🧠 AI Destekli Akademik Çeviri
🔤 Akademik Çeviri Metodolojisi · Vaka Çalışması
AI Destekli Akademik Çeviri:
Türkçeyi İngilizceye Çevirmekten
Daha Fazlası
Otuz makale üzerinden geliştirilen ve test edilen kaynak-temelli akademik çeviri iş akışı — insan denetimi, geri besleme ve iteratif kalite güvencesi üzerine bir uygulama
🗺️
Kaynak Doğrulama
Belge mimarisi, İçindekiler, cilt/sayfa eşleşmesi — çeviriden ÖNCE
📖
Terminoloji Çıkarımı
Yayınlanmış TR Özet ↔ EN Abstract karşılaştırması, makaleye özgü sözlük
✍️
3A Akademik Editörlük
Çeviri sonrası paragraf paragraf karşılaştırma, yalnızca doğallaştırma
🔬 YÖNTEM NOTU · AI DESTEKLİ AKADEMİK ÇEVİRİ · VAKA ÇALIŞMASI (30 MAKALE)
AI Destekli Akademik Çeviri
Kaynak Temelli Akademik Çeviri İş Akışı
0Belge Mimarisi
1Kaynak Doğrulama
1ADipnot Kontrolü
2TR/EN Abstract
3Terminoloji
4Çeviri
3AAkademik Editörlük
5Word Biçimi
6Görsel Kontrol
7Bağımsız İnceleme
VAKA ÖRNEĞİ — "İYİLİK": goodness / benevolence / goodwill / kindness / well-being — terminoloji, bağlama ve yazarın kendi tercihine göre değişebilir.
30
Makale (vaka çalışması)
3
Cilt taranan kitap
10
İş akışı adımı
5
"iyilik" için farklı EN karşılık
12
Bağımsız incelemeyle yakalanan gerçek hata
Neden Böyle Bir Yönteme İhtiyaç Var?
Bir Türkçe akademik metni yapay zekâya verip "İngilizceye çevir" demek, ilk bakışta oldukça kolay görünür. Ancak özellikle daha önce yayımlanmış bir makalenin genişletilmiş özetini çeviriyorsak, asıl problem yalnızca Türkçe cümlelerin İngilizce karşılığını bulmak değildir.
Örneğin ilk on yedi vaka incelememizde aynı Türkçe kavram olan "iyilik", farklı makalelerde farklı İngilizce karşılıklarla kullanılmıştır. On bir makalede tutarlı biçimde iyilik → goodness kullanılırken, bir makalede bağlama göre iyilik → goodness / benevolence / goodwill arasında değişmiş, bir makalede (7. makale, iş güvenliği bağlamı) yazarın kendi resmi Abstract'ındaki baskın tercihe uyularak iyilik → kindness kullanılmış, bir makalede ise (12. makale) resmi başlık/Keywords Kindness, gövde metni ise goodness olarak bilinçli şekilde ayrışmıştır.
Amaç yalnızca "iyi İngilizce" üretmek değil, yazarın kendi terminolojisini ve anlam dünyasını koruyan İngilizce bir metin üretmektir.
🆚 Peki ham Google Translate kullansaydık ne olurdu? Bunu bir pilot denetimle test ettik: 2. makalenin tam Türkçe kaynağını doğrudan Google Translate'e verip çıktıyı onaylı çevirimizle karşılaştırdık. Öne çıkan bulgu: MT, "iyilik" kelimesi için TEK bir paragrafta bile "goodness" ve "kindness" arasında anlamsal bir gerekçe olmadan gidip geliyor (toplam 4 farklı karşılık kullanılmış); "Giriş" (Introduction) başlığını ise bağlamı anlamadığı için "Login" olarak çevirmiş. Ayrıntılı tablo ve tam metodoloji → Vaka Arşivi, madde 14.
Vaka İncelemesi: Otuz Makale (özet)
Otuz makale üzerinde yürüttüğümüz çalışmada yapay zekâya doğrudan çeviri yaptırmak yerine önce bir kaynak doğrulama ve terminoloji çıkarma süreci uygulandı. Her makale, aşağıdaki 10 adımlık iş akışını sırayla işletti; birkaçında süreç kendisi de yeni bir metodolojik ders çıkardı ve bu ders kalıcı olarak iş akışına/yöntem ilkelerine eklendi: gerçek Word dipnotlarının ayrıca kontrolü (1A) — artık kitabın FARKLI ciltleri arasında da geçerli, bağımsız ikinci incelemenin üç alt türü (sadakat/eksiksizlik, hedef-dil üslup ve doğallık, iç-tutarlılık), editöryal düzeltme şeffaflığı ilkesi ve kaynakta resmen yayımlanmış İngilizce metnin önceliği ilkesi. Çoğu makalede ise (Living Methodology Mode'un "tekrarlanan vaka ≠ yeni metodoloji" altın kuralı gereği) iş akışına yeni bir adım eklenmedi: bulgular ya yalnızca araç tarafını geliştirdi, ya da mevcut bir bulguyu tekrar tekrar doğrulayarak netleştirdi. On birinci makalede GERÇEKTEN yeni bir ders çıktı ve doğrudan çeviri PROMPT şablonuna işlendi: resmi yayımlanmış İngilizce metnin önceliği ilkesinin, metnin sadece ÜSLUP açısından farklı olduğu durumlarla, bir KAVRAMIN İÇERİKTEN TAMAMEN DÜŞTÜĞÜ (içerik eksikliği şüphesi) durumlar arasında ayrım yapması gerektiği ilk kez netleşti. On dördüncü makalede İKİ DAHA yeni ders çıktı: kaynak dipnotta bazen sayfa aralığının boş bir placeholder olarak bırakılabildiği (1A'ya eklendi) ve kaynak metindeki doğrudan birincil-kaynak alıntılarının yazarın kendi Türkçe mealinden çevrilmesi gerektiği (yeni madde 3B). On altıncı makalede ÜÇÜNCÜ bir ders çıktı ve PROMPT'a işlendi: bir atıf içindeki kitap/makale BAŞLIĞININ (bibliyografik kimlik) yanlışlıkla çevrilebileceği ilk kez görüldü — bu kez hatayı kaynak değil, çevirmenin kendisi yapmıştı; "atıf başlıkları çevrilmez" ilkesi (yeni madde 3C) kalıcı hale getirildi. On beşinci makalede ise üç ayrı bağımsız inceleme turu, farklı AI araçlarının PDF'e erişimi olmadığında aynı (yanlış) itirazı tekrar tekrar gündeme getirebildiğini gösterdi. On dokuzuncu makalede (Topaloğlu) DÖRDÜNCÜ bir ders çıktı ve 1A'ya işlendi: aynı belgede birden fazla gerçek Word dipnotu olabileceği, yalnızca w:id="1"'i değil, footnotes.xml içindeki TÜM footnote id'lerinin sayılması gerektiği ilk kez netleşti (bir ikinci dipnot ilk taramada kaçmıştı). Yirmi ikinci makalede (Çiftçi) BEŞİNCİ bir ders çıktı ve yeni madde 3D(c) olarak PROMPT'a işlendi: bir bölümün kendi gerçek dipnot/atıf metni, BAŞKA bir bölümün benzer ama farklı ifadesiyle "tutarlılaştırılmak" üzere değiştirilmemeli — her bölüm kendi kaynağına sadık kalır. Diğer yeni makalelerdeki bulgular (Işıtan/Turabi/Kürkçü/Arslan) ise mevcut kategorilerin (resmi metin önceliği, özel paragraf stillerinde stil-seviyeli biçim, fonetik "false friend" çeviri hataları) yeni örnekleriydi — ayrıntı Vaka Arşivi'nde. Yirmi dördüncü-yirmi altıncı makalelerde de (Acar/Öncel/Erdem) yeni bir NUMARALI iş akışı adımı gerekmedi — özel-stil biçim hatası (1A'nın kapsamındaki türden, üçüncü kez) ve kaynak dipnottaki bir bibliyografik kimlik hatası gibi bulgular mevcut kategorilerin örnekleri olarak, Mustafa Acar'ın makalesinin zaten İngilizce geldiği (dolayısıyla kontrol-only bir rota izlendiği) ilk vaka ise ayrı bir not olarak Vaka Arşivi'ne işlendi. Yirmi yedinci makalede (Nuran Çetin) bağımsız inceleme beş gerçek doğal-İngilizce/gloss düzeltmesi yakaladı (mevcut kategorilerin örneği, yeni madde açılmadı) ve incelemenin "Kindness/Goodness tek-tipleştirme" önerisi altıncı kez aynı gerekçeyle reddedildi. On beşinci makale (Dalkıran) İKİNCİ kez, bu kez baştan sona farklı bir sebeple çevrildi: ilk onaylı çeviriden sonra yazar kaynağı, kitaptaki diğer bölümlerle tutarlı standart IMRaD yapısına (Giriş/Yöntem/Bulgular/Sonuç) göre sessizce yeniden yazdı (45 paragraftan 75 paragrafa çıktı) — bu, hem yazar hem editör hem proje tarafından baştan fark edilmemiş bir durumdu ve GERÇEKTEN yeni bir ders çıkardı: onaylanmış bir makalenin kaynağı sonradan sessizce genişletilip yeniden yapılandırılabilir, bu durum yalnızca içerik güncellemesi değil TAM YENİDEN ÇEVİRİ gerektirir (Bulgular madde 20). Yirmi dokuzuncu-otuz birinci makalelerde (Ünlü/Çobanoğlu/Özköse) ise bağımsız inceleme turlarının kendisi ilginç bir örüntü sergiledi: Ünlü'de inceleme, kaynak dipnottaki YANLIŞ cilt bilgisini ("3. Cilt") sorgusuz doğru sayıp "düzeltme" önerdi, PDF kanıtı (yazarın kendi adı yalnızca Cilt 2'de geçiyor, kendi Abstract sayfasının üst bilgisi "Teorik Boyut" diyor) gösterilince kendi önerisini geri çekti; hemen ardından Çobanoğlu'nda AYNI türden bir cilt/link uyuşmazlığıyla karşılaşan inceleme, bu kez ilkeyi baştan doğru uygulayıp footnote'u sorgusuz doğru saymadı — üç ardışık makalede aynı bağımsız incelemenin "PDF kanıtı > kaynağın kendi dipnot metni" ilkesini bir oturum içinde öğrenip uyguladığının somut kanıtı (Geri Beslemeli Öğrenme Döngüsü'ne yeni bir örnek). Özköse'de ise iki ayrı ilk-kez'lik yaşandı: kaynak dosya ilk kez eski ikili .doc formatında geldi (LibreOffice ile .docx'e dönüştürülüp işlendi, Adım 0'a araç-katmanı notu olarak eklendi) ve gövde metnindeki şüpheli bir özel isim ("Dakka") başka bir bağlamda geçen "Dakar" ile karıştırılıp yanlışlıkla "düzeltilmiş", ancak kitabın resmi basılı bölümünde AYNI "Dakka" yazımı bulununca bu düzeltme geri alınmıştı (madde 8'in yeni bir örneği — kaynak metindeki iç-tutarsızlık bile tek başına düzeltme gerekçesi değildir, resmi yayımlanmış nihai metin kontrol edilmeden hiçbir özel isim "typo" sayılmaz).
🗂️ Makale bazlı ayrıntılar (kaynak bulma, terminoloji kararları, karşılaşılan sorunlar, "yeni ders: var/yok") artık ayrı bir sayfada:
→ Vaka Arşivi'ni aç (42 alt-başlık, 30 makale + 1 MT pilot denetimi)
Bu sayfa v2.0 ile "yaşayan metodoloji" formatına geçti: burada güncel iş akışını, kırmızı çizgileri ve toplu bulguları bulursunuz; makale-bazlı hikaye Vaka Arşivi'nde.
→ Vaka Arşivi'ni aç (42 alt-başlık, 30 makale + 1 MT pilot denetimi)
Bu sayfa v2.0 ile "yaşayan metodoloji" formatına geçti: burada güncel iş akışını, kırmızı çizgileri ve toplu bulguları bulursunuz; makale-bazlı hikaye Vaka Arşivi'nde.
Buradaki Temel Metodolojik Sonuç
Bu çalışma bize şunu gösterdi: AI akademik çeviride yalnızca "çevirmen" olarak kullanılmamalıdır. Daha güvenilir bir yaklaşımda AI destekli iş akışı; araştırma, kaynak doğrulama, terminoloji çıkarımı, çeviri ve akademik editörlük adımlarını sıralı biçimde bir araya getirir — her adımda insan denetimiyle.
🔎 Otuz Vaka İncelemesinden Yirmi Bulgumuz
1. Aynı Türkçe kelime her makalede aynı İngilizce karşılığı taşımayabilir.
2. Yayınlanmış Abstract, yazarın terminolojisi için önemli bir referans noktasıdır.
3. İyi akademik çeviri yalnızca çeviri değildir; kaynak doğrulama + terminoloji + editörlük + biçim kontrolü gerektirir.
4. Gerçek Word dipnotları, belgeyi paragraf paragraf okuyan standart araçlarda görünmeyebilir — ayrıca ve açıkça kontrol edilmelidir.
5. 3A akademik editörlük tek başına yeterli değildir; bağımsız bir ikinci karşılaştırma (insan veya başka bir AI ile) süreç ne kadar sağlam kurulmuş olursa olsun hâlâ gerçek hatalar yakalayabilir.
6. Bağımsız inceleme tek bir tür değildir: "sadakat/eksiksizlik incelemesi" ile "hedef-dil üslup ve doğallık incelemesi" farklı sorunları yakalar — ikincisi özellikle çalışmanın ana tez terimlerinde önemlidir.
7. Bağımsız incelemenin üçüncü bir türü daha vardır — iç-tutarlılık incelemesi: dokümanın başlığı, anahtar kelimeleri ve gövde metni aynı terimi tutarlı kullanıyor mu? Yazarın resmi terminoloji tercihi varsayılan olarak korunur, ama bu tercih dokümanın kendi içiyle çelişiyorsa, hangisinin öncelikli olacağına dair nihai karar kullanıcıya/editöre aittir.
8. Kaynak metindeki olası yazım hataları (örn. "Pasif flora" → "Passiflora") sessizce düzeltilmez; düzeltme açıkça bir editöryal not olarak ("kaynak yazım hatası, çeviri değil") kayıt altına alınır. Otuz birinci makalede (Özköse) netleşen ek koşul: bağlamdaki diğer isimlerle tutarsız görünen bir özel isim de aynı ilkeye tabidir — "düzeltme" yapmadan ÖNCE yazarın/kitabın kendi YAYIMLANMIŞ nihai metni kontrol edilmeli; bir kez sessizce "Dakar" olarak düzeltilen "Dakka" ifadesi, kitabın resmi basılı bölümünde AYNI yazımla bulununca (üstelik aynı bölümde yazarın "Dakar"ı başka bir yerde doğru kullandığı da görülünce) geri alındı — iç-tutarsızlık tek başına typo kanıtı sayılmaz.
9. Kaynakta yazar/editör tarafından resmen yayımlanmış bir İngilizce karşılık (başlık, Keywords, alıntılanmış resmi terim) varsa, bu, "daha doğal" görünen bir alternatife tercih edilir ve korunur — bağımsız bir inceleme bunu "düzeltilmesi gereken bir tercih" sanıp değiştirilmesini önerse bile, kendiliğinden değişiklik gerekçesi oluşturmaz; nihai karar yine kullanıcıya/editöre aittir.
10. Kurumsal arşiv kaydı her zaman kitabın tamamı düzeyinde tek bir kayıt olmayabilir: Cilt 1 ile Cilt 3, dipnot erişim linkini beş ayrı makalede (2., 5., 6., 7. ve 10.) paylaştığı doğrulandı, Cilt 2'nin kendine ait FARKLI bir arşiv kaydı olduğu dört ayrı makalede (3., 8., 9. ve 11.) doğrulandı — ama on ikinci makalede bir adım daha ileri gidildi: Cilt 1'in KENDİ İÇİNDE de en az iki ayrı kayıt olabildiği ortaya çıktı (12., 13. ve 14. makaleler birbirleriyle aynı ama 6. makalenin Cilt-1 linkinden FARKLI bir link paylaşıyor). Yani yapı "kitabın tamamı tek kayıt" değil, hatta "her cilt kendi içinde tekil" de değil — "bir kitabın/cildin farklı bölümleri birden fazla ayrı kayda dağılabilir" şeklindedir. Dipnottaki erişim linki tek başına bölüm veya cilt kimliğini doğrulamaya yetmez, sayfa aralığı (ve varsa açık cilt bilgisi) asıl ayırt edicidir. Yirmi dokuzuncu makalede (Ünlü) bir adım daha ileri gidildi: bu kez yalnızca "(Pratik)/(Teorik)" ETİKETİ değil, dipnottaki CİLT NUMARASININ KENDİSİ ("3. Cilt") yanlıştı — yazarın adı/e-postası üç ciltte SADECE Cilt 2'de geçiyordu ve kendi Abstract sayfasının üst bilgisi "Teorik Boyut" diyordu; link de yanlışlıkla başka bir cildin kimliğini taşıyordu. Bir bağımsız inceleme bu footnote'u sorgusuz doğru sayıp "düzeltme" önerdi, PDF kanıtı gösterilince kendi önerisini geri çekti — Otuzuncu makalede (Çobanoğlu) AYNI türden bir uyuşmazlıkla karşılaşan bir sonraki inceleme ise ilkeyi baştan doğru uyguladı.
