🛰️ Deniz Jeofiziği ve Fay Yapısı

Makale · EduPanel

Off-shore Marmara Depremleri

Tarihsel Veriler ve Deniz Sismolojisi Işığında Marmara'nın Deprem Potansiyeli

🌐 TR / EN

🌊 Deniz Sismolojisi · Marmara Denizi

Off-shore Marmara Depremleri

Marmara Denizi içinde kalan fay parçaları geçmişte hangi büyüklükte depremler üretti, gelecekte üretebileceği en büyük deprem ne kadar olabilir? Tarihsel kayıtlar ve deniz tabanı jeofiziği verileri ışığında.

🗺️ Kuzey Anadolu Fay Zonu 📜 Tarihsel Depremler 🛰️ Deniz Jeofiziği 📊 Deprem Tehlikesi

⏱️ ~4 dk okuma ✍️ Makale 📡 JeoTurizm EduPanel

Yazının Özü

Marmara Denizi içinde (off-shore) ve dışında (on-shore) kalan fay parçalarının tarihsel deprem kaydı ve deniz jeofiziği verileriyle karşılaştırıldığı bir değerlendirme. 2006'da Öncel & Wilson'ın ortaya attığı soru netti: İstanbul'u büyük ölçüde etkilemiş 1509, 1754 ve 1766 depremlerinin tamamı deniz içindeydi; 1509 ve 1912 depremlerinin kırdığı bölümler arasında kalan fay parçası ise tarihsel kayıtlarda büyük bir depremle ilişkilendirilemiyordu — bir "sismik boşluk" mu, yoksa henüz keşfedilmemiş bir kırık mı?

Bu yazı, o soruyu 2026'da yeniden soruyor. 2006'daki değerlendirme burada kaynak/başlangıç çerçevesi olarak korunmuştur, ama sonuç aynen tekrarlanmamıştır: sonraki 20 yılın tarihsel yeniden-değerlendirmesi (Ambraseys & Jackson 2000; Ambraseys 2001), alternatif kırık modelleri (Le Pichon ve ark. 2003), deniz tabanı fay haritalaması (Armijo ve ark. 2005; Parsons 2004; Yamamoto ve ark. 2022; Aksoy ve ark. 2022; Görgün ve ark. 2025) ve kabuk/fay-kilitlenmesi jeofiziği (Kende ve ark. 2017; Karabulut 2024; Fernandez ve ark. 2024; Jenkins ve ark. 2020) ile karşılaştırmalı olarak yeniden değerlendirilmiştir — Şekil 1 dahil. Her değişen yorum metinde açıkça izlenebilir: "2006'da böyle değerlendirilmişti → 2026'da şu kanıtla yeniden değerlendiriliyor." Yazının sonunda, hangi 2006 yorumunun desteklendiğini, hangisinin değiştiğini ve hangisinin hâlâ açık bir araştırma sorusu olduğunu gösteren bir özet var.

📍 Kullanım: Marmara deprem tehlikesiyle ilgilenen genel okuyucu, gazeteciler ve öğrenciler için.

📜 Tarihsel Depremler ve Fay Dağılımı

Marmara denizi içinde (off-shore) ve dışında (on-shore) kalan deprem kırıkları ve tarihsel geçmişten günümüze kadar olan depremler derlenmiş ve Şekil 1'de verilmiştir. Tarihte İstanbul'u büyük ölçüde etkileyen depremler 1509, 1754 ve 1766 depremleridir ve bunların tamamı deniz içinde olmuştur. Tarihsel deprem verilerinin analizinden, Marmara bölgesi içindeki depremlerin M6.8-M7.2 arasında olacağı ve kırılabilecek fay büyüklüğünün de 70 km civarında olacağı beklenmektedir.

💡 Kataloglar Arası Büyüklük Farkı (1509): Farklı kurumlar 1509 depremine farklı Mw değerleri veriyor — SHEEC/SHARE (2012) 7.14, SHARE'ın kendi MDP tespiti 7.06, Papazachos & Papaioannou (2003) 7.40. İlginç biçimde SHEEC'in bu olay için kaynak gösterdiği MDP tedarikçisi Selanik Üniversitesi (2003) — Ambraseys (2002), bu makalenin kendi kaynakçasındaki temel referans olmasına rağmen, SHEEC'in bu spesifik kaydında birincil kaynak olarak görünmüyor. Bu, aynı tarihsel depremin bile kurumdan kuruma farklı büyüklük ve farklı kaynak zincirleriyle kataloglanabildiğini gösteriyor. (Kaynak: SHEEC — SHARE European Earthquake Catalogue, eq_id=4440, 2026-08-23'te doğrulandı.)

