildir — farklı coğrafi popülasyonları temsil eder (b=1.095 vs b=1.030). Rapor boyunca hangi sayının hangi kutuya ait olduğu ayrı ayrı belirtilir.
Olasılıksal Sismik Tehlike Analizi (PSHA), belirli bir zaman penceresinde bir alanda verilen zemin hareketi yoğunluk ölçütünü (örn. PGA, Sa) aşma olasılığını nicel olarak ortaya koyar. GEM Vakfı'nın OpenQuake Engine'i, Küresel Deprem Modeli'nde ve ulusal tehlike çalışmalarında kullanılan önde gelen açık kaynaklı PSHA platformudur. OpenQuake kaynak modelinde her alan kaynağı veya nokta kaynağı, bir Gutenberg-Richter MFD (Büyüklük-Frekans Dağılımı) gerektirmektedir.
<areaSource id="TR_01" name="Marmara Bölgesi">
<truncGutenbergRichterMFD aValue="5.2" bValue="0.95"
minMag="5.0" maxMag="7.5"/>
</areaSource>
bValue alanı, ilgili kaynak zonuyla çakışan b-değeri grid hücrelerinin uzamsal ortalamasından alınır.
19 685 nokta
konumsal birleştirme
zon başına b
PSHA
PGA, Sa haritaları
EQ-LiveTürkiye'nin üretim kataloğu ve b-değeri ızgarası bu bölümde değiştirilmemiştir; burada özetlenen bulgular, RQ-Mc-EMSC adı verilen ayrı bir iç araştırma programının (EMSC'nin minmagnitude=0 kataloğunun tamamlılık büyüklüğü Mc'yi ve Mc–b ilişkisini ne ölçüde güvenilir biçimde tahmin edebildiğini test eden, canlı-API üzerinde yürütülen bir metodoloji çalışması) sonuçlarıdır. Aşağıdaki zincir bir nedensellik iddiası değil, test edilen bir mekanizma hipotezidir.
Bu araştırma sorusunun kökeni yeni değildir: Öncel, Alptekin & Main (1995), Kuzey Anadolu Fay Zonu'nun batı kesimi ve kuzey Ege'yi (24°–31°D) kapsayan, 1900–1992 arası MS≥4.5 depremlerden oluşan bir katalogda, 100 olaylık kayan pencerelerle b-değeri ve fraktal korelasyon boyutu Dc'nin zamansal değişimini incelemiştir. Çalışma, olay oranındaki (log N) 1970 sonrası belirgin artışın — 1980–1990 arasında zirveye ulaşan — bölgedeki yerel sismik ağların yoğunlaşmasıyla zamansal olarak örtüştüğünü belgelemiş; b-değeri ile Dc arasında gözlenen negatif korelasyonun (r=-0.56), her iki parametrenin de olay oranıyla güçlü korelasyonu (b ile r=0.61, Dc ile r=-0.64) nedeniyle, altta yatan bir fiziksel süreçten çok, iyileşen istasyon kapsamının bir artefaktı olma ihtimalinin daha yüksek olduğu sonucuna varmıştır; yazarların gerekçesi, daha yoğun istasyon kapsamının daha küçük büyüklükteki olayların da eksiksiz raporlanmasını sağlayarak b-değerini yükseltmesidir.
Metodolojik olarak en dikkat çekici nokta, yazarların aynı yöntemi orta/doğu Anadolu'ya uyguladıkları paralel çalışmada (Öncel, Main, Alptekin & Cowie, 1996, Tectonophysics — bkz. §10 Kaynaklar) 1970 sonrası böyle dramatik bir olay-oranı artışının gözlenmemiş olması ve korelasyonun işaretinin bile tersine dönmesidir — yani istasyon-kaynaklı artefakt bölgeye göre değişkenlik göstermektedir. Bu, §8.5'te ele alınan mekansal ağ-boşluğu bulgusunun 30 yıllık bir emsalidir.
Bu araştırma sürecinde, AFAD'ın kamuya açık ama belgelenmemiş iki web API'si tespit edilmiştir: EventData/GetEarthquakeStatisticByYear (AFAD'ın resmi yıllık deprem sayısı istatistiği — kullanıcı tarafından paylaşılan resmi "Yıla Göre Deprem Sayısı" grafiğiyle birebir doğrulanmıştır) ve Station/GetStations (istasyon filtre parametreleri üzerinden dolaylı olarak yıl-bazlı kümülatif istasyon sayısı türetilebilmektedir; istasyon bazlı gerçek açılış/kapanış tarihi alanları bu API'nin yanıtında her zaman boş dönmektedir — ayrı bir Station/GetStationDetailFromId uç noktası bireysel sorgularda gerçek tarih döndürse de, toplu/otomatik taramaya karşı sunucu tarafında etkin biçimde sınırlandırılmıştır ve bu nedenle sistematik olarak kullanılmamıştır).
| Dönem | n (yıl) | Pearson r (ham N) | Spearman ρ |
|---|---|---|---|
| 2000–2012 (hızlı ağ büyümesi: 65→202 istasyon) | 13 | 0.947 | 0.962 |
| 2013–2026 (ağ doygunluğu: 229→259 istasyon) | 14 | 0.407 | 0.468 |
🔎 Bağımsız çapraz doğrulama: KOERI istasyon listesi
AFAD'ın türetilmiş eğrisinin, AFAD'ın 2009 kuruluş tarihinde eski KOERI istasyonlarının idari olarak "yeniden etiketlenmesinden" mi, yoksa gerçek fiziksel kurulumdan mı kaynaklandığı sorusu, KOERI'nin kendi kamuya açık istasyon listesiyle (316 istasyon, gerçek kuruluş tarihi alanı) test edilmiştir. Sonuç: KOERI'nin kümülatif büyümesinde 2009'da bir sıçrama yoktur; en büyük iki büyüme atağı 2011 (+56 istasyon, Van depremi sonrası) ve 2024–2025 (+41 istasyon, Kahramanmaraş depremi sonrası) yıllarına denk gelmektedir. Bu, AFAD eğrisinin idari bir yapaylıktan çok gerçek — ve büyük ölçüde deprem-tetiklemeli — fiziksel büyümeyi yansıttığına işaret etmektedir (KOERI(t) ile AFAD(t+1) yıllık artışları arasında r=0.704).