11. Kaynaktaki TR-EN değişkenliği yalnızca kelime düzeyinde değil (aynı kelimenin bağlama göre farklı karşılıklarla çevrilmesi), ifade/alıntı UZUNLUĞU düzeyinde de kasıtlı olabilir: aynı özdeyişin belgede birden fazla yerde farklı uzunlukta (kısa/uzun form) kullanılması bir tutarsızlık değil, kaynağın kendi özelliğidir. Bir bağımsız inceleme bu farklı-uzunluktaki geçişleri "tutarlılaştırmayı" önerebilir — ama birleştirmek hem kaynaktaki bilinçli farkı yok eder hem de genellikle kaynakta olmayan bir kelime ekler; bu yüzden böyle bir öneri kabul edilmeden önce kaynağın kendisinde gerçekten aynı uzunlukta mı kullanıldığı kontrol edilmelidir.
12. Kaynakta (yazarın kendi ve kitabın kendi TR başlığında) açıkça var olan bir kavram, kitabın resmi yayımlanmış İngilizce başlığında/Keywords'ünde TAMAMEN ATLANMIŞ olabilir — bu, madde 9'daki "resmi metin önceliği" ilkesinin kapsamı DIŞINDADIR: o ilke ÜSLUP/kelime-seçimi farkları için geçerlidir, bir kavramın içerikten tamamen düşmesi olası bir editöryal eksikliktir. Ayırt edici soru: "bu bir kelime tercihi farkı mı, yoksa bir kavramın tamamen düşmesi mi?" İkincisiyse, resmi metin otomatik olarak korunmaz — karar kullanıcıya/editöre sorulur ve docx'in kendi tam ifadesi varsayılan tercih adayı olarak sunulur.
13. Kaynak dipnotun sayfa aralığı bazen yazar/editör tarafından doldurulmadan "ss. xx-xx" gibi bir PLACEHOLDER olarak bırakılmış olabilir (on dördüncü makalede ilk kez görüldü). Böyle bir placeholder İngilizce çıktıya olduğu gibi taşınmaz — kitabın PDF'inde bağımsız arama ile gerçek aralık doğrulanıp çeviride TAMAMLANIR; bu bir çeviri kararı değil, kaynaktaki eksik bir alanın PDF'ten tamamlanmasıdır (4A ilkesiyle açıkça etiketlenir).
14. Kaynak docx, başka bir birincil kaynaktan (örn. Kur'an ayeti, hadis, klasik bir eserden doğrudan alıntı) yazarın KENDİ Türkçe mealini/paraphrase'ini içeriyorsa, bu alıntı yayımlanmış belirli bir İngilizce çevirisinden (örn. tanınmış bir Kur'an çevirisi) KOPYALANMAZ — böyle bir iddia doğru olmaz ve sadakat açısından yanıltıcı olur. Bunun yerine yazarın kendi Türkçe mealinden İngilizceye çevrilir ve bu ayrım GLOSSARY'de açıkça belirtilir (on dördüncü makalede netleşti, çeviri PROMPT şablonuna kalıcı madde 3B olarak işlendi).
15. Bir atıf içinde geçen kitap/makale/gazete BAŞLIĞI (bibliyografik kimlik) da, tıpkı özel isimler gibi, çevrilmez — olduğu dilde bırakılır. On altıncı makalede bu ilkeyi bu kez KAYNAK değil ÇEVİRMENİN KENDİSİ ihlal etti: gerçek bir Türkçe yayının kendi başlığı ("70 Pencere") yanlışlıkla İngilizceye çevrilmiş ("70 Windows") ve bağımsız inceleme bunu yakalamıştı. Ders: gövde metninin çevirisi doğru olsa bile, parantez içindeki HER atıf ayrıca "bu bir başlık mı, serbest bir açıklama mı?" sorusuyla kontrol edilmeli (çeviri PROMPT şablonuna kalıcı madde 3C olarak işlendi).
16. Aynı makale birden fazla bağımsız inceleme turundan geçtiğinde (örn. farklı AI araçlarıyla, kotalar dolduğunda), her turun PDF/birincil kaynağa erişimi olmayabilir — bu durumda ÖNCEDEN kanıtla kapatılmış bir madde (örn. bir cilt etiketinin doğru düzeltmesi) sonraki bir turda TERS yönde yeniden gündeme gelebilir. On beşinci makalede bu üç ayrı turda gözlemlendi. Ders: önceden kapanmış bir maddeyi tanıyıp gerekçesiyle yeniden reddetmek doğrudur, ama bu, o turun GERİ KALAN önerilerini de otomatik reddetmek anlamına gelmez — her yeni tur, tüm maddeleriyle ayrıca değerlendirilmelidir (bu ilkeyle, aynı turda 7 gerçek yeni iyileştirme de yakalanmıştır).
17. 1A dipnot kontrolü "bir footnote var mı yok mu" ikili sorusuyla sınırlı kalamaz — bir belgede birden fazla GERÇEK Word dipnotu bulunabilir. On dokuzuncu makalede (Topaloğlu) yalnızca ilk footnote (
18. Bir bölümün kendi gerçek dipnot/atıf metni, BAŞKA bir bölümün benzer ama farklı ifadesiyle "tutarlılaştırılmak" üzere değiştirilmemelidir. Yirmi ikinci makalede (Çiftçi) bir bağımsız inceleme, bu bölümün dipnotundaki "(Pratik)" ifadesini, AYRI bir bölümün (Kürkçü) kendi gövde metnindeki "(Pratik Boyut)" ifadesine benzeterek "düzeltilmesini" önerdi — ancak Çiftçi'nin dipnotu kendi başına GERÇEK ve eksiksizdi, yalnızca "Boyut" kelimesini içermiyordu. İki farklı bölümün iki farklı gerçek ifadesini birbirine benzetmek, birinin gerçekte YAZMADIĞI bir kelimeyi eklemek anlamına gelir. Ders: "tutarlılık" gerekçesiyle gelen bir düzeltme önerisi, iki kaynağın GERÇEK metni karşılaştırılmadan uygulanmamalıdır — farklı belgeler farklı yazabilir, bu bir hata değildir.
19. Bir dersin proje hafızasında ve Vaka Arşivi'nde kayıtlı olması, o dersin aktif çeviri PROMPT şablonuna (
20. Bir makale FİNAL ONAYLANDIKTAN sonra bile kaynağı değişebilir. On beşinci makalede (Dalkıran), ilk onaydan sonra yazar/editör süreci arasındaki bir aksaklık fark edilip kaynak, kitaptaki diğer bölümlerle tutarlı standart IMRaD yapısına (Giriş/Yöntem/Bulgular/Sonuç) göre SESSİZCE yeniden yazıldı (45 paragraftan 75 paragrafa çıktı) — aynı örnekleri (eğitim analojisi, su analojisi, Hac/abdest, talak-ı selase, süt kardeşliği) tamamen farklı bir akademik çerçevede sunan, önceki onaylı çeviriyle UYUMSUZ yeni bir metin ortaya çıktı. Bu durum hem yazar hem editör hem de proje tarafından ilk turda fark edilmemişti. Ders: "FİNAL ONAYLANDI" durumu, kaynağın bir daha hiç değişmeyeceği anlamına gelmez; bir makale kaynağının, dosya adı/numarası aynı kalsa bile, içerik ve yapı düzeyinde tamamen yenilenip yenilenmediği (paragraf sayısı, başlık yapısı) periyodik olarak kontrol edilmeli, böyle bir durumda çeviri GÜNCELLENMEZ, BAŞTAN yapılır (GLOSSARY/FOOTNOTE bilgisi geçerliyse taşınabilir, TRANSLATIONS içeriği taşınamaz).
1. Aynı Türkçe kelime her makalede aynı İngilizce karşılığı taşımayabilir.
2. Yayınlanmış Abstract, yazarın terminolojisi için önemli bir referans noktasıdır.
3. İyi akademik çeviri yalnızca çeviri değildir; kaynak doğrulama + terminoloji + editörlük + biçim kontrolü gerektirir.
4. Gerçek Word dipnotları, belgeyi paragraf paragraf okuyan standart araçlarda görünmeyebilir — ayrıca ve açıkça kontrol edilmelidir.
5. 3A akademik editörlük tek başına yeterli değildir; bağımsız bir ikinci karşılaştırma (insan veya başka bir AI ile) süreç ne kadar sağlam kurulmuş olursa olsun hâlâ gerçek hatalar yakalayabilir.
6. Bağımsız inceleme tek bir tür değildir: "sadakat/eksiksizlik incelemesi" ile "hedef-dil üslup ve doğallık incelemesi" farklı sorunları yakalar — ikincisi özellikle çalışmanın ana tez terimlerinde önemlidir.
7. Bağımsız incelemenin üçüncü bir türü daha vardır — iç-tutarlılık incelemesi: dokümanın başlığı, anahtar kelimeleri ve gövde metni aynı terimi tutarlı kullanıyor mu? Yazarın resmi terminoloji tercihi varsayılan olarak korunur, ama bu tercih dokümanın kendi içiyle çelişiyorsa, hangisinin öncelikli olacağına dair nihai karar kullanıcıya/editöre aittir.
8. Kaynak metindeki olası yazım hataları (örn. "Pasif flora" → "Passiflora") sessizce düzeltilmez; düzeltme açıkça bir editöryal not olarak ("kaynak yazım hatası, çeviri değil") kayıt altına alınır. Otuz birinci makalede (Özköse) netleşen ek koşul: bağlamdaki diğer isimlerle tutarsız görünen bir özel isim de aynı ilkeye tabidir — "düzeltme" yapmadan ÖNCE yazarın/kitabın kendi YAYIMLANMIŞ nihai metni kontrol edilmeli; bir kez sessizce "Dakar" olarak düzeltilen "Dakka" ifadesi, kitabın resmi basılı bölümünde AYNI yazımla bulununca (üstelik aynı bölümde yazarın "Dakar"ı başka bir yerde doğru kullandığı da görülünce) geri alındı — iç-tutarsızlık tek başına typo kanıtı sayılmaz.
9. Kaynakta yazar/editör tarafından resmen yayımlanmış bir İngilizce karşılık (başlık, Keywords, alıntılanmış resmi terim) varsa, bu, "daha doğal" görünen bir alternatife tercih edilir ve korunur — bağımsız bir inceleme bunu "düzeltilmesi gereken bir tercih" sanıp değiştirilmesini önerse bile, kendiliğinden değişiklik gerekçesi oluşturmaz; nihai karar yine kullanıcıya/editöre aittir.
10. Kurumsal arşiv kaydı her zaman kitabın tamamı düzeyinde tek bir kayıt olmayabilir: Cilt 1 ile Cilt 3, dipnot erişim linkini beş ayrı makalede (2., 5., 6., 7. ve 10.) paylaştığı doğrulandı, Cilt 2'nin kendine ait FARKLI bir arşiv kaydı olduğu dört ayrı makalede (3., 8., 9. ve 11.) doğrulandı — ama on ikinci makalede bir adım daha ileri gidildi: Cilt 1'in KENDİ İÇİNDE de en az iki ayrı kayıt olabildiği ortaya çıktı (12., 13. ve 14. makaleler birbirleriyle aynı ama 6. makalenin Cilt-1 linkinden FARKLI bir link paylaşıyor). Yani yapı "kitabın tamamı tek kayıt" değil, hatta "her cilt kendi içinde tekil" de değil — "bir kitabın/cildin farklı bölümleri birden fazla ayrı kayda dağılabilir" şeklindedir. Dipnottaki erişim linki tek başına bölüm veya cilt kimliğini doğrulamaya yetmez, sayfa aralığı (ve varsa açık cilt bilgisi) asıl ayırt edicidir. Yirmi dokuzuncu makalede (Ünlü) bir adım daha ileri gidildi: bu kez yalnızca "(Pratik)/(Teorik)" ETİKETİ değil, dipnottaki CİLT NUMARASININ KENDİSİ ("3. Cilt") yanlıştı — yazarın adı/e-postası üç ciltte SADECE Cilt 2'de geçiyordu ve kendi Abstract sayfasının üst bilgisi "Teorik Boyut" diyordu; link de yanlışlıkla başka bir cildin kimliğini taşıyordu. Bir bağımsız inceleme bu footnote'u sorgusuz doğru sayıp "düzeltme" önerdi, PDF kanıtı gösterilince kendi önerisini geri çekti — Otuzuncu makalede (Çobanoğlu) AYNI türden bir uyuşmazlıkla karşılaşan bir sonraki inceleme ise ilkeyi baştan doğru uyguladı.
11. Kaynaktaki TR-EN değişkenliği yalnızca kelime düzeyinde değil (aynı kelimenin bağlama göre farklı karşılıklarla çevrilmesi), ifade/alıntı UZUNLUĞU düzeyinde de kasıtlı olabilir: aynı özdeyişin belgede birden fazla yerde farklı uzunlukta (kısa/uzun form) kullanılması bir tutarsızlık değil, kaynağın kendi özelliğidir. Bir bağımsız inceleme bu farklı-uzunluktaki geçişleri "tutarlılaştırmayı" önerebilir — ama birleştirmek hem kaynaktaki bilinçli farkı yok eder hem de genellikle kaynakta olmayan bir kelime ekler; bu yüzden böyle bir öneri kabul edilmeden önce kaynağın kendisinde gerçekten aynı uzunlukta mı kullanıldığı kontrol edilmelidir.
12. Kaynakta (yazarın kendi ve kitabın kendi TR başlığında) açıkça var olan bir kavram, kitabın resmi yayımlanmış İngilizce başlığında/Keywords'ünde TAMAMEN ATLANMIŞ olabilir — bu, madde 9'daki "resmi metin önceliği" ilkesinin kapsamı DIŞINDADIR: o ilke ÜSLUP/kelime-seçimi farkları için geçerlidir, bir kavramın içerikten tamamen düşmesi olası bir editöryal eksikliktir. Ayırt edici soru: "bu bir kelime tercihi farkı mı, yoksa bir kavramın tamamen düşmesi mi?" İkincisiyse, resmi metin otomatik olarak korunmaz — karar kullanıcıya/editöre sorulur ve docx'in kendi tam ifadesi varsayılan tercih adayı olarak sunulur.
13. Kaynak dipnotun sayfa aralığı bazen yazar/editör tarafından doldurulmadan "ss. xx-xx" gibi bir PLACEHOLDER olarak bırakılmış olabilir (on dördüncü makalede ilk kez görüldü). Böyle bir placeholder İngilizce çıktıya olduğu gibi taşınmaz — kitabın PDF'inde bağımsız arama ile gerçek aralık doğrulanıp çeviride TAMAMLANIR; bu bir çeviri kararı değil, kaynaktaki eksik bir alanın PDF'ten tamamlanmasıdır (4A ilkesiyle açıkça etiketlenir).
14. Kaynak docx, başka bir birincil kaynaktan (örn. Kur'an ayeti, hadis, klasik bir eserden doğrudan alıntı) yazarın KENDİ Türkçe mealini/paraphrase'ini içeriyorsa, bu alıntı yayımlanmış belirli bir İngilizce çevirisinden (örn. tanınmış bir Kur'an çevirisi) KOPYALANMAZ — böyle bir iddia doğru olmaz ve sadakat açısından yanıltıcı olur. Bunun yerine yazarın kendi Türkçe mealinden İngilizceye çevrilir ve bu ayrım GLOSSARY'de açıkça belirtilir (on dördüncü makalede netleşti, çeviri PROMPT şablonuna kalıcı madde 3B olarak işlendi).
15. Bir atıf içinde geçen kitap/makale/gazete BAŞLIĞI (bibliyografik kimlik) da, tıpkı özel isimler gibi, çevrilmez — olduğu dilde bırakılır. On altıncı makalede bu ilkeyi bu kez KAYNAK değil ÇEVİRMENİN KENDİSİ ihlal etti: gerçek bir Türkçe yayının kendi başlığı ("70 Pencere") yanlışlıkla İngilizceye çevrilmiş ("70 Windows") ve bağımsız inceleme bunu yakalamıştı. Ders: gövde metninin çevirisi doğru olsa bile, parantez içindeki HER atıf ayrıca "bu bir başlık mı, serbest bir açıklama mı?" sorusuyla kontrol edilmeli (çeviri PROMPT şablonuna kalıcı madde 3C olarak işlendi).
16. Aynı makale birden fazla bağımsız inceleme turundan geçtiğinde (örn. farklı AI araçlarıyla, kotalar dolduğunda), her turun PDF/birincil kaynağa erişimi olmayabilir — bu durumda ÖNCEDEN kanıtla kapatılmış bir madde (örn. bir cilt etiketinin doğru düzeltmesi) sonraki bir turda TERS yönde yeniden gündeme gelebilir. On beşinci makalede bu üç ayrı turda gözlemlendi. Ders: önceden kapanmış bir maddeyi tanıyıp gerekçesiyle yeniden reddetmek doğrudur, ama bu, o turun GERİ KALAN önerilerini de otomatik reddetmek anlamına gelmez — her yeni tur, tüm maddeleriyle ayrıca değerlendirilmelidir (bu ilkeyle, aynı turda 7 gerçek yeni iyileştirme de yakalanmıştır).