Şekil 1. Marmara fay sistemi ve tarihsel depremlerin 2026 güncellenmiş sentezi. Şekil, Öncel (2006) çalışmasının çerçevesi temel alınarak sonraki jeofizik, sismolojik ve tarihsel çalışmalar ile 2026 MTA Diri Fay Haritası kullanılarak yeniden düzenlenmiştir. 📌 Bu, 2006 şeklinin bir kopyası değildir — Öncel (2006) Figure 1'in sorduğu soru (hangi tarihsel depremler hangi fay segmentleriyle ilişkili?) temel alınarak, MTA'nın 2026 diri fay verisi ve Ambraseys & Jackson (2000)'ın tam tarihsel deprem kataloğuyla yeniden inşa edilmiştir. 1990'lardaki orijinal KFUPM şekli arşiv/karşılaştırma amacıyla hâlâ erişilebilir: 1990'lar orijinal şekli (KFUPM).

🌍 EQ-Live Türkiye — Canlı Deprem ve Sismik Tehlike Haritası

Şekil 1, 1990'lardan kalma statik bir deprem dağılım haritasıdır. Marmara'ya odaklanmak için haritayı açtıktan sonra üst araç çubuğundaki "MAR" butonuna basın; makalenin M7.2 sorusuyla aynı yöntemi (Öncel & Wyss, 2000) canlı veriyle sürdüren "🔬 Marmara FC" tahmin katmanını da açabilirsiniz.

2026-08-23 güncellemesi: "Tarihsel" katman artık Batı (EPICA v1.1, Avrupa kapsamı) ve Doğu/Orta Anadolu'yu (SHARE-CET) tek parça birleştiriyor — toplam 3718 deprem, 1003-1899. EMSC/aletsel dönem verisiyle birlikte, uygulama artık ~1000-2026 arası kesintisiz bir zaman penceresi sunuyor.

Canlı Haritayı Aç → Kullanım kılavuzu ve teknik rapor

🛰️ Deniz Jeofiziği Bulguları

İzmit depreminden sonra yapılmış deniz jeofiziği ve jeolojisi çalışmalarıyla belirlenen kırık dağılımı da (bkz. Şekil 1), Marmara Denizi içinde büyük bir depremi oluşturacak sürekli ya da tek parça bir fay yapısı olmadığını göstermektedir.

Son 500 yıllık dönemde, Marmara denizi içinde kalan, 1509 ve 1912 depremleri ile sınırlanan bölümde bir büyük deprem rastlanılmamıştır. Bununla birlikte küçük depremlerin analizinden ve GPS ile ölçülmüş deformasyon hızlarından hesaplanan deprem tehlikesi modeli de (Şekil 2), son 500 yıl içinde Marmara denizi içinde büyük deprem olasılığını yüksek göstermesi şaşırtıcı değildir. Kısaca, son 500 yıllık verilerin gösterdiği büyük depremin olmadığı "suskun alanlar" ile son 20 yıllık küçük deprem verilerinin analizinden ortaya çıkan riskli alanlar benzerdir.

📚 1509–1912 Arası: Ambraseys & Jackson'ın Değerlendirmesi

Ambraseys & Jackson (2000), 1900 öncesi depremlerin konum ve büyüklüklerini doğrudan enstrümantal kayıtlardan değil, tarihsel hasar/şiddet dağılımlarından çıkarıyor. Deprem konumu, hasarın yoğunlaştığı "makrosismik bölge"nin merkezi olarak yaklaşıklanıyor (en iyi ihtimalle ±0,1° hassasiyetle); kırık uzunluğu ise doğrudan haritalanmış bir yüzey/deniz tabanı kırığından değil, sismik moment ve varsayılan bir sismojenik zon kalınlığından (10–15 km) türetilen bir ölçekleme ilişkisinden hesaplanıyor. Yazarların kendi makalelerindeki harita, bu yüzden model-tabanlı bir tahmindir — deniz tabanında doğrudan haritalanmış bir kırık değil.