Ham olay sayısındaki 745→26.977 aralığındaki (~36 kat) büyüme, korelasyon katsayısını yapay olarak şişirebileceğinden, aynı analiz log10(olay sayısı) ile tekrarlanmıştır: 2000–2012 için r=0.852, 2013–2026 için r=0.436. Nitel örüntü (erken dönemde güçlü, doygun dönemde zayıf ilişki) korunmakta, ancak erken dönem korelasyonu bir miktar (0.947→0.852) zayıflamaktadır — bu da ham-sayı korelasyonunun ölçek etkisiyle kısmen şişmiş olduğunu, ama örüntüyü geçersiz kılacak ölçüde olmadığını göstermektedir.
⚠️ Bu ilişki keşifsel (exploratory) olarak okunmalı, nedensel değil
Yalnızca kendi Mc metodolojimizle (MAXC/GOF) hesaplanmış yılların (2020–2026) kesiştiği dar pencerede, istasyon sayısı ile Mc arasında güçlü bir negatif korelasyon gözlenmektedir (MAXC: r=-0.648; GOF-ilk-geçiş: r=-0.826). Ancak bu 7 yıllık pencerede istasyon sayısı zaten neredeyse takvim yılının kendisiyle özdeştir (255→259 istasyon, yıl ile r=0.923) — yani istasyon sayısı ile takvim zamanı bu dar aralıkta ayrıştırılamamaktadır. Bu nedenle gözlenen ilişki, ulusal ölçekte bağımsız bir "ağ yoğunluğu" sinyali olarak değil, halihazırda bilinen zamansal Mc eğiliminin (RQ-Mc-EMSC Faz 2, 2020–2026: 7/7 yılda b(Mc=2.4→3.8) artışı) yeniden ifadesi olarak okunmalıdır.
Yukarıdaki tüm testler ulusal, kara-ağırlıklı istasyon sayımına dayanmaktadır. Türkiye'nin üç tarafı denizle çevrilidir ve deniz tabanı sismometresi (OBS) ağı neredeyse yoktur; Ege'de komşu Yunan ağının katkısı kısmi, Akdeniz'de ise yalnızca KKTC'deki birkaç istasyon mevcuttur. Kıyıdan uzak/deniz-içi depremler için azimut boşluğu ve en yakın istasyona mesafe sistematik olarak daha büyük olduğundan, bu olayların Mc'sinin karadaki eşdeğerlerinden yapısal olarak daha yüksek olması beklenir — bu, yeni bir test gerektirmeyen, bilinen bir sismolojik ilkedir. Dolayısıyla "istasyon sayısı" ile "ağ geometrisi/tamlığı" birbirinin yerine kullanılmamalıdır; bu ayrım, §8.1'de özetlenen 1995 çalışmasındaki batı/doğu Anadolu asimetrisinin mekansal bir genellemesidir ve henüz ayrı bir test olarak ele alınmamıştır.
Oklar nedensellik iddiası değil, test edilen bir mekanizma zinciridir.
✅ Ana mesaj
İstasyon sayısı ile yıllık olay sayısı arasındaki güçlü zamansal örüntü (özellikle 2000–2012 hızlı ağ büyümesi döneminde), kayıtlı deprem sayısındaki artışın değerlendirilmesinde ağın büyümesi ve buna bağlı küçük olayların tespit kapasitesindeki iyileşmenin önemli bir gözlemsel faktör olarak dikkate alınması gerektiğini göstermektedir.
Gözlenen katalog evrimi (observed catalog evolution) ≠ altta yatan sismisite evrimi (underlying seismicity evolution).
🔬 RQ-Mc-EMSC Durumu: AÇIK — Kapsamı Daraltılmış (Open, Narrowed Scope)
Bu bölümde özetlenen testler RQ-Mc-EMSC'yi (EMSC'nin minmagnitude=0 kataloğunun tamlık büyüklüğü ve b(Mc) ilişkisini test eden iç araştırma programı) kapatmamaktadır; sonuç bir "kesin bulgu" değil, dört aday açıklamadan birinin veriyle elenmesiyle daralan bir araştırma alanıdır.
- Gözlem ile mekanizma birbirinden ayrı tutulmalıdır: 2020–2026 arası 7/7 yılda b(Mc=2.4→3.8) yükselişi gerçek ve tekrarlanan bir gözlemdir (N≥50, ΔM≥2.0 kriterlerinin hiçbiri ihlal edilmemektedir). Bu, tek başına "sistematik bir fiziksel sismisite davranışı" anlamına gelmez — nedeni henüz izole edilmemiştir.
- Network Effect hipotezi bu spesifik pencere için zayıflamıştır: §8.1–8.2'de gösterilen ağ-büyümesi↔olay-sayısı ilişkisi ulusal ölçekte ve tarihsel olarak (1995 çalışması, 2000–2012 dönemi) gerçek ve güçlüdür. Ancak tam olarak kendi Mc verimizin kapsadığı 2020–2026 penceresinde istasyon sayısı zaten doymuş durumdadır (255→259, §8.4) — bu da ağ büyümesinin, gözlenen 7 yıllık b(Mc) yükselişinin birincil sürücüsü olma ihtimalini zayıflatmaktadır. Diğer bir deyişle, aday açıklamalardan biri veriyle test edilmiş ve bu spesifik örüntü için büyük ölçüde elenmiştir.
- Test edilmemiş, öncelikli kalan adaylar: (a) katalog heterojenliği/magnitude-tipi karışımı (Mc=2.4–3.8 aralığında yıl-bazlı ml/md/mb dağılımı hiç kontrol edilmemiştir) ve (b) basamak-tercihi (digit-preference) / magnitude çözünürlüğü etkisi — ikisi de RQ-Mc-EMSC'nin bir sonraki aşamasında ayrı ayrı test edilmesi gereken, henüz açık sorulardır. (b) için literatür desteği: Llenos, Shelly & Shumway (2026, doi:10.1785/0220250231), bağımsız bir katalogda (ComCat/CEUS) benzer bir MD-doygunluk etkisi bildirmektedir — bkz. §8 üstü not.