17. 1A dipnot kontrolü "bir footnote var mı yok mu" ikili sorusuyla sınırlı kalamaz — bir belgede birden fazla GERÇEK Word dipnotu bulunabilir. On dokuzuncu makalede (Topaloğlu) yalnızca ilk footnote (
w:id="1", kitap-atıf bilgisi) kontrol edilmiş, aynı belgedeki İKİNCİ bir gerçek dipnot (bir felsefi terimin Batı/İslam düşüncesindeki karşılığını açıklayan bir tanım notu) ilk taramada tamamen kaçmıştı — ancak bağımsız bir inceleme bunu yakaladı. Ders: footnotes.xml kontrolü, ayırıcılar (separator/continuationSeparator) dışında kaç gerçek <w:footnote> öğesi olduğunu SAYARAK yapılmalı, yalnızca "id=1 var mı" diye bakmak yetersizdir.18. Bir bölümün kendi gerçek dipnot/atıf metni, BAŞKA bir bölümün benzer ama farklı ifadesiyle "tutarlılaştırılmak" üzere değiştirilmemelidir. Yirmi ikinci makalede (Çiftçi) bir bağımsız inceleme, bu bölümün dipnotundaki "(Pratik)" ifadesini, AYRI bir bölümün (Kürkçü) kendi gövde metnindeki "(Pratik Boyut)" ifadesine benzeterek "düzeltilmesini" önerdi — ancak Çiftçi'nin dipnotu kendi başına GERÇEK ve eksiksizdi, yalnızca "Boyut" kelimesini içermiyordu. İki farklı bölümün iki farklı gerçek ifadesini birbirine benzetmek, birinin gerçekte YAZMADIĞI bir kelimeyi eklemek anlamına gelir. Ders: "tutarlılık" gerekçesiyle gelen bir düzeltme önerisi, iki kaynağın GERÇEK metni karşılaştırılmadan uygulanmamalıdır — farklı belgeler farklı yazabilir, bu bir hata değildir.
19. Bir dersin proje hafızasında ve Vaka Arşivi'nde kayıtlı olması, o dersin aktif çeviri PROMPT şablonuna (
translation/core/prompt.py) gerçekten aktarıldığı anlamına gelmez. 23. makaleden sonra yapılan bir kod denetiminde, madde 17 ve 18'in (çoklu dipnot kontrolü, farklı-bölümler-arası-sahte-tutarlılık reddi) hafızada/Vaka Arşivi'nde "PROMPT'a işlendi" yazdığı halde aktif şablonda hiç bulunmadığı ortaya çıktı — çeviri kalitesi bu yüzden bozulmadı (insan+asistan denetimi her seferinde doğru kararı manuel veriyordu), ama bu bir şans değil, bir risk penceresiydi. Ders: bir kural yalnızca CASEWORK + hafıza + aktif kod ÜÇÜNDE birden doğrulandığında "sisteme işlenmiş" sayılmalıdır; ikisinin dolu olması üçüncüsünü garanti etmez.20. Bir makale FİNAL ONAYLANDIKTAN sonra bile kaynağı değişebilir. On beşinci makalede (Dalkıran), ilk onaydan sonra yazar/editör süreci arasındaki bir aksaklık fark edilip kaynak, kitaptaki diğer bölümlerle tutarlı standart IMRaD yapısına (Giriş/Yöntem/Bulgular/Sonuç) göre SESSİZCE yeniden yazıldı (45 paragraftan 75 paragrafa çıktı) — aynı örnekleri (eğitim analojisi, su analojisi, Hac/abdest, talak-ı selase, süt kardeşliği) tamamen farklı bir akademik çerçevede sunan, önceki onaylı çeviriyle UYUMSUZ yeni bir metin ortaya çıktı. Bu durum hem yazar hem editör hem de proje tarafından ilk turda fark edilmemişti. Ders: "FİNAL ONAYLANDI" durumu, kaynağın bir daha hiç değişmeyeceği anlamına gelmez; bir makale kaynağının, dosya adı/numarası aynı kalsa bile, içerik ve yapı düzeyinde tamamen yenilenip yenilenmediği (paragraf sayısı, başlık yapısı) periyodik olarak kontrol edilmeli, böyle bir durumda çeviri GÜNCELLENMEZ, BAŞTAN yapılır (GLOSSARY/FOOTNOTE bilgisi geçerliyse taşınabilir, TRANSLATIONS içeriği taşınamaz).
🔤 İş Akışı Kısaltmaları
1A = Kaynak Word Dipnot Kontrolü — 1. adımın yanında yer alan ve kaynak belgenin kendi dipnotlarını kontrol eden zorunlu alt aşama.
3A = Çeviri Sonrası Akademik Editörlük — 3. adımın (çeviri ilkesi) ardından gelen, çeviriyi kaynak metinle paragraf paragraf karşılaştırarak akademik İngilizceyi iyileştiren zorunlu editörlük aşaması.
7 = Bağımsız İkinci İnceleme (kısaca: "taze bir ikinci göz") — 3A ve görsel kontrolden sonra, çeviriyi kaynakla yeniden karşılaştıran, opsiyonel ama önerilen ek kalite güvence aşaması.
1A = Kaynak Word Dipnot Kontrolü — 1. adımın yanında yer alan ve kaynak belgenin kendi dipnotlarını kontrol eden zorunlu alt aşama.
3A = Çeviri Sonrası Akademik Editörlük — 3. adımın (çeviri ilkesi) ardından gelen, çeviriyi kaynak metinle paragraf paragraf karşılaştırarak akademik İngilizceyi iyileştiren zorunlu editörlük aşaması.
7 = Bağımsız İkinci İnceleme (kısaca: "taze bir ikinci göz") — 3A ve görsel kontrolden sonra, çeviriyi kaynakla yeniden karşılaştıran, opsiyonel ama önerilen ek kalite güvence aşaması.
Vaka İncelemelerinden Geliştirilen İş Akışı
0 Belge mimarisi + en düşük maliyetli arama stratejisi
↓
1 Kaynak makalenin bulunması (İçindekiler → yazar → cilt → sayfa)
↓
1A Kaynak Microsoft Word dosyasının kendi dipnotlarının kontrolü — zorunlu, kalıcı aşama
↓
2 Türkçe Özet ↔ yayınlanmış İngilizce Abstract karşılaştırması
↓
3 Makaleye özgü terminoloji eşleştirmesi
↓
4 Genişletilmiş özetin çevirisi
↓
3A Çeviri Sonrası Akademik Editörlük — zorunlu, kalıcı aşama
↓
5 Word biçiminin birebir yeniden oluşturulması (font, hizalama, kalın/italik) — çeviriden ayrı, ikincil bir efor
↓
6 Son kalite kontrolü ve görsel doğrulama
↓
7 Bağımsız ikinci inceleme (sadakat/eksiksizlik incelemesi VEYA hedef-dil üslup ve doğallık incelemesi) — opsiyonel ama artık önerilir
🚫 Kırmızı Çizgi 1
Kaynak anlamı değiştirilmez.
🚫 Kırmızı Çizgi 2
Terminoloji keyfi olarak tek bir karşılığa standardize edilmez.
🚫 Kırmızı Çizgi 3
Kaynakta olmayan yorum/açıklama/sonuç eklenmez.
Post-AI Çeviri ve Akademik Doğrulama Süreci (Post-AI Translation and Academic Validation Workflow)
Yukarıdaki 0–7 zinciri, kaynağın bulunmasından çeviriye kadar olan sürecin tamamını kapsıyor. Aşağıdaki alt-zincir ise özellikle AI çevirisi üretildikten sonra ne olduğunu yakınlaştırıp gösteriyor — ve yalnızca yirmi üç vaka incelemesinde gerçekten uygulanmış adımlarla sınırlı.
→ Claude ile AI çevirisi (ilk taslak)
↓
3A Çeviri Sonrası Akademik Editörlük — zorunlu, kalıcı aşama
↓
5 Word biçiminin birebir yeniden oluşturulması — çeviriden ayrı, ikincil bir efor
↓
6 Görsel / teknik kontrol (PDF dönüşümüyle doğrulama)
↓
7 Bağımsız İkinci Göz Denetimi ("taze bir ikinci göz") — opsiyonel ama önerilir
↓
✓ Teslim edilebilir çeviri
7 — Bağımsız İkinci Göz Denetimi: Claude tarafından hazırlanan ve 3A akademik editörlükten geçen İngilizce metin, farklı bir göz (ayrı bir kişi veya ayrı bir AI aracı) tarafından Türkçe kaynak metinle yeniden karşılaştırılır. Amaç, ilk çeviri ve editörlük sürecinde gözden kaçabilecek anlam kayması, eksiklik, terminoloji, üslup ve doğallık sorunlarını yakalamaktır.
⏳ Bilinçli olarak eklemediğimiz iki adım var. "Makale yazarına gönderim ve geri bildirimin değerlendirilmesi" ile "bağımsız bir akademisyen tarafından akademik final check" mantıklı bir sonraki aşama olurdu. Ancak bu proje şimdiye kadar yalnızca kaynak-hedef karşılaştırmasıyla doğrulandı — on yedi vaka incelemesinin hiçbirinde metin gerçek makale yazarına gönderilmedi veya süreç dışından bir akademisyen tarafından okunmadı. Bu sayfanın kendi ilkesi ("yalnızca gerçekten yaşanan bir vaka yeni bir kalıcı adım ekler") gereği, bu iki aşamayı önce gerçek bir vakada deneyip sonra buraya kalıcı adım olarak eklemek daha doğru olacaktır.
🧪 Henüz yapılmamış, yalnızca önerilmiş bir doğrulama fikri: On beşinci-on yedinci makalelerdeki geri-besleme örüntüsü (bkz. yukarıda), ileride kör-test mantığıyla (daha önce hiç görülmemiş yeni makale gruplarında, önceki düzeltmeler hatırlatılmadan gerçek-hata/yanlış-pozitif oranlarının izlenmesi) daha güçlü biçimde sınanabilir. Bu, şu anda yalnızca bir öneri — sayfanın kendi ilkesi gereği fiilen uygulanmadan buraya kalıcı bir yöntem adımı olarak eklenmeyecek.
🧪 Henüz yapılmamış, yalnızca önerilmiş bir doğrulama fikri: On beşinci-on yedinci makalelerdeki geri-besleme örüntüsü (bkz. yukarıda), ileride kör-test mantığıyla (daha önce hiç görülmemiş yeni makale gruplarında, önceki düzeltmeler hatırlatılmadan gerçek-hata/yanlış-pozitif oranlarının izlenmesi) daha güçlü biçimde sınanabilir. Bu, şu anda yalnızca bir öneri — sayfanın kendi ilkesi gereği fiilen uygulanmadan buraya kalıcı bir yöntem adımı olarak eklenmeyecek.
🔄 Geri Beslemeli Öğrenme Döngüsü
Buradaki kritik nokta
AI'ya ne söylediğinizden önce, ona hangi kaynakları ve hangi sırayla kontrol ettirdiğinizdir.
Burada öğrenen şeyin ne olduğunu netleştirmek gerekir. AI modelinin kendisi öğrenmez — bu çalışma sırasında modelin temel parametreleri yeniden eğitilmemiştir. Öğrenen, AI destekli iş akışıdır: insan incelemesinden elde edilen gerçek hatalar, sonraki turlarda uygulanacak kurallara ve kontrol protokollerine (3A, 3B, 3C, 3D, 4A ve resmî-metin-önceliği ilkesi gibi) dönüştürülmekte; güncellenen kurallar bir sonraki AI çıktısına uygulanmakta ve sonuç yeniden değerlendirilmektedir. Bu nedenle süreç, "AI öğrendi" biçiminde doğrusal bir model eğitimi olarak değil, insan denetimiyle geliştirilen ve her yeni turdan elde edilen gerçek hataları sonraki üretim ve kontrol kurallarına aktaran bir geri beslemeli öğrenme döngüsü — daha doğrusu, AI destekli iş akışının geri beslemeli öğrenmesi — olarak tanımlanmalıdır.
On beşinci–on yedinci makaleler üzerinde yapılan son değerlendirmede, önceki turlarda saptanan gerçek hata türlerinin tekrarlanmadığı gözlemlenmiştir; buna karşılık, resmî olarak yayımlanmış metinle çeviri tercihlerinin karşılaştırılmasından kaynaklanan bazı öneriler bu aşamada da ortaya çıkmaya devam etmiştir. Bu gözlem, kuralların giderek daha tutarlı biçimde uygulanmaya başladığına dair olumlu bir sinyal sunmakla birlikte, on yedi makalelik bir örneklemin ötesinde genellenebilecek, doğrulanmış kesin bir sonuç olarak değerlendirilmemelidir.
🧩 "AI öğrendi" mi demek istiyoruz? Somut bir örnekle ayrım
Yirmi dokuzuncu ve otuzuncu makalelerde (Ünlü, Çobanoğlu) aynı bağımsız inceleme aracı, ard arda iki makalede aynı türden bir kaynak-dipnot hatasıyla karşılaştı. Birincisinde (Ünlü) hatalı dipnotu sorgusuz doğru sayıp yanlış bir "düzeltme" önerdi; PDF kanıtı gösterilince kendi önerisini geri çekti. Bir sonraki makalede (Çobanoğlu) ise AYNI türden bir uyuşmazlıkla karşılaşınca, hiç hatırlatılmadan ilkeyi baştan doğru uyguladı. Kulağa "AI öğrendi" gibi gelebilir — ama burada iki farklı, birbirine karıştırılmaması gereken şey var:
Ne OLMADI: Modelin kendi parametreleri (ağırlıkları) hiç değişmedi; hiçbir eğitim/pekiştirmeli öğrenme (reinforcement learning) döngüsü çalışmadı. Bu araç yarın sıfırdan yeni bir konuşmada aynı hatayı büyük ihtimalle yine yapar — bu "öğrenme" o SOHBETİN bağlamına özgüydü, kalıcı değildi (teknik adı: in-context correction, bağlam-içi düzeltme).
Asıl kalıcı olan neresi: Bu proje tarafında — biz bu dersi doğrudan çevirinin kullandığı aktif koda (
Peki bu proje gerçek bir "machine learning" deneyi mi? Hayır — ortada eğitilen/ince-ayarlanan bir model yok. Otuz makalelik bu çalışmanın asıl ürettiği şey, (a) test edilmiş bir metodoloji, (b) 30 TR kaynak + insan-onaylı EN çeviri çiftinden oluşan bir paralel korpus, ve (c) hangi hataların nerede/nasıl yakalandığının kaydedildiği bir hata-türü envanteridir (bkz. CASEWORK_LOG.md). Bunlar gerçek bir ML deneyi için değerli bir başlangıç noktası olabilir (örn. bu 30 çifti altın-standart bir değerlendirme seti olarak kullanıp farklı modellerin ham çeviri kalitesini kıyaslamak) — ama kendisi henüz o deney değildir.
Yirmi dokuzuncu ve otuzuncu makalelerde (Ünlü, Çobanoğlu) aynı bağımsız inceleme aracı, ard arda iki makalede aynı türden bir kaynak-dipnot hatasıyla karşılaştı. Birincisinde (Ünlü) hatalı dipnotu sorgusuz doğru sayıp yanlış bir "düzeltme" önerdi; PDF kanıtı gösterilince kendi önerisini geri çekti. Bir sonraki makalede (Çobanoğlu) ise AYNI türden bir uyuşmazlıkla karşılaşınca, hiç hatırlatılmadan ilkeyi baştan doğru uyguladı. Kulağa "AI öğrendi" gibi gelebilir — ama burada iki farklı, birbirine karıştırılmaması gereken şey var:
Ne OLMADI: Modelin kendi parametreleri (ağırlıkları) hiç değişmedi; hiçbir eğitim/pekiştirmeli öğrenme (reinforcement learning) döngüsü çalışmadı. Bu araç yarın sıfırdan yeni bir konuşmada aynı hatayı büyük ihtimalle yine yapar — bu "öğrenme" o SOHBETİN bağlamına özgüydü, kalıcı değildi (teknik adı: in-context correction, bağlam-içi düzeltme).
Asıl kalıcı olan neresi: Bu proje tarafında — biz bu dersi doğrudan çevirinin kullandığı aktif koda (
translation/core/prompt.py, 1A "NOT 4") ve bu metodolojinin genel sürümüne (GitHub deposu, PROMPT.md) yazdık. Bir dahaki benzer makale geldiğinde, bu kural HERHANGİ bir bağımsız inceleme aracının o günkü "ruh haline" bağlı olmadan otomatik uygulanacak.Peki bu proje gerçek bir "machine learning" deneyi mi? Hayır — ortada eğitilen/ince-ayarlanan bir model yok. Otuz makalelik bu çalışmanın asıl ürettiği şey, (a) test edilmiş bir metodoloji, (b) 30 TR kaynak + insan-onaylı EN çeviri çiftinden oluşan bir paralel korpus, ve (c) hangi hataların nerede/nasıl yakalandığının kaydedildiği bir hata-türü envanteridir (bkz. CASEWORK_LOG.md). Bunlar gerçek bir ML deneyi için değerli bir başlangıç noktası olabilir (örn. bu 30 çifti altın-standart bir değerlendirme seti olarak kullanıp farklı modellerin ham çeviri kalitesini kıyaslamak) — ama kendisi henüz o deney değildir.
