🧠 AI Destekli Akademik Çeviri
AI Destekli Akademik Çeviri:
Türkçeyi İngilizceye Çevirmekten
Daha Fazlası
Bir Türkçe akademik metni yapay zekâya verip "İngilizceye çevir" demek, ilk bakışta oldukça kolay görünür. Ancak özellikle daha önce yayımlanmış bir makalenin genişletilmiş özetini çeviriyorsak, asıl problem yalnızca Türkçe cümlelerin İngilizce karşılığını bulmak değildir.
Örneğin ilk iki case work çalışmamızda aynı Türkçe kavram olan "iyilik", iki farklı makalede farklı İngilizce karşılıklarla kullanılmıştır. Bir makalede tutarlı biçimde iyilik → goodness kullanılırken, diğer makalede bağlama göre iyilik → goodness / benevolence / goodwill arasında değişmiştir.
İlk iki makale üzerinde yürüttüğümüz çalışmada yapay zekâya doğrudan çeviri yaptırmak yerine önce bir kaynak doğrulama ve terminoloji çıkarma süreci uygulandı.
Çok ciltli kitapta önce kaç cilt olduğu, İçindekiler bölümünün yapısı, yazar ve makale bilgilerinin nerede bulunduğu ve basılı sayfa ile PDF sayfası arasındaki fark belirlendi.
İlk uygun sayfayı rastgele taramak yerine yazar adı → makale → cilt → basılı sayfa zinciri kullanıldı. Bu yaklaşım özellikle ikinci makalede önemliydi: PDF'in gömülü yer imindeki (bookmark) sayfa numarası, PDF'nin mutlak sayfası değil, kitabın basılı sayfasıydı. Bu nedenle çevredeki sayfalar kontrol edilerek gerçek makale konumu doğrulandı.
Çeviri için yeni İngilizce karşılıklar uydurulmadı. Önce özgün makaledeki Türkçe Özet ↔ İngilizce Abstract karşılaştırıldı. Buradan yazarın kullandığı terminoloji çıkarıldı.
İki makalede aynı Türkçe kelimenin aynı İngilizce karşılığı kullanılması zorunlu kabul edilmedi. Bu özellikle ikinci makalede açıkça görüldü: "iyilik" → goodness / benevolence / goodwill, "yardımseverlik" → benevolence / philanthropy. Bu değişkenlik hata olarak düzeltilmedi; kaynak metnin özelliği olarak korundu. Bu eşleştirmeler otomatik olarak kabul edilmedi; kaynak makale ve yayımlanmış İngilizce Abstract üzerinden kontrol edildi.
Ancak bu aşamadan sonra Türkçe genişletilmiş özet İngilizceye aktarıldı.
Çeviri tamamlandıktan sonra metin tekrar Türkçe kaynakla paragraf paragraf karşılaştırıldı. Amaç: daha iyi İngilizce, aynı yazar anlamı. Bazı cümleler daha doğal akademik İngilizceye dönüştürüldü; ancak kaynakta olmayan bilgi veya yorum eklenmedi.
Son aşamada başlık, yazar bilgileri, paragraf yapısı, font, italik/bold kullanımı ve belge düzeni kontrol edildi.
Bu çalışma bize şunu gösterdi: AI akademik çeviride yalnızca "çevirmen" olarak kullanılmamalıdır. Daha güvenilir bir yaklaşımda AI destekli iş akışı; araştırma, kaynak doğrulama, terminoloji çıkarımı, çeviri ve akademik editörlük adımlarını sıralı biçimde bir araya getirir — her adımda insan denetimiyle.
1. Aynı Türkçe kelime her makalede aynı İngilizce karşılığı taşımayabilir.
2. Yayınlanmış Abstract, yazarın terminolojisi için önemli bir referans noktasıdır.
3. İyi akademik çeviri yalnızca çeviri değildir; kaynak doğrulama + terminoloji + editörlük + biçim kontrolü gerektirir.
🚫 Kırmızı Çizgi 1
Kaynak anlamı değiştirilmez.
🚫 Kırmızı Çizgi 2
Terminoloji keyfi olarak tek bir karşılığa standardize edilmez.
🚫 Kırmızı Çizgi 3
Kaynakta olmayan yorum/açıklama/sonuç eklenmez.
Buradaki kritik nokta
AI'ya ne söylediğinizden önce, ona hangi kaynakları ve hangi sırayla kontrol ettirdiğinizdir.
Dışarıdan bakıldığında yalnızca bir Türkçe Word dosyasının İngilizceye çevrildiği görülebilir. Oysa arka planda yapılan işlem "Translate this document." değil, "Understand the source, recover the author's terminology, translate faithfully, edit academically, and verify the result." idi.
Bu iki makale, yöntemin ilk case work uygulaması olarak değerlendirildi. Bundan sonraki makalelerde aynı iş akışının genellenebilirliği test edilmeye devam edilecek.
Programatik doğrulama: python-docx, PyMuPDF (fitz) — paragraf/format çıkarımı ve PDF sayfa/bookmark doğrulaması için.
Görsel doğrulama: LibreOffice (docx→PDF dönüşümü) ile her çıktının font/hizalama/italik-kalın kontrolü.
Bu yöntem belirli bir AI platformuna bağlı değildir — kaynak-temelli doğrulama + terminoloji + 3A editörlük zinciri farklı modellerle de uygulanabilir.
- Genişletilmiş Özet
- Yayımlanmış bir kitap bölümünün, orijinal makaledeki kısa Özet/Abstract'tan çok daha uzun, bölüm boyutundaki Türkçe taslak metni.
- TR Özet / EN Abstract
- Orijinal makalenin kitapta yayımlanmış, yazarın kendi onayından geçmiş resmi Türkçe–İngilizce özet çifti; terminoloji referansı olarak kullanılır.
- İçindekiler / Bookmark
- Çok ciltli bir kaynakta yazar/makale/sayfa bilgisini veren yapılandırılmış gezinme katmanı; PDF'in gömülü yer imleri bazen eksik veya basılı sayfa numarasıyla kodlanmış olabilir, bu yüzden doğrulama gerekir.
- Terminoloji Sözlüğü (Glossary)
- Bir makalenin TR Özet/EN Abstract çiftinden çıkarılan, o makaleye özgü Türkçe–İngilizce terim eşleştirme tablosu.
- 3A — Çeviri Sonrası Akademik Editörlük
- Çeviri bittikten sonra paragraf paragraf kaynakla karşılaştırılıp yalnızca doğal olmayan İngilizce ifadelerin düzeltildiği, anlamın asla değiştirilmediği zorunlu kalite kontrol aşaması.
- Terminolojik Değişkenlik
- Kaynak metinde aynı kelimenin bağlama göre farklı İngilizce karşılıklarla çevrilmiş olması; hata değil, korunması gereken bir kaynak özelliği olarak ele alınır.
📤 Akademik Dışa Aktarma
Makale + tüm bölümler · A4 tipografi · ExportEngine v3.1
Comments
Post a Comment