Bu, araştırmanın başarısız olduğu anlamına gelmez: dört aday mekanizmadan biri sistematik olarak test edilip veri ile elenmiş, arama uzayı daraltılmıştır — bu, açık bir araştırma sorusunun beklenen ilerleme biçimidir.
§8.7'de "test edilmemiş, öncelikli kalan aday" olarak bırakılan katalog heterojenliği sorusu, 2020–2026 EMSC canlı verisi üzerinde tam bir association→canonical-event→Mc/b karşılaştırma zinciriyle sınanmıştır. Amaç, dört ML/MD→Mw dönüşüm bağıntısı adayını (Kadirioğlu & Kartal 2016; Tan 2021; Çıvgın & Scordilis 2019; Şahin ve ark. 2018) test etmeden önce, EQ-Live'ın kendi ML popülasyonunun iç tutarlılığını doğrulayan bağımsız bir ön-QC aşamasıdır. Tüm işlem salt-okunur bir scratchpad üzerinde yürütülmüştür; üretim kataloğuna hiçbir değişiklik uygulanmamıştır.
Ham EMSC kayıtları (13 sütunlu FDSN metin formatı — Author/Catalog/Contributor/ContributorID/MagAuthor alanları dahil, production'ın kendi parse_line() fonksiyonunun attığı provenance bilgisi) üzerinde, production'ın kendi dedup(tol_sec=60, tol_km=50) toleranslarıyla eşleşen bir geçişli (transitive) küme birleştirme (union-find) uygulanarak "canonical fiziksel olay" kümeleri oluşturulmuştur — ikili eşleştirme değil, A~B ve B~C ise tek küme mantığıyla.
| Ölçüt | Değer |
|---|---|
| Ham kayıt → canonical fiziksel olay | 160 837 → 159 194 (sıkıştırma %1,02) |
| Tek-kurumlu küme | 158 773 |
| Çok-kurumlu küme (≥2 ajans-sınıfı) | 421 (2 kaynak=415, 3 kaynak=6) |
| Ajans-çifti dağılımı (AFAD/KOERI/EMSC) | AFAD-KOERI=122 · AFAD-EMSC=252 · KOERI-EMSC=20 · AFAD-KOERI-EMSC=6 (toplam 400) |
| "Belirsiz" küme (association yöntemiyle çözülemedi) | 157 (~%0,1 — kesin duplicate/revizyon sayılmadı, ayrı QC kaydı) |
Ajans-çifti dağılımındaki 400, 421 çok-kurumlu kümenin tamamı değildir: kalan 21 küme (EMSC-OTHER=20, AFAD-OTHER=1) AFAD/KOERI/EMSC dışında bir "OTHER" ajans sınıfı içerdiği için bu dağılıma dahil edilmemiştir — 400+21=421 ile tam tutarlıdır. (İlk yayımlanan sürümde bu satır sehven "toplam 278" olarak yazılmıştı; ham `diag_canonical_events_v2.json` verisi yeniden işlenerek düzeltilmiştir.)
⚠️ Ajanslar-arası sistematik ML farkı (aday açıklama, nedensel değil)
278 çapraz-ajans eşleşmesinden N=387 karşılaştırılabilir çift için: EMSC−AFAD ortalama +0,509 (N=248, σ=0,576 — sistematik, gürültü değil), KOERI−AFAD +0,117 (N=127), KOERI−EMSC −0,319 (N=24). Bu fark yalnızca "olası açıklama" statüsünde tutulmalı — B popülasyonunun aşağıdaki Mc/b davranışının nedeni olarak kesinleştirilmemiştir.
Bu canonical yapı üzerinde iki alt küme (subset) tanımlanmıştır — protokol kilitlidir, geriye dönük değiştirilmemiştir:
- Subset A (ajans-kalibreli): her canonical olay için AFAD varsa AFAD, yoksa KOERI değeri (127 olayda her ikisi de mevcuttu; tie-break AFAD lehine yapıldı, KOERI değeri silinmedi, tam loglandı). N=84 803. Dört ML/MD→Mw aday bağıntısının kalibrasyon popülasyonuyla eşleşen küme budur.
- Subset B (production-dedup-faithful, "gerçek EQ-Live"): her canonical olay için kronolojik ilk ML gözlemi — ham 157 987 satırın tamamı DEĞİL, çünkü production'ın kendi
dedup()fonksiyonu zaten çoklu-ajans tekrarlarını erittiği için bu, EQ-Live'ın fiilen ürettiği ML popülasyonunu temsil eder. N=156 377.
| Test | Subset A | Subset B |
|---|---|---|
| Mc — MAXC | 2.0 | 2.0 |
| Mc — GoF90 | 1.9 (R=91,8%) | 2.5 (R=92,4%) |
| Mc — GoF95 | 2.1 (R=95,8%) | 3.8 (R=96,7%) |
| Mc — MBS (b-değeri stabilitesi, Cao & Gao 2002) | 2.7 | hiçbir Mc'de sağlanmadı |
✅ Kilitlenmiş QC sonucu
"B canonical popülasyonunda GoF yöntemi bir Mc eşiği önermesine rağmen, bu eşik üzerinde bağımsız MBS b-stabilitesi doğrulanmamıştır. Dolayısıyla B için tek ve güvenilir bir Mc değeri henüz belirlenememiştir."
Üç bağımsız gösterge birlikte bu sonucu destekliyor: (1) GoF95=3,8 bir eşik öneriyor; (2) MBS hiçbir Mc'de b-stabilitesini doğrulamıyor; (3) N(M≥Mc) tam da b'nin tırmandığı aralıkta çöküyor (Mc=2,5'te N=42 480 → Mc=4,4'te N=177) — yüksek-Mc tarafındaki b artışının ne kadarının gerçek heterojenlik, ne kadarının küçük-örneklem gürültüsü olduğu ayırt edilemiyor.