🧠 Bir Sonraki Adım: AI Destekli Extended Abstract Generator
Bu geri besleme döngüsü yalnızca çeviri kurallarını değil, bir sonraki metodolojik adımı da şekillendirdi: kaynak makaleden belirlenen akademik ve uzunluk kurallarına uygun genişletilmiş özet üretimi. Manuel olarak hazırlanan genişletilmiş özetlerde ortaya çıkabilecek eksiklik, orantısızlık ve kaynak metinden kopma sorunlarını azaltmak amacıyla AI destekli bir Extended Abstract Generator geliştirilmiştir.
🔬 Generator Case Study: Öncel, A. O. — "Bilimsel Bir Perspektifle İyilik: P Dalgasından Kolektif Reflekslere Afet Bilimi Yaklaşımı" (Cilt 3, ss. 97-127) → AI Destekli Genişletilmiş Özet Generator: Kaynaktan Kurala Uygun Özete
Bu geri besleme döngüsü yalnızca çeviri kurallarını değil, bir sonraki metodolojik adımı da şekillendirdi: kaynak makaleden belirlenen akademik ve uzunluk kurallarına uygun genişletilmiş özet üretimi. Manuel olarak hazırlanan genişletilmiş özetlerde ortaya çıkabilecek eksiklik, orantısızlık ve kaynak metinden kopma sorunlarını azaltmak amacıyla AI destekli bir Extended Abstract Generator geliştirilmiştir.
🔬 Generator Case Study: Öncel, A. O. — "Bilimsel Bir Perspektifle İyilik: P Dalgasından Kolektif Reflekslere Afet Bilimi Yaklaşımı" (Cilt 3, ss. 97-127) → AI Destekli Genişletilmiş Özet Generator: Kaynaktan Kurala Uygun Özete
📊 Hata Sınıflandırması — Seçili Makale Örnekleri (15–23)
Bağımsız incelemelerin ürettiği her öneri aynı kategoriye girmiyor. On beşinci-yirmi üçüncü makalelerdeki döngü, beş farklı sonuç türünü net biçimde ayırt etmemizi sağladı:
| Bulgu türü | Örnek | Sonuç |
|---|---|---|
| Gerçek çeviri hatası | Aynı paragrafta ikinci bir "consanguinity" geçişinin gözden kaçması (15. makale); fonetik benzerlik nedeniyle "kulunç"un "colic" (doğrusu "muscle spasm") olarak çevrilmesi (18. makale/Turabi); aynı belgedeki İKİNCİ bir gerçek Word dipnotunun tamamen kaçması (19. makale/Topaloğlu) | Düzeltildi |
| Çevirmenin kendi hatası | Bir atıf başlığının ("70 Pencere") yanlışlıkla çevrilmesi (16. makale) | Düzeltildi, kalıcı kural (3C) eklendi |
| Kaynak-metin uyumsuzluğu | Resmi Abstract/Keywords'ün gövde terminolojisiyle çelişmesi ("Charity" vs "helpfulness") | Kullanıcıya soruldu, bilinçli karar verildi |
| Yanlış pozitif | Aynı (kanıtla kapatılmış) cilt-etiketi itirazının üç farklı turda tekrarlanması; "Parliament→Assembly" önerisi; bir bölümün dipnotunun BAŞKA bir bölümün farklı ifadesine benzetilerek "düzeltilmesi" önerisi (22. makale/Çiftçi) | Gerekçeyle reddedildi, resmi/kaynak metin korundu |
| Stil/doğallık önerisi | "grounded through"→"illustrated through" gibi ifade rötuşları; "For the fact that..."→"The fact that..." (23. makale/Arslan) | Çoğu uygulandı (editöryal tercih) |
Buradaki ölçüt "AI kaç hata buldu?" değil, "AI'nin önerileri insan denetimiyle ne kadar doğru sınıflandırıldı?" sorusudur — beş kategori de bu sürecin doğal bir parçası, hiçbiri kendi başına bir başarı ya da başarısızlık göstergesi değildir.
⚠️ Sınırlılıklar
1. Örneklem henüz sınırlı (yirmi altı makale, bağımsız-inceleme geri beslemesi asıl olarak son makalelerde yoğunlaştı) — genel bir başarı iddiası için yeterli değil.
2. Farklı AI sistemleri (ChatGPT, Perplexity vb.) aynı metni aynı duyarlılıkla veya aynı kaynaklara (örn. PDF'e) erişimle değerlendirmeyebilir; bu, incelemeler arası tutarsızlığın bir nedenidir.
3. Resmi yayımlanmış metnin önceliği ilkesi, bazı gerçekten daha doğal dilsel önerilerin bilinçli olarak reddedilmesine yol açabilir — bu bir hata değil, kasıtlı bir tercihtir, ama sonucu "her öneri uygulandı" biçiminde okumamak gerekir.
4. Buradaki bulgular AI'nın hatasız olduğu anlamına gelmez; tam tersine, her makalede en az bir insan-denetim turu (3A) ve çoğu makalede ayrıca bağımsız bir ikinci tur gerekmiştir.
1. Örneklem henüz sınırlı (yirmi altı makale, bağımsız-inceleme geri beslemesi asıl olarak son makalelerde yoğunlaştı) — genel bir başarı iddiası için yeterli değil.
2. Farklı AI sistemleri (ChatGPT, Perplexity vb.) aynı metni aynı duyarlılıkla veya aynı kaynaklara (örn. PDF'e) erişimle değerlendirmeyebilir; bu, incelemeler arası tutarsızlığın bir nedenidir.
3. Resmi yayımlanmış metnin önceliği ilkesi, bazı gerçekten daha doğal dilsel önerilerin bilinçli olarak reddedilmesine yol açabilir — bu bir hata değil, kasıtlı bir tercihtir, ama sonucu "her öneri uygulandı" biçiminde okumamak gerekir.
4. Buradaki bulgular AI'nın hatasız olduğu anlamına gelmez; tam tersine, her makalede en az bir insan-denetim turu (3A) ve çoğu makalede ayrıca bağımsız bir ikinci tur gerekmiştir.
Sonuç
Dışarıdan bakıldığında yalnızca bir Türkçe Word dosyasının İngilizceye çevrildiği görülebilir. Oysa arka planda yapılan işlem "Translate this document." değil, "Understand the source, recover the author's terminology, translate faithfully, edit academically, and verify the result." idi.
Bu otuz makale, yöntemin ilk vaka incelemesi uygulamaları olarak değerlendirildi. Amaç, yapay zekânın yerine insan denetimini koymak değil; insan denetimini daha sistematik, izlenebilir ve geri beslemeli hale getirmektir. Bundan sonraki makalelerde aynı iş akışının genellenebilirliği test edilmeye devam edilecek.
🛠️ Araçlar ve Şeffaflık
AI platformu: Claude (Anthropic) — kaynak doğrulama, terminoloji çıkarımı, çeviri ve 3A akademik editörlük aşamalarında kullanıldı.
Programatik doğrulama: python-docx, PyMuPDF (fitz) — paragraf/format çıkarımı ve PDF sayfa/bookmark doğrulaması için; kaynak Microsoft Word dosyasının ham iç yapısı (zipfile ile XML kaynağı) gerçek Word dipnotlarını tespit etmek için ayrıca okunuyor.
Görsel doğrulama: LibreOffice (Word dosyası → PDF dönüşümü) ile her çıktının font/hizalama/italik-kalın kontrolü.
Bağımsız ikinci inceleme: Yazarın kendisi tarafından kaynakla satır satır yapılan, isteğe bağlı olarak başka bir AI aracıyla da desteklenebilen ayrı bir karşılaştırma turu — üçüncü makalede iki gerçek sadakat hatası, dördüncü makalede (ChatGPT ile karşılaştırmalı) beş üslup/terminoloji rötuşu, beşinci makalede ise bir iç-tutarlılık kararı (başlık/terminoloji hizalaması) ve bir editöryal-şeffaflık notu (kaynak yazım hatası düzeltmesinin açıkça etiketlenmesi) yakaladı; altıncı makalede bağımsız bir inceleme başlık ve Keywords için "daha doğal" alternatifler önerdi, ancak bunların kaynakta zaten RESMEN yayımlanmış İngilizce ifadeler olduğu doğrulanınca kullanıcı resmi metni bilinçli olarak korudu; yedinci makalede ise bağımsız inceleme HİÇBİR gerçek hata bulamadı — sorduğu iki soru (paragraf sayısı farkı, dipnotun gövde-içi temsili) da kontrol edilip her ikisinin de baştan beri bilinen, açıklanabilir tasarım tercihleri olduğu netleştirildi, dosyada değişiklik gerekmedi; sekizinci makalede de bağımsız inceleme herhangi bir gerçek çeviri hatası bulamadı, sorduğu tek soru (dipnotun gerçek bir Word footnote nesnesi olup olmadığı) yine 1. makaleden beri bilinen aynı mimari tercihe işaret ediyordu ve aynı şekilde netleştirilerek final onay verildi; dokuzuncu makalede ise bağımsız inceleme üç küçük ve geçerli doğal-İngilizce/gloss rötuşu (bir terim glossunun netleştirilmesi, tek-geçişli bir terimin gereksiz transliterasyonunun sadeleştirilmesi, bir cümlenin daha doğal İngilizceye çekilmesi) yakaladı ve bunlar uygulandı — ama aynı inceleme, resmi yayımlanmış Keywords satırını da (bunun kendi çeviri tercihimiz olduğunu sanarak) değiştirmeyi önerdi; kullanıcıya bunun resmi yayımlanmış metin olduğu açıkça gösterilip karar sorulduğunda kullanıcı resmi metni korumayı seçti ve bunu kendi sözleriyle "resmî yayımlanmış İngilizce metin önceliği kontrolü" olarak adlandırdı — 6. makalede kurulan ilkenin üçüncü kez, bu kez en net ifadesiyle teyidi. Bu, "bağımsız incelemenin bulguları da doğrulanmalıdır" ilkesinin (bkz. Terimler Sözlüğü) hem yanlış-pozitif hem doğru-negatif yönde çalıştığını gösteriyor. Onuncu makalede bağımsız inceleme dört hedef-dil doğallık düzeltmesi önerdi; başlık için önerilen alternatif (resmi yayımlanmış metin olduğu için) kullanılmadı, üç öneri doğrudan uygulandı, dördüncüsü ise (bir terimin tekrar kullanımı) incelemenin kendi gerekçesinden daha güçlü bir iç-tutarlılık gerekçesiyle yeniden kurgulanarak uygulandı — düzeltmeler uygulandıktan sonra kullanıcıya "uygulanmış hâli koru" veya "geri alıp yalnızca aday olarak belgele" seçeneği ayrıca soruldu, kullanıcı uygulanmış hâlini korumayı seçti. On birinci makalede ise bağımsız inceleme çeviriye hiçbir değişiklik önermedi (yalnızca kaynaktaki bir yazım hatasını doğrulayıp GLOSSARY notuna dönüştürdük) — ama bu makalenin asıl katkısı bağımsız incelemeden değil, resmi yayımlanmış İngilizce başlığın kaynaktaki bir kavramı (Eğitim Sosyolojisi) tamamen atlamasından geldi: kullanıcı docx'in kendi tam başlığını tercih etti ve bu karar doğrudan çeviri PROMPT şablonuna kalıcı bir istisna olarak işlendi. On ikinci makalede bağımsız inceleme dört gerçek dil/gramer düzeltmesi (terminoloji tutarlılığı, bir tense hatası dahil) yakaladı ve bunlar uygulandı; aynı inceleme başlık ve Keywords için de "daha doğal" alternatifler önerdi, ama bunlar kitabın PDF'indeki resmi yayımlanmış İngilizce ABSTRACT'tan birebir alınmış metinler olduğu için kullanıcıya sorulup resmi metin bilinçli olarak korundu. On üçüncü makalede bağımsız inceleme hem Türkçe kaynak metni hem İngilizce çeviriyi ayrı ayrı değerlendirdi — TR-metne yönelik tüm öneriler kaynak yazarın kendi orijinal dosyasına ait olduğu için çevirmenin görev alanı dışında bırakıldı, EN tarafında ise iki gerçek doğal-İngilizce iyileştirmesi uygulandı. On dördüncü makalede bağımsız inceleme üç düzeltme yakaladı; bunlardan biri incelemeden bağımsız olarak kendi taramamızda fark edilen bir iç-tutarsızlıktı (Keywords'teki "Quran" yazımının gövde metnindeki "Qur'an" ile hizalanması) — bu, bağımsız incelemenin bulgularının tek kaynak olmadığını, çevirmenin kendi son-taramasının da hâlâ değer katabildiğini gösteriyor. On beşinci makalede ÜÇ AYRI bağımsız inceleme turu yaşandı (ikisi ChatGPT, biri kota dolunca devreye giren Perplexity) — üçü de aynı (kanıtla kapatılmış) cilt-etiketi itirazını tekrarladı ve reddedildi, ama ikinci tur gözden kaçan bir ikinci "consanguinity" geçişini, üçüncü tur ise önceki ikisinin bulamadığı 7 gerçek doğal-İngilizce iyileştirmesini yakaladı — bu, art arda gelen incelemelerin tek bir maddede takılıp kalmasının, geri kalan gerçek bulguları görmezden gelme gerekçesi olmaması gerektiğini gösterdi. On altıncı makalede bağımsız inceleme, corpus'ta ilk kez ÇEVİRMENİN KENDİSİNİN yaptığı bir hatayı yakaladı: bir atıf içindeki gerçek bir Türkçe yayın başlığı ("70 Pencere") yanlışlıkla İngilizceye çevrilmişti ("70 Windows") — düzeltilip "atıf başlıkları çevrilmez" ilkesi (3C) çeviri PROMPT şablonuna kalıcı olarak eklendi; ikinci bir inceleme turunda başka sorun bulunmadı. On yedinci makalede bağımsız inceleme tek bir madde önerdi (Keywords'teki resmi "Parliament"in gövde metnindeki "toy assembly" ile tutarsız olduğu) — kullanıcı bu kez resmi metni korumayı seçti, dosyada değişiklik gerekmedi. On sekizinci makalede (Işıtan) bağımsız inceleme gerçek bir hata bulamadı, ama tasavvufi teknik terimlerin çoğunun (ihsan, riyazet, vera', takva, zühd, marifet, tevbe, inâbe, murakabe, mücahede, tevhid, fuâd) ilk kullanımda hiç açıklanmadığını fark etti — hepsine kısa gloss eklendi; incelemenin resmi başlıktaki "Nefs-Psychology" ile "nafs" yazım farkını ve "self/nafs" kullanımını "sorun" sanması ise, ikisinin de sırasıyla yazarın resmi çevirisi ve kaynaktaki gerçek iki-terimli bir ayrım (nefs/benlik) olduğu gösterilerek netleştirildi. On dokuzuncu makalede (Turabi) bir fonetik "false friend" hatası ("kulunç"→"colic", doğrusu "muscle spasm") ve iki gloss eksikliği ("makam"/"usul") düzeltildi; başlık ve "Musictherapy" anahtar kelimesi (resmi ABSTRACT'ın kendi yazımı) korundu. Yirminci makalede (Topaloğlu) bağımsız inceleme, docx'te w:id="1" DIŞINDA bir de w:id="2" gerçek dipnotu olduğunu ve bunun ilk taramada tamamen kaçtığını ortaya çıkardı (bkz. Bulgu 17) — eklendi; ayrıca bir paralel-yapı ("iyiyle bezemiş ve iyilikle süslemiş") tek kelimeye sıkışmıştı, düzeltildi. Yirmi birinci makalede (Kürkçü) tek bir gerçek düzeltme ("solidary"→"solidarity-oriented") uygulandı; başlık/Keywords'teki "Sports"/"Kindness" için önerilen değişiklikler kullanıcının kendisi tarafından, resmi ABSTRACT kanıtı gösterildikten sonra geri çekildi. Yirmi ikinci makalede (Çiftçi) "non-maleficence"→"avoiding harm" ve "reevaluating"→"recovering" düzeltildi; ayrıca incelemenin bu bölümün dipnotunu BAŞKA bir bölümün (Kürkçü) farklı ifadesine benzeterek "düzeltme" önerisi reddedildi (bkz. Bulgu 18, yeni madde 3D(c)). Yirmi üçüncü makalede (Arslan) iki gerçek dilbilgisi/akıcılık düzeltmesi ("it was...that" cleft-yapısının kaldırılması, "For the fact that"→"The fact that") uygulandı; ayrıca kaynak docx'te ARGEK-Heading stilinin kendisinin (run değil) bold taşıdığı fark edildi — bu, 4. ve 7. makalede zaten görülmüş bir desenin (stil-seviyeli biçim, yalnızca run.bold'a güvenilmemesi gerektiği) yeni bir örneğiydi, yeni bir kural gerektirmedi.
Bu yöntem belirli bir AI platformuna bağlı değildir — kaynak-temelli doğrulama + terminoloji + 3A editörlük + bağımsız ikinci inceleme zinciri farklı modellerle de uygulanabilir.