Bu yaklaşımla 1509'un tahmini kırığı Silivri'den Prens Adaları'na, 1912'ninki ise Gelibolu Yarımadası çevresine yerleştirilmiş ve iki kırığın çakışmasının son derece olası olmadığı sonucuna varılmış. Önemli bir ayrıntı: 1509'un kırığı Silivri'de biter — yani Silivri–Tekirdağ arasındaki "orta boşluğun" içine girmez, sadece onun doğu sınırına komşudur. Yazarlar ayrıca, Toksöz ve ark. (1999)'un 22 Mayıs 1766 depremini bu orta boşluğa (Silivri–Çekmece arası) yerleştiren yorumuna açıkça itiraz ediyor; kendi değerlendirmelerine göre bu depremin hasarı İstanbul'un batısında değil doğusunda yoğunlaşmış. Sonuç olarak, Ambraseys & Jackson'ın modelinde ne 1509 ne de 1766 depremlerinden hiçbiri Silivri–Tekirdağ kesimini doldurmuyor — orası, 1500'den bugüne tarihsel kayıtlarda büyük bir depremle ilişkilendirilememiş bir sismik boşluk olarak kalıyor.

Ayrıca Ambraseys'in (2001) 1509 depremini yeniden değerlendiren çalışması, olayı ~70±30 km uzunluğunda bir denizaltı kırığı ve Mw 7,2±0,3 olarak tahmin ediyor. Önemli bir nüans: bu, söz konusu fay parçasının "kesinlikle hiç kırılmadığının" paleosismolojik kanıtı değil — sadece tarihsel kayıtlarda büyük bir kırılmayla yeniden ilişkilendirilememiş bir sismik boşluk olduğu anlamına geliyor. Bu ölçekleme-tabanlı modelin ne ölçüde bağlayıcı olduğu da tartışmalı: aşağıdaki "📚 Tarihsel Kırılma Modelleri Neden Farklı?" kutusunda ele alındığı gibi, Le Pichon ve ark. (2003) hem 1509 hem Mayıs 1766'nın — alternatif bir yorumla — Ana Marmara Fayı'nın tamamını kırmış olabileceğini öne sürüyor. Bu da tarihsel makrosismik verilerden türetilen kırık uzunluklarının denizaltı fay geometrileriyle bire bir özdeşleştirilemeyeceğini gösteriyor.

Kaynaklar:

1. Ambraseys, N.N., & Jackson, J. (2000). Seismicity of the Sea of Marmara (Turkey) since 1500. Geophysical Journal International, 141(3), F1–F6. academic.oup.com/gji/141/3/F1
2. Ambraseys, N.N. (2001). The earthquake of 1509 in the Sea of Marmara, Turkey, revisited. Bulletin of the Seismological Society of America, 91(6), 1397–1416. emidius.eu/AHEAD/study/AMBR001
3. Toksöz, M.N., Reilinger, R.E., Doll, C.G., Barka, A.A., & Yalçın, N. (1999). Izmit (Turkey) earthquake of 17 August 1999: First report. Seismological Research Letters, 70(6), 669–679. — 2026 eklendi (Ambraseys & Jackson'ın eleştirdiği önceki yoruma atıf için)

Şekil 2 (Figure 5 of Öncel ve Wilson, 2006). (a) Marmara Bölgesi'nde büyüklüğü 6.7'den büyük olan depremlerin tekrarlanma aralıkları, Ambraseys'in (2002) bölgesel ortalama kabuk kalınlığı tahminine dayanan Hs = 12.5 km varsayımıyla haritalanmıştır; kırmızı alanlar yakın zamanda olabilecek depremleri üretecek, gerilimin biriktiği alanları göstermektedir. (b) Marmara'nın kuzey kesimi için, Flerit ve ark.'nın (2003) GPS kilitlenme derinliği (locking depth) verisine dayanan daha ince bir sismojenik zon kalınlığı varsayımıyla (Hs = 4 km) hesaplanan deprem tekrarlanma aralıkları gösterilmektedir. Bu ince-zon varsayımı altında tekrarlanma süreleri belirgin biçimde uzamış (~60 yıl, (a)'daki ~20 yıllık asgari değere karşılık), dolayısıyla olma olasılık değerleri düşmüştür. 📌 2026 notu: Hs burada "kabuk kalınlığı" değil, iki farklı yönteme dayanan iki ayrı parametre setidir — (a) crustal-thickness tahmini, (b) GPS-kilitlenme-derinliği tahmini. Bu ayrım orijinal makalenin kendisinde de tam net değildir; burada birincil kaynak (Öncel & Wilson, 2006, s.207) taranarak netleştirilmiştir.