§8.8'in bulgusu — B'de Mc/b davranışının GoF ile MBS arasında uyuşmaması — akla şu soruyu getirebilir: bu, B'nin gerçek bir characteristic earthquake (CE) popülasyonu (Schwartz & Coppersmith 1984 tarzı, kuvazi-periyodik ve dar/sabit büyüklük aralıklı) sergilediğinin işareti olabilir mi? Bu bölüm, bu soruyu zorlamadan test etmek için birincil literatürden (Kagan, Jackson & Geller 2012; Korkolis ve ark. 2021; Idrissou ve ark. 2025; Ishibe & Shimazaki 2012; Davison & Scholz 1985) çıkarılan beş ölçülebilir kriteri uygular. Temel disiplin: bir FMD düzensizliği/slope-break gözlemi, otomatik olarak characteristic-earthquake kanıtı değildir.
| Kriter | B'de durum | Sonuç |
|---|---|---|
| GR %95 güven-aralığı-üstü istatistiksel fazlalık testi (Kagan ve ark. 2012, Fig.1 yöntemi) | Hiç yapılmadı | Bilinmiyor/test edilmedi |
| Prospektif test edilebilirlik (Jordan 2006; Shearer & Stark 2012) | Tamamen retrospektif — 2020–2026 zaten toplanmış veri | Karşılanmıyor |
| Çoklu döngü/segment (~15–20 olay, tekrar) | Tek 6,7 yıllık pencere | Karşılanmıyor |
| Association/binning artefaktı riski (Kagan ve ark. 2012) | 157 belirsiz küme ayrı QC kaydı, kesin dedup yapılmadı (bkz. §8.8) | Dikkatli yönetildi |
| Discrete-time-map periyodiklik testi (Dreyer & Hickey 1991; Korkolis ve ark. 2021, lag=1) | Hiç uygulanmadı | Bilinmiyor/test edilmedi |
| Haritalanmış aktif fay + bağımsız jeolojik/sismolojik kısıt (fay geometrisi, kayma hızı, rupture alanı — Idrissou ve ark. 2025; Ishibe & Shimazaki 2012'nin frekans-oranı/magnitude-gap testleri; Davison & Scholz 1985'in çoklu-segment ölçek gerekliliği) | B için belirli bir fay tanımlanmadı; bağımsız fay geometrisi, kayma hızı veya rupture alanı yok | Karşılanmıyor |
Bu iki kaynak, §8.9'daki CE kriterlerinden ayrı tutulmalıdır — CE modeliyle ilgili değil, katalog-hazırlama yönteminin (declustering/ajans seçimi) b-değerini ölçülebilir şekilde değiştirebildiğine dair bağımsız, hakemli dış kanıttır:
- Idrissou ve ark. (2025): aynı Bejaia bölgesi için iki farklı çalışma (bu makale vs Bellalem ve ark. 2024b) farklı declustering algoritmaları (Gardner & Knopoff 1974 magnitude-bağımlı pencereleme vs Pisarenko & Rodkin 2019 en-yakın-komşu) kullanınca b=0,769 vs b=1,02 çıkıyor — %33 fark, aynı bölge, aynı temel katalog (PECAAR).
- Öncel & Alptekin (1999, Natural Hazards 19(1):1-11) — Kuzey Anadolu Fay Zonu'nu 3 alt-bölgeye ayırıp declustered ("main shock", GK74 pencereleme) vs raw (aftershock'lu) katalogları karşılaştırır:
| Bölge | b (declustered) | b (raw/aftershock'lu) | Aftershock oranı |
|---|---|---|---|
| Batı NAFZ (24–31°D) | 0.51 | 0.73±0.0 | %54 |
| Orta NAFZ (31–41°D) | 0.65±0.02 | 0.71±0.03 | düşük |
| Doğu NAFZ (41–45°D) | 0.64±0.04 | 0.71±0.03 | düşük |
Yön dikkat gerektiriyor: burada aftershock dahil etmek b'yi yükseltiyor (0,51→0,73, batıda) — Subset A/B senaryosundaki mekanizmadan (ajanslar-arası sistematik ML kayması, MBS'nin hiç stabilize olmaması) farklı bir yön/mekanizma; doğrudan paralel kurulmamalı, yalnızca "katalog-hazırlama seçimi b'yi ölçülebilir şekilde değiştirir" genel ilkesinin ikinci bağımsız kanıtı olarak okunmalıdır. Mmax her iki çalışmada da (Idrissou + Öncel & Alptekin) declustering/aftershock seçiminden etkilenmiyor — yalnızca en büyük gözlenen olaya bağlı. Pratik sonuç: M>7.5 için dönüş periyodu tahminlerinde 57–115 yıl fark.
Idrissou ve ark. (2025)'in declustering-öncesi/sonrası kümülatif olay-sayısı grafiğinden esinlenerek, Subset A ve B için 2020–2026 aylık→kümülatif ML olay-sayısı serisi incelenmiştir (canonical-event verisi, §8.8). İki büyük, gerçek kırılma tespit edilmiştir — ikisi de üretim/raporlama artefaktı DEĞİL, gerçek sismisiteyle ilişkilendirilebilir, ancak ikinci sıçramanın tam büyüklüğü henüz doğrulanmamıştır:
| Ay | Ay-içi artış | Aday fiziksel açıklama | QC durumu |
|---|---|---|---|
| 2023-02 | +3 040 olay | 6 Şubat 2023 Mw7.8+Mw7.5 Kahramanmaraş dizisi | ✅ Fiziksel sismisiteyle tam açıklanabilir |
| 2025-08 | +5 666 olay (seride en büyük tekil sıçrama) | 10 Ağustos 2025 Mw6.1 Balıkesir depremi + belirgin artçı dizisi | ⚠️ Gerçek bir tetikleyici olay var — "known seismic sequence, QC required"; artçı dizinin varlığı, +5 666'lık TÜM artışın fiziksel olduğunu kanıtlamaz |
Bu iki bulgu, üretim kataloğunda hiçbir değişiklik gerektirmez ve gerektirmemiştir — yalnızca §8.8'deki Mc/b QC bulgusunun okunma bağlamına, katalogda gözlenen büyük hacim değişimlerinin nereden geldiğine dair ek şeffaflık sağlar.