Kod tarafı regresyon testi (v2.0 geçişi, 2026-08-13): Tek dosyalık aracın (ceviri_araci.py, 2600+ satır)
Word biçim-sadakati genişletildi (7. makale, 2026-08-14): Yedinci makalede kaynak docx'te daha önce hiç karşılaşılmamış iki Word özelliği bulundu — gerçek bir numaralı liste (7 madde) ve bir paragrafta yalnızca kısmi bold (etiket bold, geri kalan metin değil). Araç bu ikisini de yakalamıyordu.
Format-sadakati genişletildi (10-11. makale, 2026-08-22): Onuncu makalede kaynak docx'te paragraf girintisinin
Programatik doğrulama: python-docx, PyMuPDF (fitz) — paragraf/format çıkarımı ve PDF sayfa/bookmark doğrulaması için; kaynak Microsoft Word dosyasının ham iç yapısı (zipfile ile XML kaynağı) gerçek Word dipnotlarını tespit etmek için ayrıca okunuyor.
Görsel doğrulama: LibreOffice (Word dosyası → PDF dönüşümü) ile her çıktının font/hizalama/italik-kalın kontrolü.
Bağımsız ikinci inceleme: Yazarın kendisi tarafından kaynakla satır satır yapılan, isteğe bağlı olarak başka bir AI aracıyla da desteklenebilen ayrı bir karşılaştırma turu — üçüncü makalede iki gerçek sadakat hatası, dördüncü makalede (ChatGPT ile karşılaştırmalı) beş üslup/terminoloji rötuşu, beşinci makalede ise bir iç-tutarlılık kararı (başlık/terminoloji hizalaması) ve bir editöryal-şeffaflık notu (kaynak yazım hatası düzeltmesinin açıkça etiketlenmesi) yakaladı; altıncı makalede bağımsız bir inceleme başlık ve Keywords için "daha doğal" alternatifler önerdi, ancak bunların kaynakta zaten RESMEN yayımlanmış İngilizce ifadeler olduğu doğrulanınca kullanıcı resmi metni bilinçli olarak korudu; yedinci makalede ise bağımsız inceleme HİÇBİR gerçek hata bulamadı — sorduğu iki soru (paragraf sayısı farkı, dipnotun gövde-içi temsili) da kontrol edilip her ikisinin de baştan beri bilinen, açıklanabilir tasarım tercihleri olduğu netleştirildi, dosyada değişiklik gerekmedi; sekizinci makalede de bağımsız inceleme herhangi bir gerçek çeviri hatası bulamadı, sorduğu tek soru (dipnotun gerçek bir Word footnote nesnesi olup olmadığı) yine 1. makaleden beri bilinen aynı mimari tercihe işaret ediyordu ve aynı şekilde netleştirilerek final onay verildi; dokuzuncu makalede ise bağımsız inceleme üç küçük ve geçerli doğal-İngilizce/gloss rötuşu (bir terim glossunun netleştirilmesi, tek-geçişli bir terimin gereksiz transliterasyonunun sadeleştirilmesi, bir cümlenin daha doğal İngilizceye çekilmesi) yakaladı ve bunlar uygulandı — ama aynı inceleme, resmi yayımlanmış Keywords satırını da (bunun kendi çeviri tercihimiz olduğunu sanarak) değiştirmeyi önerdi; kullanıcıya bunun resmi yayımlanmış metin olduğu açıkça gösterilip karar sorulduğunda kullanıcı resmi metni korumayı seçti ve bunu kendi sözleriyle "resmî yayımlanmış İngilizce metin önceliği kontrolü" olarak adlandırdı — 6. makalede kurulan ilkenin üçüncü kez, bu kez en net ifadesiyle teyidi. Bu, "bağımsız incelemenin bulguları da doğrulanmalıdır" ilkesinin (bkz. Terimler Sözlüğü) hem yanlış-pozitif hem doğru-negatif yönde çalıştığını gösteriyor. Onuncu makalede bağımsız inceleme dört hedef-dil doğallık düzeltmesi önerdi; başlık için önerilen alternatif (resmi yayımlanmış metin olduğu için) kullanılmadı, üç öneri doğrudan uygulandı, dördüncüsü ise (bir terimin tekrar kullanımı) incelemenin kendi gerekçesinden daha güçlü bir iç-tutarlılık gerekçesiyle yeniden kurgulanarak uygulandı — düzeltmeler uygulandıktan sonra kullanıcıya "uygulanmış hâli koru" veya "geri alıp yalnızca aday olarak belgele" seçeneği ayrıca soruldu, kullanıcı uygulanmış hâlini korumayı seçti. On birinci makalede ise bağımsız inceleme çeviriye hiçbir değişiklik önermedi (yalnızca kaynaktaki bir yazım hatasını doğrulayıp GLOSSARY notuna dönüştürdük) — ama bu makalenin asıl katkısı bağımsız incelemeden değil, resmi yayımlanmış İngilizce başlığın kaynaktaki bir kavramı (Eğitim Sosyolojisi) tamamen atlamasından geldi: kullanıcı docx'in kendi tam başlığını tercih etti ve bu karar doğrudan çeviri PROMPT şablonuna kalıcı bir istisna olarak işlendi. On ikinci makalede bağımsız inceleme dört gerçek dil/gramer düzeltmesi (terminoloji tutarlılığı, bir tense hatası dahil) yakaladı ve bunlar uygulandı; aynı inceleme başlık ve Keywords için de "daha doğal" alternatifler önerdi, ama bunlar kitabın PDF'indeki resmi yayımlanmış İngilizce ABSTRACT'tan birebir alınmış metinler olduğu için kullanıcıya sorulup resmi metin bilinçli olarak korundu. On üçüncü makalede bağımsız inceleme hem Türkçe kaynak metni hem İngilizce çeviriyi ayrı ayrı değerlendirdi — TR-metne yönelik tüm öneriler kaynak yazarın kendi orijinal dosyasına ait olduğu için çevirmenin görev alanı dışında bırakıldı, EN tarafında ise iki gerçek doğal-İngilizce iyileştirmesi uygulandı. On dördüncü makalede bağımsız inceleme üç düzeltme yakaladı; bunlardan biri incelemeden bağımsız olarak kendi taramamızda fark edilen bir iç-tutarsızlıktı (Keywords'teki "Quran" yazımının gövde metnindeki "Qur'an" ile hizalanması) — bu, bağımsız incelemenin bulgularının tek kaynak olmadığını, çevirmenin kendi son-taramasının da hâlâ değer katabildiğini gösteriyor. On beşinci makalede ÜÇ AYRI bağımsız inceleme turu yaşandı (ikisi ChatGPT, biri kota dolunca devreye giren Perplexity) — üçü de aynı (kanıtla kapatılmış) cilt-etiketi itirazını tekrarladı ve reddedildi, ama ikinci tur gözden kaçan bir ikinci "consanguinity" geçişini, üçüncü tur ise önceki ikisinin bulamadığı 7 gerçek doğal-İngilizce iyileştirmesini yakaladı — bu, art arda gelen incelemelerin tek bir maddede takılıp kalmasının, geri kalan gerçek bulguları görmezden gelme gerekçesi olmaması gerektiğini gösterdi. On altıncı makalede bağımsız inceleme, corpus'ta ilk kez ÇEVİRMENİN KENDİSİNİN yaptığı bir hatayı yakaladı: bir atıf içindeki gerçek bir Türkçe yayın başlığı ("70 Pencere") yanlışlıkla İngilizceye çevrilmişti ("70 Windows") — düzeltilip "atıf başlıkları çevrilmez" ilkesi (3C) çeviri PROMPT şablonuna kalıcı olarak eklendi; ikinci bir inceleme turunda başka sorun bulunmadı. On yedinci makalede bağımsız inceleme tek bir madde önerdi (Keywords'teki resmi "Parliament"in gövde metnindeki "toy assembly" ile tutarsız olduğu) — kullanıcı bu kez resmi metni korumayı seçti, dosyada değişiklik gerekmedi. On sekizinci makalede (Işıtan) bağımsız inceleme gerçek bir hata bulamadı, ama tasavvufi teknik terimlerin çoğunun (ihsan, riyazet, vera', takva, zühd, marifet, tevbe, inâbe, murakabe, mücahede, tevhid, fuâd) ilk kullanımda hiç açıklanmadığını fark etti — hepsine kısa gloss eklendi; incelemenin resmi başlıktaki "Nefs-Psychology" ile "nafs" yazım farkını ve "self/nafs" kullanımını "sorun" sanması ise, ikisinin de sırasıyla yazarın resmi çevirisi ve kaynaktaki gerçek iki-terimli bir ayrım (nefs/benlik) olduğu gösterilerek netleştirildi. On dokuzuncu makalede (Turabi) bir fonetik "false friend" hatası ("kulunç"→"colic", doğrusu "muscle spasm") ve iki gloss eksikliği ("makam"/"usul") düzeltildi; başlık ve "Musictherapy" anahtar kelimesi (resmi ABSTRACT'ın kendi yazımı) korundu. Yirminci makalede (Topaloğlu) bağımsız inceleme, docx'te w:id="1" DIŞINDA bir de w:id="2" gerçek dipnotu olduğunu ve bunun ilk taramada tamamen kaçtığını ortaya çıkardı (bkz. Bulgu 17) — eklendi; ayrıca bir paralel-yapı ("iyiyle bezemiş ve iyilikle süslemiş") tek kelimeye sıkışmıştı, düzeltildi. Yirmi birinci makalede (Kürkçü) tek bir gerçek düzeltme ("solidary"→"solidarity-oriented") uygulandı; başlık/Keywords'teki "Sports"/"Kindness" için önerilen değişiklikler kullanıcının kendisi tarafından, resmi ABSTRACT kanıtı gösterildikten sonra geri çekildi. Yirmi ikinci makalede (Çiftçi) "non-maleficence"→"avoiding harm" ve "reevaluating"→"recovering" düzeltildi; ayrıca incelemenin bu bölümün dipnotunu BAŞKA bir bölümün (Kürkçü) farklı ifadesine benzeterek "düzeltme" önerisi reddedildi (bkz. Bulgu 18, yeni madde 3D(c)). Yirmi üçüncü makalede (Arslan) iki gerçek dilbilgisi/akıcılık düzeltmesi ("it was...that" cleft-yapısının kaldırılması, "For the fact that"→"The fact that") uygulandı; ayrıca kaynak docx'te ARGEK-Heading stilinin kendisinin (run değil) bold taşıdığı fark edildi — bu, 4. ve 7. makalede zaten görülmüş bir desenin (stil-seviyeli biçim, yalnızca run.bold'a güvenilmemesi gerektiği) yeni bir örneğiydi, yeni bir kural gerektirmedi.
Bu yöntem belirli bir AI platformuna bağlı değildir — kaynak-temelli doğrulama + terminoloji + 3A editörlük + bağımsız ikinci inceleme zinciri farklı modellerle de uygulanabilir.
Kod tarafı regresyon testi (v2.0 geçişi, 2026-08-13): Tek dosyalık aracın (ceviri_araci.py, 2600+ satır)
translation/core (ortak DOCX okuma/yazma) + translation/authors (yazar başına terminoloji/çeviri) olarak modülerleştirilmesi sırasında içerik kaybını önlemek için üç katmanlı doğrulama uygulandı: (1) ortak fonksiyonlar (extract/build) satır satır diff ile eski sürümle bire bir karşılaştırıldı; (2) her yazarın GLOSSARY/TRANSLATIONS verisi elle yeniden yazılmadı, kaynak dosyadan tam satır aralığıyla programatik olarak dilimlenip taşındı (yeniden yazım riski = sıfır); (3) modülerleştirme sonrası 5 makalenin tamamı yeniden üretildi ve paragraf sayıları (29/38/49/45/58) ile öne çıkan metinler (örn. 5. makalenin başlığı) eski onaylı çıktılarla karşılaştırıldı — fark bulunamadı. Eski tek-dosya sürümü ceviri_araci.py.v1-backup-20260813.py olarak ayrıca yedeklendi.Word biçim-sadakati genişletildi (7. makale, 2026-08-14): Yedinci makalede kaynak docx'te daha önce hiç karşılaşılmamış iki Word özelliği bulundu — gerçek bir numaralı liste (7 madde) ve bir paragrafta yalnızca kısmi bold (etiket bold, geri kalan metin değil). Araç bu ikisini de yakalamıyordu.
translation/core/docx_io.py'ye kalıcı olarak list_number/left_indent_cm (numaralı liste, hanging-indent ile) ve bold_phrases (kısmi bold, mevcut italic_phrases ile simetrik) desteği eklendi; değişiklik 1-6. makalelerin tamamı yeniden üretilerek regresyon testinden geçirildi (paragraf sayıları değişmedi). Bu, tercüme/metodoloji kararı değil, saf format-sadakati mühendisliği olduğu için ana iş akışına yeni bir adım olarak eklenmedi.Format-sadakati genişletildi (10-11. makale, 2026-08-22): Onuncu makalede kaynak docx'te paragraf girintisinin
first_line_indent yerine gerçek bir <w:tab/> run'ıyla yapıldığı bulundu — çözüm çekirdek motoru değiştirmedi, yalnızca metin literal bir "\t" karakteriyle başlatıldı (python-docx bunu otomatik gerçek tab elemanına çeviriyor). On birinci makalede ise doküman-geneli bir 1.5 satır aralığı (w:line="360" + w:after="120") bulundu — bu kez docx_io.py'ye kalıcı line_spacing/space_after_pt parametreleri eklendi, 1-11. makalenin tamamı yeniden üretilerek regresyon testinden geçirildi (paragraf sayıları değişmedi). İkisi de saf format-sadakati mühendisliği olduğu için ana iş akışına yeni adım eklenmedi.
📘 Terimler Sözlüğü
- Genişletilmiş Özet
- Yayımlanmış bir kitap bölümünün, orijinal makaledeki kısa Özet/Abstract'tan çok daha uzun, bölüm boyutundaki Türkçe taslak metni.
- TR Özet / EN Abstract
- Orijinal makalenin kitapta yayımlanmış, yazarın kendi onayından geçmiş resmi Türkçe–İngilizce özet çifti; terminoloji referansı olarak kullanılır.
- İçindekiler / Bookmark
- Çok ciltli bir kaynakta yazar/makale/sayfa bilgisini veren yapılandırılmış gezinme katmanı; PDF'nin yer imi (bookmark) bilgileri bazen eksik olabilir veya basılı sayfa numarasıyla kodlanmış olabilir, bu yüzden doğrulama gerekir.
- Terminoloji Sözlüğü (Glossary)
- Bir makalenin TR Özet/EN Abstract çiftinden çıkarılan, o makaleye özgü Türkçe–İngilizce terim eşleştirme tablosu.
- 3A — Çeviri Sonrası Akademik Editörlük
- Çeviri bittikten sonra paragraf paragraf kaynakla karşılaştırılıp yalnızca doğal olmayan İngilizce ifadelerin düzeltildiği, anlamın asla değiştirilmediği zorunlu kalite kontrol aşaması.
- Terminolojik Değişkenlik
- Kaynak metinde aynı kelimenin bağlama göre farklı İngilizce karşılıklarla çevrilmiş olması; hata değil, korunması gereken bir kaynak özelliği olarak ele alınır. Not (9. makalede netleşti): bu değişkenlik yalnızca kelime düzeyinde olmaz — aynı özdeyiş/alıntının belgede birden fazla yerde farklı UZUNLUKTA (kısa/uzun form) kullanılması da kasıtlı bir kaynak özelliği olabilir; bir bağımsız incelemenin bunları "tutarlılaştırma" önerisi, kaynaktaki bu farkı yok edip metne kaynakta olmayan bir kelime ekleyebilir.
- Word Dipnotu Kontrolü
- Kaynak Microsoft Word dosyasının paragraf paragraf okunmasıyla görünmeyen, ancak belgenin ham iç yapısında (XML kaynağında) var olabilen gerçek Word dipnotlarının ayrıca ve açıkça kontrol edilmesi; ihmal edilirse dipnot çeviriye sessizce yansımaz. Not: aynı kitabın farklı bölümleri — hatta farklı CİLTLERİ — kurumsal arşivin tek bir kayıt/erişim linkini paylaşabilir (5. makalede aynı cilt içinde, 6. makalede iki farklı cilt arasında doğrulandı), ANCAK bu her cilt için geçerli değildir: Cilt 2'nin kendine özgü, Cilt 1/3'ten FARKLI bir arşiv kaydı olduğu dört ayrı makalede (3., 8., 9. ve 11.) doğrulandı; on ikinci makalede ise Cilt 1'in KENDİ İÇİNDE de en az iki ayrı kayda bölünebildiği ortaya çıktı (12., 13. ve 14. makaleler kendi aralarında aynı ama 6. makalenin Cilt-1 linkinden farklı bir link paylaşıyor) — dipnottaki link tek başına bölüm veya cilt kimliğini doğrulamak için yeterli değildir, asıl ayırt edici olan sayfa aralığıdır. Ayrıca (14. makalede ilk kez): dipnotun sayfa aralığı bazen yazar tarafından boş bir "ss. xx-xx" placeholder'ı olarak bırakılmış olabilir — bu, PDF'te bağımsız doğrulanıp tamamlanır, olduğu gibi taşınmaz. Ayrıca (19. makalede/Topaloğlu'da ilk kez): bir belgede birden fazla GERÇEK Word dipnotu bulunabilir — kontrol yalnızca "footnotes.xml var mı" veya "w:id=1 var mı" diye ikili bir soruyla sınırlı kalamaz; ayırıcılar (separator/continuationSeparator) dışındaki TÜM footnote id'leri sayılmalıdır, aksi halde bir ikinci dipnot sessizce kaçabilir.