🧊 2026 Notu: Marmara'nın Kabuk Yapısı — Bağımsız Jeofizik Bulgular

Yukarıdaki tarihsel/sismotektonik tartışmadan bağımsız olarak, doğrudan jeofizik ölçümler Marmara Denizi altında gerçek ve ölçülebilir bir kabuk/Moho incelmesi olduğunu gösteriyor. Kende ve ark. (2017)'nin gravite ters-çözümü, Marmara havzalarının altında Moho'nun ~25 km'ye kadar yükseldiğini (bölgesel referans ~30 km'ye karşı) ve incelme kuşağının yalnızca Kuzey Marmara Çukuru ile sınırlı kalmayıp kıyı boyunca daha geniş bir alana yayıldığını ortaya koyuyor. Karabulut (2024)'ün ortam-gürültüsü tomografisi (ambient noise tomography) bunu bağımsız biçimde destekliyor: Marmara Denizi'nin, üç ana havzadan (Tekirdağ/Merkez/Çınarcık) çok daha geniş ve derin bir yapısal çöküntü olduğunu, bu çöküntünün muhtemelen Kuzey Anadolu Fayı bölgeye yayılmadan önce oluştuğunu öne sürüyor — yani KAFZ, bu depresyonun ana nedeni değil. Jenkins ve ark. (2020)'ün alıcı fonksiyonu (receiver function) analizine göre bölgesel Moho derinliği 26–41 km arasında değişiyor; en ince kabuk (~26 km) Batı Marmara'daki Tekirdağ Havzası altında, en kalın kabuk (~41 km) ise kuzeydoğuda İstanbul Zonu altında.

Daha yeni bir çalışma, Fernandez ve ark. (2024, JGR Solid Earth), 3B gravite modellemesi ve sismik tomografiyi birleştirerek bu kabuk yapısının fay davranışıyla ilişkisini araştırıyor. Bulgular: İstanbul Zonu'nun altındaki kabuk, güneydeki Sakarya Zonu/Strandja Masifi'ne göre belirgin biçimde daha yoğun (~120 kg/m³ fazla yoğunluk) ve altında daha sığ bir 1330°C izotermi (~70–80 km, orta Marmara'daki ~90–100 km'ye karşı) bulunuyor — yani hem daha katı/sert hem de altında görece daha sıcak bir manto var. Yazarlar, Ana Marmara Fayı'nın İstanbul'a en yakın kesiminin (Prens Adaları segmenti) kilitli/sismojenik olmasının, bu daha yoğun ve katı İstanbul Zonu kabuğuyla mekânsal olarak örtüştüğünü gösteriyor; bu "iki-malzemeli" (bimaterial) fay arayüzü modeli, olası bir kırığın İstanbul yönünde asimetrik yönelim (directivity) gösterebileceğini öne sürüyor. Bağımsız bir moment-birikimi hesabı da bu segmentin, son büyük depremden bu yana (~1776) M7'nin üzerinde bir depremi barındırabilecek kadar gerilim biriktirmiş olabileceğiyle uyumlu çıkıyor. Yazarlar bu sertlik farkını, GPS verileriyle Prens Adaları segmentinde asimetrik elastik yüklenme gösteren Le Pichon ve ark. (2003) ile de destekliyor — bu makalenin kendi Kaynakça'sında zaten yer alan bir çalışma.

📌 Önemli ayrım: Buradaki kabuk/Moho incelmesi, yukarıdaki Şekil 2 açıklamasında geçen Hs = 4 km parametresiyle (Flerit ve ark. 2003, GPS kilitlenme derinliği) aynı şey değildir — farklı yöntem, farklı fiziksel büyüklük. Bu kutu, bölgenin genel kabuk/tektonik bağlamına ve fay kilitlenme mekanizmasına dair bir 2026 güncellemesidir; M7.2 tekrarlanma hesabına doğrudan girdi değildir.