⚠️ Bu bölümde kapatılmamış açık sorular
- 157 "belirsiz" association kümesi (§8.8) — kesin duplicate/revizyon olarak sınıflandırılmadı, çözülmemiş belirsizlik olarak kaldı (~%0,1, Mc/b sonucunu anlamlı etkilemesi beklenmiyor).
- +0,509 EMSC−AFAD ML farkı, B'nin Mc/b anomalisinin güçlü bir aday açıklamasıdır, nedensel olarak kanıtlanmış değildir.
- Ağustos 2025 rate-break'in TAM büyüklüğünün ne kadarının Balıkesir dizisiyle, ne kadarının başka bir faktörle (ör. ağ/raporlama değişikliği) açıklandığı henüz ayrıştırılmamıştır.
- CE-kriterlerinden ikisi (GR-güven-aralığı-fazlalık testi, discrete-time-map periyodiklik testi) hiç uygulanmamıştır — "karşılanmıyor" değil, "test edilmedi" statüsündedir.
✅ Kilitlenmiş nihai QC cümlesi (birebir korunmalı)
"B'deki gözlenen FMD düzensizliği, mevcut literatür kriterlerine göre bir characteristic-earthquake veya gerçek fiziksel slope-break kanıtı olarak yorumlanamaz; kriterlerin çoğu ya karşılanmıyor ya da hiç test edilmedi. Gözlem, önceden tespit edilen provenance-heterojenliğiyle tutarlı bir ölçüm/katalog artefaktı olarak kalmaya devam etmektedir — literatür bu artefakt açıklamasını dışlamıyor, aksine güçlendiriyor."
Korunan disiplin: "characteristic earthquake" ile "FMD düzensizliği" hiçbir yerde eşitlenmemiştir; +0,509 EMSC-AFAD farkı hâlâ yalnızca aday açıklama statüsündedir. §8.8–8.12'de özetlenen tüm zincir (provenance→association→Mc/MBS→characteristic-earthquake QC→rate-break) salt-okunur bir scratchpad analizidir; üretim kataloğuna, b-değeri ızgarasına veya canlı haritaya hiçbir değişiklik uygulanmamıştır.
Bu bölüm, 2026-09-22 tarihinde EQ-LiveTürkiye'ye eklenen üç yeni veri katmanını belgelemektedir. Üçü de üretim kataloğunu veya b-değeri ızgarasını değiştirmez — bağımsız, statik/önceden-üretilmiş dosyalarla (PNG+meta.json) beslenen ayrı görselleştirme katmanlarıdır.
Mevcut dört tarihsel/sentetik ShakeMap katmanına (1912 Mürefte, 1953 Yenice, 1963 Adapazarı, 1970 Gediz) dört yeni katman eklenmiştir. Üçü gerçek/enstrümantal USGS ShakeMap çözümleridir (öncekilerin aksine sentetik/makrosismik model değil):
| Olay | USGS/GCMT ID | Mw | İstasyon / Gözlem | Kapsam |
|---|---|---|---|---|
| 2020 Elazığ (Sivrice-Doğanyol) | us60007ewc | 6.7 | 22 istasyon / 34 gözlem | Türkiye |
| 2023 Pazarcık (Kahramanmaraş, 1. şok) | us6000jllz | 7.8 | 262 istasyon / 92 gözlem | Türkiye |
| 2023 Elbistan (Kahramanmaraş, 2. şok) | us6000jlqa | 7.5 | 75 istasyon / 6 gözlem | Türkiye |
| 1960 Büyük Şili (Valdivia) | official19600522191120_30 | 9.5 | 0 istasyon / 21 makrosismik gözlem | Yalnızca Global mod |
🛠️ Boru hattı — scripts/build_shakemap_from_kmz.py
Kaynak Surfer-üretimi KMZ dosyaları (Color Relief GroundOverlay + siyah graticule çizgileri) yalnızca raster katmanı için okunur — KML Placemark/LineString geometrisi hiç işlenmez, bu yüzden kenar/graticule çizgileri çıktı PNG'sinde görünmez. Düşük-MMI (mavi, "hissedilmeyen") alan HSV hue'dan value_frac'a çevrilip (FADE_LO=0.12, FADE_HI=0.30 eşiğiyle) şeffaflaştırılır. 1960 Şili için üç KMZ varyantı (opak/%29-şeffaf/çizgisiz) test edildi — TIF'ler MD5 ile bytebyte aynı çıktı, hangisinin kullanıldığı sonucu etkilemedi.
global:true + .global-only CSS sınıfı) yalnızca 🌍 Global modda görünür — Türkiye kapsamına dahil edilmemiştir.Global CMT (globalcmt.org) katalogundan sorgulanan, doğrulanmış moment-tensör çözümleri için yeni, ShakeMap MMI'dan kasıtlı olarak ayrı bir katman eklendi — biri sarsıntı etkisini, diğeri kaynak mekanizmasını temsil eder. Kapsam: 2020 Elazığ, 2023 Pazarcık, 2023 Elbistan (GCMT'nin kendi Mw'si sırasıyla 6.8/7.8/7.7 — USGS'in ShakeMap'te kullanılan değerlerinden (6.7/7.8/7.5) küçük farklarla ayrılabilir, bu ajanslar arası normal bir metodoloji farkıdır).
🛠️ Tasarım kararı — beachball ikonu yeniden hesaplanmadı
Strike/dip/rake'ten çift-kuvvet (double-couple) ışıma desenini kadran-kadran doğru çizmek ince işaret-hatası riski taşır. Bunun yerine GCMT'nin kendi resmi webCMTgif_X render servisi (moment tensör bileşenlerinden GCMT'nin kendi sunucusunda üretilen GIF) kullanıldı — hiçbir hesaplama/yorumlama katmanı eklenmedi, GCMT'nin kendi görseli birebir arşivlendi (scripts/build_focal_mechanism.py).