- Birincil Kaynak Alıntıları
- Kaynak docx'te başka bir birincil kaynaktan (örn. Kur'an ayeti, hadis, klasik bir eser) yazarın kendi Türkçe mealini/paraphrase'ini içeren doğrudan alıntılar bulunabilir. Bu alıntılar yayımlanmış belirli bir İngilizce çevirisinden kopyalanmaz — yazarın kendi Türkçe aktarımından İngilizceye çevrilir; aksi bir iddia hem yanıltıcı olur hem de sadakat ilkesini ihlal eder (14. makalede netleşti, çeviri PROMPT şablonuna kalıcı madde 3B olarak işlendi).
- Bağımsız İkinci İnceleme
- 3A akademik editörlük ve görsel Word kontrolü tamamlandıktan sonra, çevirinin kaynakla satır satır ayrı bir kişi veya ayrı bir AI aracıyla yeniden karşılaştırılması; süreç ne kadar dikkatli kurulmuş olursa olsun hâlâ değerli, gerçek hatalar yakalayabilen isteğe bağlı bir son katman. Üç alt türü vardır: sadakat/eksiksizlik incelemesi (kaynakta olup çeviride kaybolan/yanlış aktarılan bilgiyi arar), hedef-dil üslup ve doğallık incelemesi (anlam kaybı olmasa da, özellikle ana tez terimlerinin İngilizcede yeterince doğal okunup okunmadığını değerlendirir) ve iç-tutarlılık incelemesi (dokümanın başlığı, anahtar kelimeleri ve gövde metninin aynı terimi tutarlı kullanıp kullanmadığını değerlendirir; yazarın resmi tercihiyle çelişirse nihai karar kullanıcıya/editöre aittir). Not: bağımsız incelemenin önerileri de her zaman doğru değildir — 6. makalede önerilen dört düzeltmeden ikisi (bir başlık paragrafının "kayıp" olduğu iddiası, dipnot formatının "standardize edilmesi" gerektiği iddiası) kontrol edilince yanlış/gereksiz çıktı; bu yüzden bağımsız incelemenin bulguları da mevcut içerikle karşılaştırılıp doğrulanmalıdır, körü körüne uygulanmamalıdır.
- Editöryal Düzeltme Şeffaflığı
- Kaynak metindeki anlamsız veya bozuk bir ifadenin makul bir yorumla düzeltilerek çevrilmesi meşru bir karardır, ancak bu müdahale sessizce yapılmaz — "kaynak yazım hatası, çeviri değil" şeklinde açıkça etiketlenip kayıt altına alınır.
- Atıf/Kaynakça Başlıklarının Korunması
- Bir atıf içinde geçen kitap/makale/gazete BAŞLIĞI, tıpkı bir özel isim gibi, bibliyografik bir kimliktir ve çevrilmez — olduğu dilde bırakılır (Platon/Plato ayrımıyla aynı ilke). On altıncı makalede bu kuralın kaynak yazardan değil ÇEVİRMENİN KENDİSİNDEN kaynaklanan bir ihlali (gerçek bir Türkçe yayın başlığının yanlışlıkla İngilizceye çevrilmesi) tespit edilip düzeltildi — govde metninin çevirisi doğru olsa bile parantez içindeki her atıf ayrıca kontrol edilmelidir.
- Resmi Yayınlanmış Hedef-Dil Metninin Önceliği
- Kaynak yayında (makalenin kendi başlığı, Keywords'ü veya alıntılanmış resmi terimleri) zaten resmen yayımlanmış bir İngilizce ifade varsa, çevirmenin/AI'nin öznel olarak "daha doğal" veya "daha iyi" bulduğu bir alternatifle DEĞİŞTİRİLMEZ. Bu, "yazarın resmi terminoloji tercihi korunur" kuralının daha keskin bir uzantısıdır: buradaki risk yalnızca tutarlılık değil, zaten yayımlanmış bir metnin üzerine yazmaktır. İstisna yalnızca kullanıcı/editör bilinçli bir doküman-içi-tutarlılık kararı verirse mümkündür (bkz. beşinci makaledeki başlık örneği). İkinci istisna (11. makalede netleşti): bu ilke yalnızca ÜSLUP/kelime-seçimi farklarını kapsar; resmi metin kaynakta açıkça var olan bir KAVRAMI TAMAMEN ATLIYORSA (içerik eksikliği şüphesi), otomatik olarak korunmaz — kullanıcıya sorulur, docx'in kendi tam ifadesi varsayılan tercih adayıdır.
- Farklı Bölümler Arası Sahte Tutarlılık
- Bir bölümün kendi gerçek kaynak ifadesi (dipnot, atıf, terminoloji), BAŞKA bir bölümün benzer ama farklı ifadesiyle "tutarlılaştırılmak" üzere değiştirilmez. Yirmi ikinci makalede (Çiftçi) bir bağımsız inceleme, bu bölümün dipnotundaki "(Pratik)" ifadesini AYRI bir bölümün (Kürkçü) "(Pratik Boyut)" ifadesine benzeterek "düzeltilmesini" önerdi — ama Çiftçi'nin dipnotu kendi başına gerçek ve eksiksizdi. İki farklı bölümün iki farklı gerçek ifadesini birbirine benzetmek, birinin gerçekte yazmadığı bir kelimeyi eklemek anlamına gelir; her bölüm önce kendi kaynağına karşı doğrulanır, başka bir bölümün kendi tercihine göre değil (yeni madde 3D(c) olarak PROMPT şablonuna işlendi).
🔄 Sürüm Notu: v1.16 (Eylül 2026) — Yirmi yedinci makale (Nuran Çetin, 2026-09-13'te onaylanmış ama bu sayfaya hiç işlenmemişti) geriye dönük eklendi; yirmi dokuzuncu-otuz birinci makaleler (Hüseyin Ünlü, Şaban Çobanoğlu, Kadir Özköse) yeni eklendi; on beşinci makale (Dalkıran) kaynağı sessizce IMRaD formatına yeniden yazıldığı için BAŞTAN yeniden çevrildi. İKİ GERÇEKTEN yeni ders çıktı ve
v1.15 (Eylül 2026) — Yirmi dördüncü, yirmi beşinci ve yirmi altıncı makaleler (Mustafa Acar, Ali Osman Öncel, Özden Erdem) eklendi. Yirmi altıncı makalede (Erdem) GERÇEK bir bulgu çıktı ama Living Methodology Mode'un altın kuralı gereği yeni NUMARALI bir Bulgular maddesi açılmadı, yalnızca Vaka Arşivi'ne işlendi: kaynak dipnottaki kitap-erişim linki yanlışlıkla BAŞKA bir cildin (Cilt 1) kurumsal kimliğini taşıyordu — "dipnot var ama içeriği yanlış" türü, mevcut 1A ("dipnot var mı") kontrolünden farklı bir alt-tür olarak kaydedildi. Yirmi dördüncü makale (Acar) projenin ilk EN-native vakasıydı (kaynak zaten İngilizce, TR karşılığı hiç yoktu) — "kontrol-only" bir rota izlendi ve Vaka Arşivi'ne yeni bir vaka türü olarak eklendi, iş akışı adım sayısı (10) değişmedi. Yirmi beşinci makalede (Öncel) Ali Arslan'daki gizli-stil-seviyeli-bold hatasının (ARGEK-Title/ARGEK-Heading, styles.xml'de RUN'da değil STİL'de tanımlı) üçüncü tekrarı görüldü — tekrarlanan vaka, yeni madde açılmadı, yalnızca sayaç/örnek güncellendi. Sayaçlar güncellendi: 23→26 makale, "iyilik" için farklı EN karşılık 4→5 ("well-being", Erdem'in makalesinde resmi ABSTRACT'tan doğrulandı — projenin "goodness" varsayılanından bilinçli olarak farklı). Ayrıntı → Vaka Arşivi, madde 36-38.
v1.14 (Eylül 2026) — Bulgular madde 19 eklendi: bir metodoloji denetimi, madde 17 ve 18'in (1A çoklu-dipnot kontrolü, farklı-bölümler-arası-sahte-tutarlılık reddi) hafızada ve Vaka Arşivi'nde "çeviri PROMPT şablonuna işlendi" diye kayıtlı olduğu halde aktif
v1.13 (Eylül 2026) — On sekizinci-yirmi üçüncü makaleler (Işıtan, Turabi, Topaloğlu, Kürkçü, Çiftçi, Arslan) eklendi, altısı da FINAL ONAYLANDI. İKİ GERÇEKTEN yeni ders çıktı ve çeviri PROMPT şablonuna kalıcı kural olarak işlendi: (a) bir belgede birden fazla GERÇEK Word dipnotu bulunabileceği, 1A kontrolünün yalnızca ilk footnote id'sine değil TÜM footnote id'lerine bakması gerektiği (yirminci makale/Topaloğlu'da bir ikinci dipnotun kaçmasıyla görüldü, Bulgular madde 17, Terimler Sözlüğü'ndeki Word Dipnotu Kontrolü tanımı genişletildi); (b) bir bölümün kendi gerçek kaynak ifadesinin, BAŞKA bir bölümün benzer ama farklı ifadesiyle "tutarlılaştırılmak" üzere değiştirilemeyeceği (yirmi ikinci makale/Çiftçi'de görüldü, yeni madde 3D(c), Bulgular madde 18, yeni Terimler Sözlüğü girdisi "Farklı Bölümler Arası Sahte Tutarlılık"). Diğer bulgular (Arslan'ın ARGEK-Heading stil-seviyeli bold'u, Turabi'nin "kulunç→colic" fonetik çeviri hatası, Işıtan'ın tasavvufi terim glossu eksikliği) mevcut kategorilerin yeni örnekleriydi — Hata Sınıflandırması tablosu genişletildi, yeni madde açılmadı. Sayaçlar güncellendi: 17→23 makale, bağımsız incelemeyle yakalanan gerçek hata 2→4.
v1.12 (Ağustos 2026) — "Ana Metodolojik Sonuç" bölümü, 3A/7 açıklamasının hemen ardına (Hata Sınıflandırması tablosundan ÖNCE) taşındı ve "Geri Beslemeli Öğrenme Döngüsü" olarak yeniden adlandırıldı; metin, "AI öğrendi" ifadesini reddedip modelin kendisinin (parametrelerin) değil, insan denetimiyle geliştirilen AI destekli iş akışının ve kural setinin (3A/3B/3C/4A) öğrendiğini netleştirecek biçimde yeniden yazıldı. Hemen ardına, bu geri besleme döngüsünün doğal bir sonraki adımı olarak AI Destekli Genişletilmiş Özet (Extended Abstract) Generator yöntem notuna bağlantı eklendi — kaynak makaleden kurala uygun genişletilmiş özet üretimi, bu sayfanın çeviri odaklı metodolojisinin mantıksal devamıdır.
v1.11 (Ağustos 2026) — On beşinci, on altıncı ve on yedinci makaleler eklendi, üçü de FINAL ONAYLANDI. On beşinci makale üç ayrı bağımsız inceleme turundan geçen ilk makale oldu (Bulgular madde 16). On altıncı makalede GERÇEKTEN yeni bir ders çıktı ve PROMPT şablonuna kalıcı kural (3C) olarak işlendi: bir atıf içindeki kitap/makale başlığının çevrilmemesi gerektiği, bu kez kaynağın değil ÇEVİRMENİN kendisinin ihlal ettiği bir ilke olarak (Bulgular madde 15). Ayrıca bu güncellemeyle "Hata Sınıflandırması" tablosu, "Sınırlılıklar" kutusu ve Ana Metodolojik Sonuç'a insan-AI geri-besleme döngüsü çerçevesi eklendi — amaç, sürecin bir "başarı hikayesi" değil, izlenebilir bir kalite-güvence döngüsü olarak sunulması. Sayaçlar güncellendi: 14→17 makale, Kaynakça'ya Dalkıran (2025), Esen ve Polat (2025), Altunay Şam (2025) eklendi.
v1.10 (Ağustos 2026) — On ikinci, on üçüncü ve on dördüncü makaleler eklendi, üçü de FINAL ONAYLANDI. On ikinci ve on üçüncü makalelerde Living Methodology Mode'un altın kuralı korundu: Cilt 1'in kendi içinde de en az iki ayrı kurumsal-arşiv kaydı olabildiği ilk kez (12.) bulundu ve ikinci kez (13.) doğrulandı — Bulgular madde 10 güncellendi, yeni madde değil. On dördüncü makalede ise (projenin en uzun bölümü, 76 paragraf) İKİ GERÇEKTEN yeni ders çıktı ve çeviri PROMPT şablonuna kalıcı kural olarak işlendi: (a) kaynak dipnotun sayfa aralığının bazen boş bir placeholder olarak bırakılabildiği ve bağımsız PDF doğrulamasıyla tamamlanması gerektiği (1A'ya eklendi, Bulgular madde 13); (b) kaynaktaki doğrudan birincil-kaynak alıntılarının (Kur'an ayetleri) yayımlanmış belirli bir çeviriden değil, yazarın kendi Türkçe mealinden çevrilmesi gerektiği (yeni madde 3B, Bulgular madde 14). Üç makalenin de bağımsız inceleme turları tamamlandı ve düzeltmeleri uygulandı (ayrıntı Vaka Arşivi madde 23-25 ve Araçlar/Şeffaflık). Sayaçlar güncellendi: 11→14 makale, Kaynakça'ya Çölgeçen (2025), Köse (2025) ve Soylu (2025) eklendi.
v1.9 (Ağustos 2026) — Onuncu ve on birinci makaleler eklendi. Onuncu makalede Living Methodology Mode'un altın kuralı korundu (kurumsal arşiv kaydının Cilt 1+3 paylaşımı beşinci kez doğrulandı, tekrarlanan vaka — yeni madde değil, yalnızca sayaç) ve bir format-sadakati bulgusu (gerçek Word tab-karakteriyle girinti) çekirdek motoru değiştirmeden çözüldü; bağımsız bir inceleme dört hedef-dil doğallık düzeltmesi önerdi, biri (bir terimin tutarlılığı) incelemenin kendi gerekçesinden daha güçlü bir iç-tutarlılık gerekçesiyle yeniden kurgulanarak uygulandı. On birinci makalede ise GERÇEKTEN yeni bir ders çıktı: resmi yayımlanmış İngilizce başlığın kaynaktaki bir kavramı (Eğitim Sosyolojisi) tamamen atlaması — "resmi metin önceliği" ilkesinin yalnızca ÜSLUP farklarını kapsadığı, içerik eksikliği şüphesinde kararın kullanıcıya ait olduğu netleşti; bu ilke doğrudan çeviri PROMPT şablonuna (
v1.8 (Ağustos 2026) — Dokuzuncu makalede Living Methodology Mode'un altın kuralı yine korundu: kurumsal arşiv kaydının Cilt 2'ye özgü olduğu bulgusu (madde 10) üçüncü kez doğrulanarak sayaç güncellendi (tekrarlanan vaka, yeni madde değil), ve resmi yayımlanmış İngilizce metnin önceliği ilkesi (6. makalede kurulmuştu) bu kez bir bağımsız inceleme + AskUserQuestion ile kullanıcıya sorulup kullanıcının kendi ifadesiyle üçüncü kez teyit edildi (sayaç/Araçlar güncellendi, yeni madde değil). Buna karşılık GERÇEKTEN yeni bir ders de çıktı: kaynaktaki TR-EN değişkenliğinin yalnızca kelime düzeyinde değil, aynı özdeyişin farklı UZUNLUKTA (kısa/uzun) kullanılması düzeyinde de kasıtlı olabileceği ilk kez netleşti — bu, Bulgular kutusuna yeni madde 11 olarak ve Terimler Sözlüğü'ndeki "Terminolojik Değişkenlik" tanımına eklendi. "İyilik" tutarlılık sayacı da güncellendi (6→7 makalede tutarlı "goodness").
v1.7 (Ağustos 2026) — Sekizinci makalede Living Methodology Mode'un "tekrarlanan vaka ≠ yeni metodoloji" altın kuralı yine korundu, ama bu kez tekrar eden bulgu GENİŞLEDİ/NETLEŞTİ: kurumsal arşiv kaydının Cilt 2 için Cilt 1/3'ten FARKLI ve kendine özgü olduğu, 3. makaledeki aynı linkle ikinci kez doğrulandı — bu, "kitabın tamamı tek kayıt" hipotezinin fazla genellenmiş olduğunu netleştirdi (Bulgular madde 10 ve Terimler Sözlüğü'ndeki Word Dipnotu Kontrolü tanımı güncellendi). Bu makalede ayrıca ilk kez TR-EN terminolojisi hiçbir çelişki taşımadı (başlık/Keywords/gövde metni tamamen tutarlı) ve tek bir editöryal düzeltme notu (kaynak yazım hatası "onnto-teoloji" → "onto-theology") uygulandı — ikisi de tekrarlanan vaka türleri olduğu için ayrı madde açılmadı. Bağımsız inceleme bu makalede de gerçek bir hata bulamadı; sorduğu tek soru (dipnotun gövde-içi temsili) 1. makaleden beri bilinen mimari tercihe işaret ediyordu, netleştirilip final onay alındı.