Kaynaklar:

1. Fernandez, N., Scheck-Wenderoth, M., Cacace, M., & Gholamrezaie, E. (2024). The inherited crustal structure and lithospheric thermal field beneath the Sea of Marmara (NW Türkiye): Observations from 3D gravity modeling and seismic tomography analysis. Journal of Geophysical Research: Solid Earth, 129, e2024JB030336. doi.org/10.1029/2024JB030336
2. Jenkins, J., Stephenson, S., Martínez-Garzón, P., Bohnhoff, M., & Nurlu, M. (2020). Crustal thickness variation across the Sea of Marmara region, NW Turkey: A reflection of modern and ancient tectonic processes. Tectonics, 39, e2019TC005986. doi.org/10.1029/2019TC005986
3. Karabulut, H. (2024). The Marmara Sea basin as a regional depression constrained from ambient noise correlation tomography. Geophysical Journal International, 237(2), 1208–1221. doi.org/10.1093/gji/ggae109

🔍 AI Şeffaflık Notu: Fernandez ve ark. (2024), Kende ve ark. (2017) ve Karabulut (2024) bu oturumda tam metin (PDF) olarak okunup doğrulandı. Jenkins ve ark. (2020) ise WebFetch ile (PDF değil, makale sayfası özeti üzerinden) doğrulandı — sayılar tutarlı çıktı ama birincil PDF'in tam metni taranmadı.

🌊 Deniz–Kara Geçişine Somut Örnek: 1912 Ganos Depremi

1912 Mw 7,4 Şarköy–Mürefte depremi, yukarıdaki "deniz içi/kara içi fay" ayrımının salt kâğıt üzerinde kalmadığının somut bir örneği — yalnızca karada gerçekleşmiş bir kırılma değil. Ganos'un yaklaşık 45 km'lik karasal bölümü çok-segmentli bir yüzey kırığıyla belgelenmiş, ötelenmeler 5,5 m'ye ulaşmış. Kırığın denizaltındaki devamı da var: 2021 çalışması, kırığın Saros Körfezi'ne doğru ~37 km denize uzandığını ve iç Saros havzası kenarında sonlandığını öne sürüyor; iki 1912 olayının (9 Ağustos + 13 Eylül) toplam kırık uzunluğu 150-160 km kabul edilirse, 9 Ağustos kırığının doğu ucunun Merkez Marmara Havzası'na kadar uzanmış olabileceğini tartışıyor. 2025 çalışması ise toplam uzunluğun önceki çalışmalarda ~140 km olarak verildiğini aktarıyor — ama iki çalışma da denizaltındaki kesin sonlanma noktalarının hâlâ tartışmalı olduğunu vurguluyor. 1912 kırığı, bu yüzden Marmara'daki sismik boşluğun batı kesimiyle olan geometrik ilişkisini anlamak açısından temel bir örnek niteliğinde.

Kaynaklar:

1. Aksoy, M.E., Meghraoui, M., Polonia, A., Çağatay, M.N., Yavuzoğlu, A.Z., Önder, Ş., Ülgen, U.B., & Gasperini, L. (2022). Subaqueous fault scarps of the North Anatolian Fault in the Gulf of Saros (NE Aegean); where is the western limit of the 1912 Mürefte-Şarköy earthquake rupture? Geophysical Journal International, 229(1), 589–604. academic.oup.com/gji/229/1/589
2. Görgün, B., Yalçınkaya, E., Görgün, E., Bohnhoff, M., Martínez-Garzón, P., & Alp, H. (2025). Investigation of fault zone head waves along the 1912 Mw7.4 Şarköy–Mürefte (Ganos) earthquake rupture zone in NW Türkiye. Geophysical Journal International, 242(1), ggaf148. academic.oup.com/gji/242/1/ggaf148