Popup içeriği: Mw (kaynak etiketli), tarih/saat, her iki nodal düzlem için strike/dip/rake, GCMT olay adı ve linki, centroid↔hipomerkez farkı notu, ve açık bir "bu bir fay düzlemi çözümüdür, sarsıntı şiddeti değildir" uyarısı. Bir düzlemin diğerinden "gerçek kırılma yüzeyi" olduğu iddia edilmez — bu veriyle tek başına ayırt edilemez.
Kapsam genişletme önerisi: Mw≥5.5 (GCMT'nin kendi "quick CMT" eşiği) — ama bu bir otomatik/canlı tarama eşiği DEĞİL, elle seçilen büyük olaylar için varsayılan. Yeni bir olay eklemek HTML/JS değişikliği gerektirmez; script tek satırlık bir JSON kaydı ekler.
Global Strain Rate Model v2.1 (Kreemer, Blewitt & Klein, 2014) — Anadolu strain-rate alanının Chen & Liu (2024, Seismol. Res. Lett., doi:10.1785/0220230306) tarafından da kullanılan kaynağı — Anadolu için görselleştirilip yeni bir katman olarak eklendi. Gösterilen büyüklük: etkin strain rate = √(0.5·(e1²+e2²)), nanostrain/yıl, log ölçek.
| Test | Sonuç |
|---|---|
| İçsel tutarlılık (exx/eyy/exy'den bağımsız eigenvalue hesabı vs dosyanın e1/e2/azimuth'u) | Ort. hata ~0.03 ns/yıl (yuvarlama düzeyinde) |
| KAF/İzmit-Marmara (en aktif transform sınırlardan biri) | 159.2 ns/yıl — en yüksek |
| İç Anadolu/Konya (stabil blok) | 7.9 ns/yıl — en düşük |
| DAF/Pazarcık-Elazığ (orta aktivite) | 31-44 ns/yıl — beklenen sıralamada ortada |
🐞 Teşhis edilen ve düzeltilen bir görselleştirme hatası
scipy.interpolate.griddata(method='linear') ile ilk üretilen raster'da sahte sivri/dişli artefaktlar görüldü. Kök neden: GSRM verisi neredeyse tam düzenli bir ızgara (0.2°×0.25°) olduğundan, Delaunay üçgenleme dejenere (çok ince/uzun) üçgenler üretiyor. Ek olarak, ham ızgarada komşu hücreler arasında GERÇEK büyük sıçramalar bulundu (örn. 25 km arayla 2.4 ve 66.3 ns/yıl) — GPS istasyon yoğunluğunun düşük olduğu alanlarda beklenen model belirsizliği, veri hatası değil.
Çözüm (scripts/build_strain_rate_layer.py): scattered-point enterpolasyonu tamamen terk edildi; (lat,lon)→gerçek 2D ızgara indeksine pivot edildi, eksik hücreler yalnızca en-yakın-komşu (KDTree, üçgenleme yok) ile dolduruldu, hafif Gauss yumuşatması (σ=1 hücre, tekil-hücre gürültüsünü bastırır) uygulandı, scipy.ndimage.zoom (bilinear, düzenli-ızgara→düzenli-ızgara) ile hedef çözünürlüğe büyütüldü.
Türkiye katmanının global karşılığı ("🌍 Strain Rate (GSRM, Global)", yalnızca Global modda görünür) aynı script ile üretilmemiştir — Türkiye alt-kümesinde doğrulanmış sabit-ızgara pivot varsayımı (0.2°×0.25°) global veride 69.419 hücrede çakışmaya yol açtığı için (GSRM'in gerçek çözünürlüğü bölgeye göre değişir: plaka sınırlarında ~0.1°, CEUS gibi intraplate bölgelerde ~0.5°) ayrı bir script (build_strain_rate_layer_global.py) yazılmıştır.
| Parametre | Değer |
|---|---|
| Veri sürümü/dosyası | GSRM v2.1 — GSRM_average_strain_v2.1.txt, geodesy.unr.edu'dan 2026-09-22 tarihinde indirildi |
| Enterpolasyon yöntemi | scipy.spatial.cKDTree, k=1 en-yakın-komşu — sabit ızgara VARSAYILMAZ |
| Maksimum komşuluk mesafesi | MAX_DIST_DEG = 0.35° — bu mesafeyi aşan pikseller tamamen şeffaf (doldurulmaz) |
| Değer aralığı / renk ölçekleme | Log ölçek, VMIN=3, VMAX=500 ns/yıl, YlOrRd renk paleti (Türkiye katmanından farklı — global max 17.710 ns/yıl, p99=2272) |
| Sonuç kapsama | %15.4 (dünya yüzeyinin geri kalanı GSRM'in tanımsız olduğu alan — şeffaf) |
Metodolojik ilke: veri bulunmayan alanlar (okyanus ortası, kıta içi kratonlar) enterpolasyonla DOLDURULMAZ — "veri yok" ile "strain yok" birbirine karıştırılmaz. Şeffaf bırakılan ~%85'lik alan bir eksiklik değil, GSRM'in kendi kapsam sınırının dürüstçe gösterilmesidir. And Dağları, Alp-Himalaya kuşağı ve Pasifik Ateş Çemberi'nin çıktıda net görünmesi bağımsız bir doğrulama değil, beklenen tektonik desenle bir sanity check'tir.
✅ Ortak tasarım ilkesi
Üç katmanın hepsi aynı disiplini izler: dış kaynak verisi/render'ı olduğu gibi arşivlenir (yeniden hesaplanmaz/yorumlanmaz), kaynak+lisans+doğrulama adımları meta.json içinde taşınır, ve her katman popup/durum metninde ne olduğunu (model mi, ölçüm mü, sarsıntı mı yoksa mekanizma mı) açıkça belirtir.