v1.6 (Ağustos 2026) — Yedinci makalede Living Methodology Mode'un "tekrarlanan vaka ≠ yeni metodoloji" altın kuralı ilk kez saf haliyle işledi: bulgular gerçekten yeniydi (kaynakta ilk kez bir gerçek Word numaralı listesi ve kısmi-bold bir paragraf bulundu) ama bunlar bir çevirmenlik/editörlük kararı değil, saf araç (docx_io.py) format-sadakati meselesiydi — bu yüzden iş akışına yeni bir NUMARALI adım eklenmedi, yalnızca "Araçlar ve Şeffaflık" bölümü ve sayaçlar (7 makale, "iyilik" için 4. farklı EN karşılık: kindness) güncellendi. Bağımsız inceleme bu makalede hiç gerçek hata bulamadı; sorduğu iki soru (paragraf sayısı matematiği, dipnotun gövde-içi temsili) baştan beri bilinen tasarım tercihleri olduğu için netleştirilip kapandı, dosyada değişiklik yapılmadı.
v1.5 (Ağustos 2026) — 6 makalelik vaka çalışmasına dayanır. Üçüncü makalede yaşanan bir Word dipnotu kaybı ve bir terminoloji hatası, bağımsız bir ikinci inceleme ile yakalanıp düzeltildi; bu nedenle iş akışına "Kaynak dipnotu kontrolü" (1A) ve "Bağımsız ikinci inceleme" (7) adımları kalıcı olarak eklendi. Dördüncü makalede iki yeni gözlem eklendi: (a) kaynak dipnotu bazen 0. adımdaki (belge mimarisi) arama maliyetini de düşürebiliyor; (b) bağımsız ikinci inceleme tek bir tür değil — "sadakat/eksiksizlik incelemesi" ile "hedef-dil üslup ve doğallık incelemesi" farklı sorunlar yakalıyor. Beşinci makalede iki yeni gözlem daha eklendi: (c) bağımsız ikinci incelemenin üçüncü bir türü — "iç-tutarlılık incelemesi" (dokümanın başlığı/anahtar kelimeleri/gövde metni arasındaki tutarlılık) — tanımlandı; yazarın resmi terminoloji tercihiyle çelişirse nihai kararın kullanıcıya/editöre ait olduğu netleştirildi; (d) kaynak metindeki olası yazım hatalarının düzeltilmesi artık "editöryal düzeltme şeffaflığı" ilkesiyle açıkça etiketlenmesi gerektiği kalıcı bir kural olarak eklendi. v2.0 mimari geçişi (aynı gün) tamamlandı: kod tarafı
Altıncı makalede Living Methodology Mode ilk kez fiilen uygulandı: yoğun klasik kelam terminolojisi (birr/hayr/hüsn/ihsan vb.) deneyimi TEKRARLANAN bir vaka olarak (4. makaledeki transliterasyon yönteminin doğrulanması) yalnızca Vaka Arşivi'ne işlendi, ana sayfaya yeni madde olarak eklenmedi; buna karşılık iki GERÇEKTEN yeni ders — "kaynakta resmen yayımlanmış İngilizce metnin önceliği" (madde 9) ve "kurumsal arşiv kaydının cilt sınırını da aşabilmesi" (madde 10) — Bulgular kutusuna ve Terimler Sözlüğü'ne eklendi; bu iki kural aynı zamanda çeviri PROMPT şablonuna (
translation/core/prompt.py'ye kalıcı kural olarak işlendi (GitHub deposuna da senkronize edildi — v1.13): (a) 1A'ya "NOT 4" — bir dipnotun beyan ettiği cilt NUMARASININ KENDİSİ (yalnızca "(Pratik)/(Teorik)" etiketi değil) yanlış olabilir, bağımsız PDF kanıtı (yazar-adı tam-metin araması + kendi Abstract sayfasının üst bilgisi) her zaman önceliklidir (yirmi dokuzuncu makalede/Ünlü'de netleşti, Bulgular madde 10 genişletildi); (b) 4A'ya yeni bir not — gövde metnindeki bağlamla tutarsız görünen bir özel isim tek başına "typo" kanıtı sayılmaz, düzeltmeden önce kaynağın kendi YAYIMLANMIŞ nihai metni kontrol edilmeli (otuz birinci makalede/Özköse'de netleşti, Bulgular madde 8 genişletildi). Ayrıca GERÇEKTEN yeni bir ders daha çıktı ama henüz bir PROMPT kuralına dönüştürülemedi (bu bir çeviri kararı değil, pipeline-bakım meselesi): bir makale FİNAL ONAYLANDIKTAN sonra bile kaynağı sessizce değişebilir — Dalkıran'ın onaylı 45 paragraflık çevirisi, yazar kaynağı 75 paragraflık tam bir IMRaD yeniden yazımına dönüştürünce geçersiz kaldı, bu hiçbir aşamada (yazar/editör/proje) fark edilmemişti (yeni Bulgular madde 20). Sayaçlar güncellendi: 26→30 makale, bağımsız incelemeyle yakalanan gerçek hata 4→12 (Çetin'in incelemesi 5, Dalkıran'ın yeniden çevirisinin incelemesi 3 gerçek düzeltme kattı, hiçbiri daha önce bu sayaca işlenmemişti). Ayrıntı → Vaka Arşivi, madde 39-42.v1.15 (Eylül 2026) — Yirmi dördüncü, yirmi beşinci ve yirmi altıncı makaleler (Mustafa Acar, Ali Osman Öncel, Özden Erdem) eklendi. Yirmi altıncı makalede (Erdem) GERÇEK bir bulgu çıktı ama Living Methodology Mode'un altın kuralı gereği yeni NUMARALI bir Bulgular maddesi açılmadı, yalnızca Vaka Arşivi'ne işlendi: kaynak dipnottaki kitap-erişim linki yanlışlıkla BAŞKA bir cildin (Cilt 1) kurumsal kimliğini taşıyordu — "dipnot var ama içeriği yanlış" türü, mevcut 1A ("dipnot var mı") kontrolünden farklı bir alt-tür olarak kaydedildi. Yirmi dördüncü makale (Acar) projenin ilk EN-native vakasıydı (kaynak zaten İngilizce, TR karşılığı hiç yoktu) — "kontrol-only" bir rota izlendi ve Vaka Arşivi'ne yeni bir vaka türü olarak eklendi, iş akışı adım sayısı (10) değişmedi. Yirmi beşinci makalede (Öncel) Ali Arslan'daki gizli-stil-seviyeli-bold hatasının (ARGEK-Title/ARGEK-Heading, styles.xml'de RUN'da değil STİL'de tanımlı) üçüncü tekrarı görüldü — tekrarlanan vaka, yeni madde açılmadı, yalnızca sayaç/örnek güncellendi. Sayaçlar güncellendi: 23→26 makale, "iyilik" için farklı EN karşılık 4→5 ("well-being", Erdem'in makalesinde resmi ABSTRACT'tan doğrulandı — projenin "goodness" varsayılanından bilinçli olarak farklı). Ayrıntı → Vaka Arşivi, madde 36-38.
v1.14 (Eylül 2026) — Bulgular madde 19 eklendi: bir metodoloji denetimi, madde 17 ve 18'in (1A çoklu-dipnot kontrolü, farklı-bölümler-arası-sahte-tutarlılık reddi) hafızada ve Vaka Arşivi'nde "çeviri PROMPT şablonuna işlendi" diye kayıtlı olduğu halde aktif
translation/core/prompt.py'de HİÇ bulunmadığını ortaya çıkardı. Çeviri kalitesi bozulmamıştı (insan+asistan denetimi her seferinde doğru kararı manuel veriyordu) ama bu koda değil yalnızca kayıtlara dayanan bir "sistem öğreniyor" iddiasıydı. İki eksik kural aktif şablona eklendi; bu depoya karşılık gelen GitHub deposu (README/PROMPT.md/CHANGELOG.md/CASEWORK_LOG.md) de 3. makaleden beri hiç güncellenmediği fark edilip 23 vakaya tam senkronize edildi, CASEWORK_LOG.md'ye her vaka için "bu hata o anda yürürlükte olan bir kuralla önlenebilir miydi?" sorusu kalıcı 4. sütun olarak eklendi. Bu bir çeviri dersi değil, sürecin kendi öz-denetim mimarisine dair bir bulgu olduğu için işlem-adım-sayısı (0-7 zinciri) değişmedi; yeni kalıcı ilke: bir kural CASEWORK+hafıza+aktif kodun ÜÇÜNDE birden doğrulanmadan "sisteme işlenmiş" sayılmaz. Ayrıntı → Vaka Arşivi, madde 35.v1.13 (Eylül 2026) — On sekizinci-yirmi üçüncü makaleler (Işıtan, Turabi, Topaloğlu, Kürkçü, Çiftçi, Arslan) eklendi, altısı da FINAL ONAYLANDI. İKİ GERÇEKTEN yeni ders çıktı ve çeviri PROMPT şablonuna kalıcı kural olarak işlendi: (a) bir belgede birden fazla GERÇEK Word dipnotu bulunabileceği, 1A kontrolünün yalnızca ilk footnote id'sine değil TÜM footnote id'lerine bakması gerektiği (yirminci makale/Topaloğlu'da bir ikinci dipnotun kaçmasıyla görüldü, Bulgular madde 17, Terimler Sözlüğü'ndeki Word Dipnotu Kontrolü tanımı genişletildi); (b) bir bölümün kendi gerçek kaynak ifadesinin, BAŞKA bir bölümün benzer ama farklı ifadesiyle "tutarlılaştırılmak" üzere değiştirilemeyeceği (yirmi ikinci makale/Çiftçi'de görüldü, yeni madde 3D(c), Bulgular madde 18, yeni Terimler Sözlüğü girdisi "Farklı Bölümler Arası Sahte Tutarlılık"). Diğer bulgular (Arslan'ın ARGEK-Heading stil-seviyeli bold'u, Turabi'nin "kulunç→colic" fonetik çeviri hatası, Işıtan'ın tasavvufi terim glossu eksikliği) mevcut kategorilerin yeni örnekleriydi — Hata Sınıflandırması tablosu genişletildi, yeni madde açılmadı. Sayaçlar güncellendi: 17→23 makale, bağımsız incelemeyle yakalanan gerçek hata 2→4.
v1.12 (Ağustos 2026) — "Ana Metodolojik Sonuç" bölümü, 3A/7 açıklamasının hemen ardına (Hata Sınıflandırması tablosundan ÖNCE) taşındı ve "Geri Beslemeli Öğrenme Döngüsü" olarak yeniden adlandırıldı; metin, "AI öğrendi" ifadesini reddedip modelin kendisinin (parametrelerin) değil, insan denetimiyle geliştirilen AI destekli iş akışının ve kural setinin (3A/3B/3C/4A) öğrendiğini netleştirecek biçimde yeniden yazıldı. Hemen ardına, bu geri besleme döngüsünün doğal bir sonraki adımı olarak AI Destekli Genişletilmiş Özet (Extended Abstract) Generator yöntem notuna bağlantı eklendi — kaynak makaleden kurala uygun genişletilmiş özet üretimi, bu sayfanın çeviri odaklı metodolojisinin mantıksal devamıdır.
v1.11 (Ağustos 2026) — On beşinci, on altıncı ve on yedinci makaleler eklendi, üçü de FINAL ONAYLANDI. On beşinci makale üç ayrı bağımsız inceleme turundan geçen ilk makale oldu (Bulgular madde 16). On altıncı makalede GERÇEKTEN yeni bir ders çıktı ve PROMPT şablonuna kalıcı kural (3C) olarak işlendi: bir atıf içindeki kitap/makale başlığının çevrilmemesi gerektiği, bu kez kaynağın değil ÇEVİRMENİN kendisinin ihlal ettiği bir ilke olarak (Bulgular madde 15). Ayrıca bu güncellemeyle "Hata Sınıflandırması" tablosu, "Sınırlılıklar" kutusu ve Ana Metodolojik Sonuç'a insan-AI geri-besleme döngüsü çerçevesi eklendi — amaç, sürecin bir "başarı hikayesi" değil, izlenebilir bir kalite-güvence döngüsü olarak sunulması. Sayaçlar güncellendi: 14→17 makale, Kaynakça'ya Dalkıran (2025), Esen ve Polat (2025), Altunay Şam (2025) eklendi.
v1.10 (Ağustos 2026) — On ikinci, on üçüncü ve on dördüncü makaleler eklendi, üçü de FINAL ONAYLANDI. On ikinci ve on üçüncü makalelerde Living Methodology Mode'un altın kuralı korundu: Cilt 1'in kendi içinde de en az iki ayrı kurumsal-arşiv kaydı olabildiği ilk kez (12.) bulundu ve ikinci kez (13.) doğrulandı — Bulgular madde 10 güncellendi, yeni madde değil. On dördüncü makalede ise (projenin en uzun bölümü, 76 paragraf) İKİ GERÇEKTEN yeni ders çıktı ve çeviri PROMPT şablonuna kalıcı kural olarak işlendi: (a) kaynak dipnotun sayfa aralığının bazen boş bir placeholder olarak bırakılabildiği ve bağımsız PDF doğrulamasıyla tamamlanması gerektiği (1A'ya eklendi, Bulgular madde 13); (b) kaynaktaki doğrudan birincil-kaynak alıntılarının (Kur'an ayetleri) yayımlanmış belirli bir çeviriden değil, yazarın kendi Türkçe mealinden çevrilmesi gerektiği (yeni madde 3B, Bulgular madde 14). Üç makalenin de bağımsız inceleme turları tamamlandı ve düzeltmeleri uygulandı (ayrıntı Vaka Arşivi madde 23-25 ve Araçlar/Şeffaflık). Sayaçlar güncellendi: 11→14 makale, Kaynakça'ya Çölgeçen (2025), Köse (2025) ve Soylu (2025) eklendi.
v1.9 (Ağustos 2026) — Onuncu ve on birinci makaleler eklendi. Onuncu makalede Living Methodology Mode'un altın kuralı korundu (kurumsal arşiv kaydının Cilt 1+3 paylaşımı beşinci kez doğrulandı, tekrarlanan vaka — yeni madde değil, yalnızca sayaç) ve bir format-sadakati bulgusu (gerçek Word tab-karakteriyle girinti) çekirdek motoru değiştirmeden çözüldü; bağımsız bir inceleme dört hedef-dil doğallık düzeltmesi önerdi, biri (bir terimin tutarlılığı) incelemenin kendi gerekçesinden daha güçlü bir iç-tutarlılık gerekçesiyle yeniden kurgulanarak uygulandı. On birinci makalede ise GERÇEKTEN yeni bir ders çıktı: resmi yayımlanmış İngilizce başlığın kaynaktaki bir kavramı (Eğitim Sosyolojisi) tamamen atlaması — "resmi metin önceliği" ilkesinin yalnızca ÜSLUP farklarını kapsadığı, içerik eksikliği şüphesinde kararın kullanıcıya ait olduğu netleşti; bu ilke doğrudan çeviri PROMPT şablonuna (
translation/core/prompt.py) kalıcı bir istisna olarak işlendi (Bulgular kutusuna yeni madde 12 olarak ve Terimler Sözlüğü'ne eklendi). Ayrıca doküman-geneli 1.5 satır aralığı desteği (line_spacing/space_after_pt) çekirdek motora kalıcı olarak eklendi, 1-11. makalenin tamamı regresyon testinden geçirildi. Sayaçlar güncellendi: 9→11 makale, "iyilik→goodness" tutarlılığı 7→9 makalede, Kaynakça'ya Avşar (2025) ve Doğan (2025) eklendi.v1.8 (Ağustos 2026) — Dokuzuncu makalede Living Methodology Mode'un altın kuralı yine korundu: kurumsal arşiv kaydının Cilt 2'ye özgü olduğu bulgusu (madde 10) üçüncü kez doğrulanarak sayaç güncellendi (tekrarlanan vaka, yeni madde değil), ve resmi yayımlanmış İngilizce metnin önceliği ilkesi (6. makalede kurulmuştu) bu kez bir bağımsız inceleme + AskUserQuestion ile kullanıcıya sorulup kullanıcının kendi ifadesiyle üçüncü kez teyit edildi (sayaç/Araçlar güncellendi, yeni madde değil). Buna karşılık GERÇEKTEN yeni bir ders de çıktı: kaynaktaki TR-EN değişkenliğinin yalnızca kelime düzeyinde değil, aynı özdeyişin farklı UZUNLUKTA (kısa/uzun) kullanılması düzeyinde de kasıtlı olabileceği ilk kez netleşti — bu, Bulgular kutusuna yeni madde 11 olarak ve Terimler Sözlüğü'ndeki "Terminolojik Değişkenlik" tanımına eklendi. "İyilik" tutarlılık sayacı da güncellendi (6→7 makalede tutarlı "goodness").