🌊 1912 mi, 1766 mı? Segment Atfı Tartışması

Marmara'daki denizaltı fay kırıklarını tarihsel depremlere eşleştirme çabası Armijo ve ark. (2005)'ten önce de vardı: Parsons (2004), tarihsel depremleri isimlendirilmiş segmentlere atayan bir model önerdi — 1509 ve Mayıs 1766 depremlerini Adalar (Prince's Islands) segmenti'ne, 5 Ağustos 1766 ve 1912 depremlerini ise Ganos segmenti'ne bağladı. Armijo ve ark. (2005), Marmara Denizi tabanında Merkez Havza ile Ganos dirseği arasında ~60 km boyunca izlenen genç bir fay sarpını inceledi (SE Tekirdağ kesiminde ~5 m, Batı Yüksek'te muhtemelen ~6 m sağ-yanal ötelenme) ve genç morfoloji/hızlı sedimantasyon nedeniyle bu sarpı 1912'ye atfetti (toplam kırık uzunluğu tahmini: en az 110, muhtemelen 140 km) — ama "1766'dan kalma benzer büyüklükte bir öncül olay için parça parça kanıt" olduğunu da not etti. Yamamoto ve ark. (2022) bu ikili-atıf tablosunu destekliyor: Merkez Marmara'daki (22 Mayıs 1766, Ms 7.3) ve Batı Marmara'daki (5 Ağustos 1766, Ms 7.4) iki ayrı 1766 depremini ayırt edip, "5 Ağustos 1766 kırığının muhtemelen 1912 Ganos depreminde yeniden kırıldığını" belirtiyor. Kısacası: 1912'nin denize uzandığı konusunda geniş bir mutabakat var, ama hangi segmenti ne kadar kırdığı ve bunun daha önce 1766'nın mı yoksa bambaşka bir olayın mı izini taşıdığı hâlâ aktif bir araştırma sorusu.

📚 Tarihsel Kırılma Modelleri Neden Farklı?

Tarihsel depremlerin Marmara'daki fay segmentleriyle eşleştirilmesi konusunda farklı modeller bulunmaktadır. Parsons'ın (2004) segment-temelli yaklaşımından farklı olarak Le Pichon, Chamot-Rooke, Rangin ve Şengör (2003), Ambraseys & Jackson (2000) ve Parsons ve ark.'nın (2000) Mayıs 1766 depreminin Çınarcık birimini kesinlikle kırdığını ("definitely ruptured the Cinarcik unit") gösteren değerlendirmesine dayanarak, hem 1509 hem de Mayıs 1766 depreminin — alternatif bir yorum olarak — Ana Marmara Fayı'nın tamamını tek parça kırmış olabileceğini tartışıyor (Meade ve ark. 2002'nin moment dengesi hesabına da atıfla). Bu görüş, tarihsel depremleri günümüz fay segmentlerine bire bir ve kesin biçimde atamanın sınırlılığını gösteriyor. Dolayısıyla 1509, 1766 ve 1912'nin denizaltı fay geometrileriyle ilişkilendirilmesi, tarihsel kayıt + deniz jeofiziği + paleosismolojik kanıtın birlikte değerlendirilmesini gerektiren, halen açık bir araştırma sorusu.

Kaynaklar:

1. Armijo, R., Pondard, N., Meyer, B., Uçarkuş, G., Mercier de Lépinay, B., Malavieille, J., Dominguez, S., Gustcher, M.-A., Schmidt, S., Beck, C., Çağatay, N., Çakir, Z., Imren, C., Eriş, K., Natalin, B., Özalaybey, S., Tolun, L., Lefèvre, I., Seeber, L., Gasperini, L., Rangin, C., Emre, O., & Sarikavak, K. (2005). Submarine fault scarps in the Sea of Marmara pull-apart (North Anatolian Fault): Implications for seismic hazard in Istanbul. Geochemistry, Geophysics, Geosystems, 6(6). doi.org/10.1029/2004GC000896
2. Le Pichon, X., Chamot-Rooke, N., Rangin, C., & Şengör, A.M.C. (2003). The North Anatolian fault in the Sea of Marmara. Journal of Geophysical Research: Solid Earth, 108(B4), 2179. doi.org/10.1029/2002JB001862
3. Parsons, T. (2004). Recalculated probability of M≥7 earthquakes beneath the Sea of Marmara, Turkey. Journal of Geophysical Research: Solid Earth, 109(B5). doi.org/10.1029/2003JB002667
4. Yamamoto, Y., Kalafat, D., Pinar, A., Takahashi, N., Polat, R., Kaneda, Y., & Ozener, H. (2022). Seismic velocity structure along the North Anatolian Fault beneath the Central Marmara Sea and its implication for seismogenesis. Geophysical Journal International, 228(1), 396–411. academic.oup.com/gji/228/1/396

🧾 2006 → 2026: Ne Değişti, Ne Korundu, Ne Hâlâ Açık?