Öncel & Wilson (2006, Tectonophysics 418, 205–218) NAFZ/Marmara için bir moment-bütçesi/tekrarlanma-süresi bağıntısı kullanmış ve bunu Ward (1994, 1998a,b)'ye atfetmiştir. Yayımlanmış denklem (Eq. 3) PDF'ten görüntü olarak doğrudan okunup doğrulanmıştır (OCR'ye güvenilmedi) ve hesaplamada olduğu gibi, değiştirilmeden kullanılmıştır:
Ṁ (moment birikim hızı, Nm/yıl) Kostrov (1974) formülüyle strain-rate'ten türetilir: Ṁ=2μAH_sε̇_max, μ=3×10¹⁰ N/m² (Öncel & Wilson 2006 ile aynı), A=L² (L×W değil — makalenin kendi tanımı), M_max Wells & Coppersmith (1994) fay-uzunluğu→büyüklük ilişkisinden (M_w=5.16+1.12·log(L), doğrultu-atımlı fay regresyonu), ε̇_max=max(|λ1|,|λ2|) (makalenin Eq. 1b tanımı, Ward 1994'ten).
Öncel & Wilson (2006), bu bağıntıyı Ward (1994, 1998a,b)'ye birlikte atfetmektedir. Ward (1994)'ün kendi makalesindeki (BSSA 84(5), 1293–1309) eş.(11) — sayfa 1299'dan görüntü olarak doğrudan okunup doğrulandı — ile doğrudan karşılaştırıldığında, iki bağıntının birebir aynı olmadığı görülmektedir:
— Ward (1994), Eq. (11), s. 1299
🔎 Doğrulanan iki yapısal fark
- Ön katsayı: Ward (1994) eş.(11)'de
b/(1.5+b)iken, Öncel & Wilson (2006) eş.(3)'teb/(1+b)olarak verilmiştir (üslerdeki (1.5+b) her iki bağıntıda da aynıdır — yalnızca dıştaki parantez katsayısı farklıdır). - Pay yapısı: Ward (1994) eş.(11)'de pay yalnızca Mmax terimini içerir (−∞'dan Mmax'a örtük integral). Öncel & Wilson (2006) eş.(3)'te Mmax ve Mmin terimleri birlikte yer alır — sonlu bir alt büyüklük sınırı açıkça hesaba katılır.
Bu nedenle, mevcut hesaplamada Ward (1994) eş.(11)'in yeniden türetilmiş bir biçimi kullanılmamıştır. Hesaplama, Öncel & Wilson (2006) tarafından yayımlanan eş.(3)'te verilen bağıntının kendisi esas alınarak yapılmıştır. Kullanılan yöntemsel referans zinciri şu şekilde korunmuştur: Ward (1994) eş.(11) → karşılaştırma/kanıt kaynağı; Öncel & Wilson (2006) eş.(3) → hesaplamada fiilen kullanılan yayımlanmış bağıntı.
⚠️ Sayısal tekillik: M_w=M_max tam eşitliği formülü bozar
Payda [10^(bM_max)−10^(bM_w)] terimi M_w→M_max iken sıfıra gider, T→∞. Makalenin "Mw=Mmax" ifadesi bu yüzden literal bir ikame değil, sabit bir eşik büyüklüğünün (harita boyunca) yerel olarak değişen M_max ile karşılaştırıldığı bir kurulum olarak yorumlanmalıdır. Bu uygulamada M_w (gözlenen büyüklük) ve M_max (uzunluk-tabanlı tavan) her zaman ayrı, M_max>M_w tutuldu.
ε̇_max, GSRM v2.1'den (§9.3) her olayın GCMT centroid konumundaki en yakın hücrelerin medyanı olarak alındı (tek nokta yerine — GSRM'nin bilinen hücre-içi gürültüsüne karşı, bkz. §9.3'teki Delaunay/komşuluk notları). b-değeri, Öncel & Wilson (2006)'nın kendi yöntemiyle (Aki 1965 MLE, MAXC tamlık) EQ-LiveTürkiye'nin kendi 88.333 olaylık kataloğundan (§3) yerel olarak hesaplandı — varsayılan yuvarlak sayı kullanılmadı. Artçı-şok şişmesinden kaçınmak için (Öncel & Alptekin 1999'un kendi uyarısı, §8.1) yalnızca 6 Şubat 2023 ÖNCESİ arka-plan sismisitesi kullanıldı.
| Olay | Yarıçap | N (M≥Mc) | b (karışık tip) | b (MD+ml homojen) |
|---|---|---|---|---|
| Pazarcık | 75 km | 630 | 1.14 ± 0.05 | 1.53 ± 0.06 |
| Elbistan | 35 km (N≥50 asgari) | 50 | 1.06 ± 0.18 | 1.62 ± 0.27 |
| Elbistan | 75 km (Pazarcık ile karşılaştırılabilir) | 365 | 1.06 ± 0.07 | 1.54 ± 0.08 |
İki gözlem: (1) b, tarama yarıçapına karşı kararlı (Elbistan'da 35 km ve 75 km neredeyse özdeş b veriyor); (2) "karışık tip" ile "MD+ml homojen" katalog arasındaki ~0.4–0.5 birimlik fark, projenin daha önce belgelenen büyüklük-tipi homojenlik sorununun (§8.8–8.10) burada da gözlemlenen bir yansımasıdır — hangisinin "doğru" olduğu iddia edilmedi, ikisi de ayrı senaryo olarak taşındı.
L=310 km (uydu-tabanlı yüksek çözünürlüklü yüzey kırığı haritalaması — bkz. §10.6 kaynaklar), M_max=7.95 (Wells & Coppersmith), M_w=7.8 gözlenen — aralarında 0.15 birimlik rahat bir marj var, formül sayısal olarak kararlı.
| b kaynağı | H_s=12 km | H_s=15 km | H_s=18 km |
|---|---|---|---|
| Karışık tip (b=1.14) | 694 yıl (%7.0/50yıl) | 555 yıl (%8.6) | 463 yıl (%10.2) |
| MD+ml (b=1.53) | 624 yıl (%7.7) | 499 yıl (%9.5) | 416 yıl (%11.3) |
✅ Pazarcık — donmuş sonuç
T(M≥7.8) ≈ 416–694 yıl, H_s (12–18 km, EAFZ'ye özel literatür değeri henüz belirlenmedi) ve büyüklük-tipi homojenliği seçimine göre değişiyor ama dar bir bantta kalıyor — 50 yıllık Poisson karşılığı %7.0–11.3.