v1.7 (Ağustos 2026) — Sekizinci makalede Living Methodology Mode'un "tekrarlanan vaka ≠ yeni metodoloji" altın kuralı yine korundu, ama bu kez tekrar eden bulgu GENİŞLEDİ/NETLEŞTİ: kurumsal arşiv kaydının Cilt 2 için Cilt 1/3'ten FARKLI ve kendine özgü olduğu, 3. makaledeki aynı linkle ikinci kez doğrulandı — bu, "kitabın tamamı tek kayıt" hipotezinin fazla genellenmiş olduğunu netleştirdi (Bulgular madde 10 ve Terimler Sözlüğü'ndeki Word Dipnotu Kontrolü tanımı güncellendi). Bu makalede ayrıca ilk kez TR-EN terminolojisi hiçbir çelişki taşımadı (başlık/Keywords/gövde metni tamamen tutarlı) ve tek bir editöryal düzeltme notu (kaynak yazım hatası "onnto-teoloji" → "onto-theology") uygulandı — ikisi de tekrarlanan vaka türleri olduğu için ayrı madde açılmadı. Bağımsız inceleme bu makalede de gerçek bir hata bulamadı; sorduğu tek soru (dipnotun gövde-içi temsili) 1. makaleden beri bilinen mimari tercihe işaret ediyordu, netleştirilip final onay alındı.
v1.6 (Ağustos 2026) — Yedinci makalede Living Methodology Mode'un "tekrarlanan vaka ≠ yeni metodoloji" altın kuralı ilk kez saf haliyle işledi: bulgular gerçekten yeniydi (kaynakta ilk kez bir gerçek Word numaralı listesi ve kısmi-bold bir paragraf bulundu) ama bunlar bir çevirmenlik/editörlük kararı değil, saf araç (docx_io.py) format-sadakati meselesiydi — bu yüzden iş akışına yeni bir NUMARALI adım eklenmedi, yalnızca "Araçlar ve Şeffaflık" bölümü ve sayaçlar (7 makale, "iyilik" için 4. farklı EN karşılık: kindness) güncellendi. Bağımsız inceleme bu makalede hiç gerçek hata bulamadı; sorduğu iki soru (paragraf sayısı matematiği, dipnotun gövde-içi temsili) baştan beri bilinen tasarım tercihleri olduğu için netleştirilip kapandı, dosyada değişiklik yapılmadı.
v1.5 (Ağustos 2026) — 6 makalelik vaka çalışmasına dayanır. Üçüncü makalede yaşanan bir Word dipnotu kaybı ve bir terminoloji hatası, bağımsız bir ikinci inceleme ile yakalanıp düzeltildi; bu nedenle iş akışına "Kaynak dipnotu kontrolü" (1A) ve "Bağımsız ikinci inceleme" (7) adımları kalıcı olarak eklendi. Dördüncü makalede iki yeni gözlem eklendi: (a) kaynak dipnotu bazen 0. adımdaki (belge mimarisi) arama maliyetini de düşürebiliyor; (b) bağımsız ikinci inceleme tek bir tür değil — "sadakat/eksiksizlik incelemesi" ile "hedef-dil üslup ve doğallık incelemesi" farklı sorunlar yakalıyor. Beşinci makalede iki yeni gözlem daha eklendi: (c) bağımsız ikinci incelemenin üçüncü bir türü — "iç-tutarlılık incelemesi" (dokümanın başlığı/anahtar kelimeleri/gövde metni arasındaki tutarlılık) — tanımlandı; yazarın resmi terminoloji tercihiyle çelişirse nihai kararın kullanıcıya/editöre ait olduğu netleştirildi; (d) kaynak metindeki olası yazım hatalarının düzeltilmesi artık "editöryal düzeltme şeffaflığı" ilkesiyle açıkça etiketlenmesi gerektiği kalıcı bir kural olarak eklendi. v2.0 mimari geçişi (aynı gün) tamamlandı: kod tarafı
translation/core + translation/authors olarak modülerleştirildi (regresyon testiyle doğrulandı, bkz. Araçlar ve Şeffaflık); içerik tarafında makale-bazlı ayrıntılı anlatı ayrı bir Vaka Arşivi sayfasına taşındı, bu sayfa artık sayaç + güncel iş akışı + toplu bulgular gösteren "yaşayan metodoloji" formatında. Böylece "Development Mode" (1-5. makaleler) kapandı, 6. makaleden itibaren "Living Methodology Mode" başladı.Altıncı makalede Living Methodology Mode ilk kez fiilen uygulandı: yoğun klasik kelam terminolojisi (birr/hayr/hüsn/ihsan vb.) deneyimi TEKRARLANAN bir vaka olarak (4. makaledeki transliterasyon yönteminin doğrulanması) yalnızca Vaka Arşivi'ne işlendi, ana sayfaya yeni madde olarak eklenmedi; buna karşılık iki GERÇEKTEN yeni ders — "kaynakta resmen yayımlanmış İngilizce metnin önceliği" (madde 9) ve "kurumsal arşiv kaydının cilt sınırını da aşabilmesi" (madde 10) — Bulgular kutusuna ve Terimler Sözlüğü'ne eklendi; bu iki kural aynı zamanda çeviri PROMPT şablonuna (
translation/core/prompt.py, madde 4 ve 1A) da kalıcı olarak işlendi, böylece 7. makaleden itibaren otomatik uygulanacaklar.
📚 Kaynakça (APA 7)
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi. (2025). İyiliğe Bilimsel Bakış - Kavramsal Boyut (Cilt 1) (N. Çetin, A. Soylu, & H. K. Özcan, Ed.). Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Yayınları. acikerisim.cumhuriyet.edu.tr
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi. (2025). İyiliğe Bilimsel Bakış - Pratik (Cilt 3) (N. Çetin, A. Soylu, & H. K. Özcan, Ed.). Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Yayınları. acikerisim.cumhuriyet.edu.tr
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi. (2025). İyiliğe Bilimsel Bakış - Teorik (Cilt 2) (N. Çetin, A. Soylu, & H. K. Özcan, Ed.). Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Yayınları. acikerisim.cumhuriyet.edu.tr
Özdemir, M. N. (2025). Hz. Peygamber ve iyilik. İçinde İyiliğe Bilimsel Bakış - Kavramsal Boyut (Cilt 1, ss. 307–333). Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Yayınları.
Yılmaz, S. (2025). Eğitimde yaşatılması gereken bir değer: İyilik. İçinde İyiliğe Bilimsel Bakış - Pratik (Cilt 3, ss. 540–542). Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Yayınları.
İnaç, H., & Aydın, S. N. (2025). Yumuşak güç ve kamu diplomasisi ekseninde "iyilik" kavramının uluslararası boyutu. İçinde İyiliğe Bilimsel Bakış - Pratik (Cilt 3, ss. 201–225). Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Yayınları.
Cengil, M. (2025). İyilikle iyileşmek: İslâm ve pozitif psikolojide iyilik. İçinde İyiliğe Bilimsel Bakış - Teorik (Cilt 2, ss. 285–312). Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Yayınları.
Güvenç, İ. (2025). İyi oluş ve doğa terapisi. İçinde İyiliğe Bilimsel Bakış - Pratik (Cilt 3, ss. 305–324). Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Yayınları.
Öğük, E. (2025). Kelam ve iyilik: Teolojik temeller ve ahlaki yansımalar. İçinde İyiliğe Bilimsel Bakış - Kavramsal Boyut (Cilt 1, ss. 171–202). Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Yayınları.
Şahin, Ş. (2025). İş güvenliği, çalışma hayatı açısından iyilik. İçinde İyiliğe Bilimsel Bakış - Pratik (Cilt 3, ss. 571–600). Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Yayınları.
Kösebalaban, S. (2025). Platon'dan Mevlânâ'ya iyi-lik. İçinde İyiliğe Bilimsel Bakış - Teorik (Cilt 2, ss. 457–474). Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Yayınları.
Dursun, Ş. (2025). Hikmet merkezli matematiksel yaklaşımla iyiliğin inşası. İçinde İyiliğe Bilimsel Bakış - Teorik (Cilt 2, ss. 527–543). Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Yayınları.
Avşar, A. (2025). İki kadim kavrama yeni bir bakış: Sosyal destek bağlamında iyilik ve iletişim. İçinde İyiliğe Bilimsel Bakış - Pratik (Cilt 3, ss. 19–38). Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Yayınları.
Doğan, S. (2025). Sosyolojide ve eğitim sosyolojisinde iyilik, mutluluk problemi. İçinde İyiliğe Bilimsel Bakış - Teorik (Cilt 2). Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Yayınları.
Çölgeçen, H. (2025). İyilik perspektifinde canlılar ve insan ilişkisi. İçinde İyiliğe Bilimsel Bakış - Kavramsal Boyut (Cilt 1, ss. 245–269). Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Yayınları.
Köse, S. (2025). İslam ve iyiliğin ontolojisi. İçinde İyiliğe Bilimsel Bakış - Kavramsal Boyut (Cilt 1, ss. 393–450). Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Yayınları.
Soylu, A. (2025). Kur'an'da iyiliğin anlamı. İçinde İyiliğe Bilimsel Bakış - Kavramsal Boyut (Cilt 1, ss. 39–70). Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Yayınları.
Dalkıran, S. (2025). Mezheplerde iyilik. İçinde İyiliğe Bilimsel Bakış - Teorik (Cilt 2, ss. 435–455). Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Yayınları.
Esen, S., & Polat, K. (2025). Yahudilik, Hıristiyanlık ve İslam'da iyilik. İçinde İyiliğe Bilimsel Bakış - Teorik (Cilt 2, ss. 397–435). Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Yayınları.
Altunay Şam, E. (2025). Kadim Türk devlet politikasını "iyilik" perspektifinde okumak. İçinde İyiliğe Bilimsel Bakış - Kavramsal Boyut (Cilt 1, ss. 143–170). Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Yayınları.
Işıtan, İ. (2025). Nefs psikolojisi bağlamında iyilik. İçinde İyiliğe Bilimsel Bakış - Kavramsal Boyut (Cilt 1, ss. 271–289). Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Yayınları.
Turabi, A. H. (2025). İyiliğe müzikal temas. İçinde İyiliğe Bilimsel Bakış - Pratik (Cilt 1, ss. 25–37). Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Yayınları.
Topaloğlu, A. (2025). İyi ve kötü arasında insanın erdem savaşı. İçinde İyiliğe Bilimsel Bakış - Kavramsal Boyut (Cilt 1, ss. 71–99). Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Yayınları.
Kürkçü, R. (2025). Sporun iyilik boyutu: Değerler, etik ve toplumsal katkı. İçinde İyiliğe Bilimsel Bakış - Pratik (Cilt 3, ss. 501–539). Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Yayınları.
Çiftçi, H. (2025). Su ve su sağlığı: İyilik temelli bir inceleme. İçinde İyiliğe Bilimsel Bakış - Pratik (Cilt 3, ss. 161–199). Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Yayınları.
Arslan, A. (2025). Tarihî yardımların milletlerin iyilikle karşılık vermelerine etkileri. İçinde İyiliğe Bilimsel Bakış - Pratik (Cilt 3, ss. 79–94). Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Yayınları.
Acar, M. (2025). The political economy of goodness: Negative goodness, positive goodness and the relationship between goodness and economics. İçinde İyiliğe Bilimsel Bakış - Kavramsal Boyut (Cilt 1, ss. 337–368). Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Yayınları.
Öncel, A. O. (2025). Bilimsel bir perspektifle iyilik: P dalgasından kolektif reflekslere afet bilimi yaklaşımı. İçinde İyiliğe Bilimsel Bakış - Pratik (Cilt 3, ss. 97–127). Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Yayınları.
Erdem, Ö. (2025). Halk sağlığı ve iyi olma hâli. İçinde İyiliğe Bilimsel Bakış - Pratik (Cilt 3, ss. 470–500). Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Yayınları.
Çetin, N. (2025). Türkistan'dan Anadolu'ya iyilik medeniyetinin öncüleri. İçinde İyiliğe Bilimsel Bakış - Pratik (Cilt 3, ss. 409–467). Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Yayınları.
Ünlü, H. (2025). Fiziksel aktivite ve iyilik: Modern dünyanın sessiz mücadelesi. İçinde İyiliğe Bilimsel Bakış - Teorik (Cilt 2, ss. 185–214). Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Yayınları.
Çobanoğlu, Ş. (2025). Kurumsal iyiliğin suskunluğu: Mobbing, yönetsel görmezden gelme ve kötülük sarmalının sıradanlaşması. İçinde İyiliğe Bilimsel Bakış - Teorik (Cilt 2, ss. 497–523). Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Yayınları.
Özköse, K. (2025). Afrika sûfîlerinin iyilik serüveni. İçinde İyiliğe Bilimsel Bakış - Pratik (Cilt 3, ss. 325–350). Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Yayınları.
Anthropic. (2026). Claude (Sonnet 5) [Büyük dil modeli]. anthropic.com — kaynak doğrulama, terminoloji çıkarımı, çeviri ve 3A akademik editörlük aşamalarında AI asistan olarak kullanıldı.
🔭 Sonuç Notları ve Gelecek Çalışma Önerisi: ML/NLP Değerlendirme Çerçevesi
Bu sayfadaki otuz makale, bir makine öğrenmesi (machine learning) deneyi DEĞİLDİR — hiçbir model eğitilmedi veya ince ayar (fine-tuning) yapılmadı. Ancak süreç, ileride gerçek bir ML/NLP değerlendirme çalışması için kullanılabilecek somut bir çıktı üretti: 30 Türkçe kaynak + insan-onaylı İngilizce çeviri çifti, kendi terminoloji sözlükleri ve 13 belgelenmiş hata türüyle birlikte (bkz. CASEWORK_LOG.md). Bu bölüm, o çalışmanın nasıl tasarlanabileceğini bir öneri olarak kaydediyor — henüz uygulanmadı; bu sayfaya en sona, ileride tekrar bakıldığında ilk hatırlanacak not olması için bilerek eklendi.
Önerilen tasarım — otuz makale, modelin öğretmeni değil HAKEMİ olarak
1. Veri bölünmesi: Otuz makale, model eğitmek için değil, bir altın standart test/değerlendirme seti olarak korunur. Küçük bir alt küme (örn. 5 makale) "kör test" için ayrılır; geri kalanı yalnızca terminoloji/hata-türü referansı olarak kullanılır, doğrudan bir modele eğitim verisi olarak beslenmez.
2. Üç karşılaştırmalı deney:
3. Araştırma sorusu: "İnsan geri bildirimiyle oluşturulan terminoloji ve hata kuralları, akademik Türkçe-İngilizce çeviride kaç bilinen hata türünü önceden önlüyor?" — bu, üç deneyin kör test setindeki hata sayılarının (terminoloji doğruluğu, özel isim sadakati, anlam kayması, bibliyografik doğruluk gibi ölçütlerle) karşılaştırılmasıyla cevaplanabilir.
Bilinen sınırlamalar (baştan kabul edilmeli):
1. Veri bölünmesi: Otuz makale, model eğitmek için değil, bir altın standart test/değerlendirme seti olarak korunur. Küçük bir alt küme (örn. 5 makale) "kör test" için ayrılır; geri kalanı yalnızca terminoloji/hata-türü referansı olarak kullanılır, doğrudan bir modele eğitim verisi olarak beslenmez.
2. Üç karşılaştırmalı deney:
| Deney | Girdi → Çıktı | Ölçülen şey |
|---|---|---|
| 1 — Ham AI | TR metin → düz LLM promptu → EN çeviri | Hiçbir kural/terminoloji verilmeden, kaç bilinen hata türü (13 kuraldan) tekrar ortaya çıkıyor |
| 2 — Kurallı AI | TR metin → LLM + bu projenin 1A-4A kuralları/terminoloji → EN çeviri | Mevcut iş akışının (zaten çalışan) sonucu, karşılaştırma temeli |
| 3 — İnce-ayarlı/few-shot model | TR metin → örneklerle zenginleştirilmiş model → EN çeviri | İnsan geri bildiriminden çıkarılan kuralların, örnek-tabanlı bir modele ne ölçüde aktarılabildiği |
3. Araştırma sorusu: "İnsan geri bildirimiyle oluşturulan terminoloji ve hata kuralları, akademik Türkçe-İngilizce çeviride kaç bilinen hata türünü önceden önlüyor?" — bu, üç deneyin kör test setindeki hata sayılarının (terminoloji doğruluğu, özel isim sadakati, anlam kayması, bibliyografik doğruluk gibi ölçütlerle) karşılaştırılmasıyla cevaplanabilir.
Bilinen sınırlamalar (baştan kabul edilmeli):
- Otuz makale (~800 paragraf düzeyi) modern bir LLM'i gerçek anlamda fine-tune etmek için çok küçüktür — bu ölçekte gerçekçi olan yaklaşım ağırlık güncellemesi değil, few-shot / in-context prompting (terminoloji sözlüğü + örnek çevirilerin prompt'a gömülmesi) olur.
- 5 makalelik bir kör test seti istatistiksel genellemeye izin vermez; sonuç bir vaka gösterimi (proof-of-concept) olarak sunulmalı, "Model X daha iyidir" gibi genellenebilir bir iddia olarak değil.
- Bu çerçevenin kendisi de, tıpkı çeviri metodolojisi gibi, uygulanmadan "tamamlanmış" sayılmamalı — sayfanın kendi ilkesi (yalnızca fiilen yapılan bir vaka kalıcı bir adım ekler) burada da geçerlidir.
📤 Akademik Dışa Aktarma
Makale + tüm bölümler · A4 tipografi · ExportEngine v3.1
Comments
Post a Comment