Aşağıdaki tablo "doğru/yanlış" ikiliğinden bilinçli olarak kaçınıyor — 2006'daki bir yorum bugün yanlışlanmış olmayabilir; kanıt düzeyi değişmiş veya alternatif modeller güçlenmiş olabilir.

2006 yorumu	2026 kanıtı	2026 değerlendirmesi
1509–1912 arası büyük deprem yok ("sismik boşluk")	Ambraseys & Jackson (2000) metodolojisi tam okunarak doğrulandı: gerçek boşluk Silivri–Tekirdağ arası; 1509'un kırığı Silivri'de biter, boşluğu doldurmaz, sadece komşudur.	✅ Destekleniyor — ama sınırları 2006'dakinden daha kesin.
1509'un kırığı ~60–70 km, İstanbul–Prens Adaları çevresinde tek segment	Ambraseys (2001) ~70±30 km/Mw7,2±0,3 ile uyumlu; ama Le Pichon ve ark. (2003) alternatif olarak Ana Marmara Fayı'nın tamamının tek parça kırılmış olabileceğini tartışıyor.	❓ Belirsiz — açık araştırma sorusu, tek bir model bağlayıcı değil.
Off-shore Marmara depreminin üst sınırı M7.2	Mignan ve ark. (2015) ve Woo & Mignan (2018), farklı metodolojiyle (segment-etkileşimi/runaway rupture) daha geniş bir üst-sınır aralığı tartışıyor (counterfactual senaryolarda Mw 8,5'e kadar).	🔄 Değişiyor — kesin bir tavan değil, yönteme bağlı bir aralık.
Marmara içinde sürekli/tek parça bir kırık yok (deniz jeofiziği)	Armijo ve ark. (2005) submarine scarp verisi ile Yamamoto/Aksoy/Görgün'ün segment tartışması bunu genel hatlarıyla destekliyor; 1912'nin denizdeki kesin uzanımı hâlâ tartışmalı.	✅ Destekleniyor — ana çerçeve geçerli, ayrıntılar hâlâ araştırılıyor.
Şekil 2'deki "ince kabuk" modeli (Hs=4 km, kuzey Marmara)	Öncel & Wilson (2006)'nın kendi metni tam okunarak netleşti: Hs, Moho/kabuk kalınlığı değil, Flerit ve ark. (2003)'ün GPS kilitlenme derinliği tahmini — kavramsal olarak Kende(2017)/Fernandez(2024)'ün ölçtüğü kabuk kalınlığından farklı.	🔄 Değişiyor — sonuç aynı ama terminoloji/kavram netleştirildi.

Sonuç olarak, hem tarihsel veriler ve hem de son çalışmalar ışığında, bir Marmara Denizi İçi Depreminin ("off-shore earthquake") büyüklüğünün M7.2'den büyük olmayacağı düşünülmektedir.

🟦 Evidence Check — M7.2 Üst Sınır İddiası

Orijinal iddia (~2006 sonrası): "Off-Shore Earthquake büyüklüğünün M7.2'den büyük olmayacağı düşünülmektedir."

Literatür ne diyor?

Bu tahmin, 2006'daki GPS-gerilme verisi ve küçük deprem kümelenmesi analizine (Öncel ve Wilson, 2006) dayanıyordu — farklı bir metodolojik aile. 2015 sonrası çalışmalar, fay uzunluğu/segment-etkileşimi (step-over) kriterleriyle Anadolu fayları için maksimum büyüklüğü yeniden değerlendirdi ve Marmara/KAF için "runaway rupture" (segmentlerin beklenenden fazla birleşmesi) senaryolarının da literatürde tartışıldığını gösterdi — bu senaryolarda Mw 8,5'e varan counterfactual büyüklükler ele alınmıştır. Bu, 2006 tahmininin yanlış olduğu anlamına gelmez; farklı yöntemlerin farklı üst-sınır aralıkları önerdiğini, "kesin M7.2 tavanı" ifadesinin literatürde hâlâ tartışmalı olduğunu gösterir.