L=140 km, Wells & Coppersmith → M_max=7.56. Gözlenen büyüklük ajansa göre değişiyor: USGS M_w=7.5 (M_max'a 0.06 birim marj) veya GCMT M_w=7.7 (M_max'ı 0.14 birim AŞIYOR).
| b kaynağı | M_w hedefi | H_s=12 | H_s=15 | H_s=18 |
|---|---|---|---|---|
| Karışık (b=1.058) | USGS 7.5 | 3 844 yıl | 3 075 yıl | 2 562 yıl |
| Karışık (b=1.058) | GCMT 7.7 | −1 402 yıl | −1 121 yıl | −935 yıl |
| MD+ml (b=1.543) | USGS 7.5 | 3 220 yıl | 2 576 yıl | 2 146 yıl |
| MD+ml (b=1.543) | GCMT 7.7 | −1 046 yıl | −837 yıl | −697 yıl |
Negatif T, matematiksel bir anlamsızlıktır (payda işaret değiştiriyor); USGS büyüklüğüyle bile T binlerce yıla şişiyor (M_max'a sadece 0.06 birim marj yeterli değil). Kritik bulgu: bu davranış b=1.058 ile b=1.543 arasında hiç değişmiyor — dört b×M_w kombinasyonunun hepsi aynı yapısal kararsızlığı gösteriyor.
🔎 Mekanizma testi — sorun fay-tipi regresyonundan mı kaynaklanıyor?
Wells & Coppersmith (1994) Tablo 2A'nın dört fay-mekanizması regresyonu L=140 km ile ayrı ayrı test edildi:
| Mekanizma | a | b | M_max (L=140km) | Kalibrasyon aralığı |
|---|---|---|---|---|
| Doğrultu-atımlı (SS) | 5.16 | 1.12 | 7.56 | 5.6–8.1 |
| Ters (R) | 5.00 | 1.22 | 7.62 | 5.4–7.4 (ekstrapolasyon riski) |
| Normal (N) | 4.86 | 1.32 | 7.69 | 5.2–7.3 |
| Tüm mekanizmalar | 5.08 | 1.16 | 7.57 | 5.2–8.1 |
Dört regresyon da M_max'ı dar bir bantta (7.56–7.69) veriyor — mekanizma seçimi sonucu neredeyse hiç değiştirmiyor. USGS M_w=7.5 her durumda payda içinde kalıyor, GCMT M_w=7.7 HER mekanizma için tavanı aşıyor. Sonuç: sorun yanlış mekanizma regresyonu seçiminden kaynaklanmıyor — L=140 km'nin kendisi, olayın gerçek moment salınımına (özellikle GCMT büyüklüğüne) göre görece kısa kalıyor.
✅ Elbistan — donmuş sonuç
Bu yöntemle Elbistan için güvenilir bir tekrarlanma süresi hesaplanamaz — b-değeri belirsizliğinden değil, yapısal olarak L→M_max ölçekleme ilişkisinin bu olayın büyüklüğünü barındıramamasından kaynaklanan bir "applicability failure"dır. Sayısal bir T değeri raporlanmamalıdır.
- Reproduction ≠ GSRM-update: Öncel & Wilson (2006)'nın orijinal NAFZ/Marmara sayısal sonucunu birebir yeniden üretmek mümkün DEĞİL — o çalışma Kahle ve ark. (2000)'in eski GPS ağı verisini kullanmıştı, GSRM değil. Burada yapılan, AYNI yöntemin YENİ olaylara/veriye uygulanmasıdır ("GSRM-update"), orijinal sonucun tekrarı değil.
- "Mmax≈Mw" bağımsız doğrulama değildir: Pazarcık için L=310 km'den hesaplanan M_max=7.95'in gözlenen M_w=7.8'e yakın çıkması, aynı ampirik ilişkinin aynı fiziksel olay için kendi içinde tutarlı olmasıdır — dış/bağımsız bir doğrulama olarak sunulmamalıdır.
- H_s, DAF'a özel değil: Kullanılan 12–18 km aralığı Öncel & Wilson (2006)'nın Marmara'ya özel değerlerinden (12.5/4 km, Ambraseys 2002 + Flerit ve ark. 2003) ödünç alınmıştır; Doğu Anadolu Fay Zonu'na özgü bağımsız bir sismojenik kalınlık tahmini henüz literatürden doğrulanmadı — açık kalan tek parametre budur.
- b-değeri artık varsayım değil, ölçüm: Projenin kendi canlı kataloğundan (§3), makalenin kendi yöntemiyle (Aki MLE, MAXC, artçı-şok dışlama) hesaplandı — üç ayrı yarıçapta (20/35/75 km) test edilip kararlılığı doğrulandı.
⚠️ Mevcut Kısıtlar
- Kümeleme giderme kısmi: Artçı şok dizileri (örn. 2023 Kahramanmaraş: ~10 000 olay) etkilenen bölgelerde b-değerlerini şişirir. Araştırma Bölgesi analizinde Gardner-Knopoff (1974) isteğe bağlı olarak ve yalnızca artçılar için uygulanır (Tablo 8o). Öncü şok ayıklama ve Reasenberg (1985) uygulanmadı.
- Sabit Mc=3.0: Yerel Mc, Türkiye genelinde değişkenlik gösterebilir. Wiemer & Wyss (2000) MAXC yöntemi konumsal değişken Mc sağlayabilir.
- Belirsizlik sınırı yok: Shi & Bolt (1982) b-değeri güven aralıkları henüz haritada gösterilmemektedir.
- Statik ızgara: b-değeri ızgarası önceden hesaplanmıştır; yeni EMSC verileri geldiğinde otomatik güncelleme yapılmamaktadır.
✅ Planlanan İyileştirmeler
- Reasenberg (1985) ile karşılaştırmalı kümesizleştirme duyarlılığı (Gardner-Knopoff 1974 Araştırma Bölgesinde uygulandı, Tablo 8o)
- MAXC konumsal değişken Mc haritalama
- Shi & Bolt (1982) b-değeri belirsizlik gösterimi
- GitHub Actions ile otomatik katalog güncelleme (aylık yenileme)
- OpenQuake kaynak modeli XML dışa aktarım betiği
Comments
Post a Comment