References:

1. Mignan, A., Danciu, L., & Giardini, D. (2015). Reassessment of the Maximum Fault Rupture Length of Strike-Slip Earthquakes and Inference on Mmax in the Anatolian Peninsula, Turkey. Seismological Research Letters, 86(3), 890–900. doi.org/10.1785/0220140252
2. Woo, G., & Mignan, A. (2018). Counterfactual Analysis of Runaway Earthquakes. Seismological Research Letters, 89(6), 2266–2273. doi.org/10.1785/0220180138

AI Şeffaflık Notu: Yukarıdaki kutu, güncel bilimsel literatürün kısa ve tarafsız bir özetidir; orijinal 2006 sonuçlarının doğruluğunu iddia veya inkâr etmez, sadece farklı bir metodolojik yaklaşımla bağlamlandırır.

📚 Kaynakça / References

1. Aksoy, M.E., Meghraoui, M., Polonia, A., Çağatay, M.N., Yavuzoğlu, A.Z., Önder, Ş., Ülgen, U.B., & Gasperini, L. (2022). Subaqueous fault scarps of the North Anatolian Fault in the Gulf of Saros (NE Aegean); where is the western limit of the 1912 Mürefte-Şarköy earthquake rupture? Geophysical Journal International, 229(1), 589–604. — 2026 eklendi
2. Ambraseys, N.N. (2001). The earthquake of 1509 in the Sea of Marmara, Turkey, revisited. Bulletin of the Seismological Society of America, 91(6), 1397–1416. — 2026 eklendi
3. Ambraseys, N.N. (2002). The seismic activity of the Marmara Sea Region over the last 2000 years. Bulletin of the Seismological Society of America, 92(1), 1–18.
4. Ambraseys, N.N., & Jackson, J. (2000). Seismicity of the Sea of Marmara (Turkey) since 1500. Geophysical Journal International, 141, F1–F6.
5. Elmacı, H. ve diğerleri (2026). Türkiye Diri Fay Haritası (TDFH), Özel Yayın Serisi-60. Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü (MTA), Ankara. ISBN 978-625-8107-74-6. — 2026 eklendi (Şekil 1'in fay verisi kaynağı)
6. Armijo, R. ve diğerleri (2002). Asymmetric slip partitioning in the Sea of Marmara pull-apart: A clue to propagation processes of the North Anatolian Fault? Terra Nova, 14(2), 80–86.
7. Armijo, R., Pondard, N., Meyer, B., Uçarkuş, G., Mercier de Lépinay, B., Malavieille, J., Dominguez, S., Gustcher, M.-A., Schmidt, S., Beck, C., Çağatay, N., Çakir, Z., Imren, C., Eriş, K., Natalin, B., Özalaybey, S., Tolun, L., Lefèvre, I., Seeber, L., Gasperini, L., Rangin, C., Emre, O., & Sarikavak, K. (2005). Submarine fault scarps in the Sea of Marmara pull-apart (North Anatolian Fault): Implications for seismic hazard in Istanbul. Geochemistry, Geophysics, Geosystems, 6(6). — 2026 eklendi
8. Fernandez, N., Scheck-Wenderoth, M., Cacace, M., & Gholamrezaie, E. (2024). The inherited crustal structure and lithospheric thermal field beneath the Sea of Marmara (NW Türkiye): Observations from 3D gravity modeling and seismic tomography analysis. Journal of Geophysical Research: Solid Earth, 129, e2024JB030336. — 2026 eklendi
9. Flerit, F., Armijo, R., King, G.C.P., Meyer, B., & Barka, A. (2003). Slip partitioning in the Sea of Marmara pull-apart determined from GPS velocity vectors. Geophysical Journal International, 154(1), 1–7. — 2026 eklendi
10. Görgün, B., Yalçınkaya, E., Görgün, E., Bohnhoff, M., Martínez-Garzón, P., & Alp, H. (2025). Investigation of fault zone head waves along the 1912 Mw7.4 Şarköy–Mürefte (Ganos) earthquake rupture zone in NW Türkiye. Geophysical Journal International, 242(1), ggaf148. — 2026 eklendi
11. Jenkins, J., Stephenson, S., Martínez-Garzón, P., Bohnhoff, M., & Nurlu, M. (2020). Crustal thickness variation across the Sea of Marmara region, NW Turkey: A reflection of modern and ancient tectonic processes. Tectonics, 39, e2019TC005986. — 2026 eklendi
12. Karabulut, H. (2024). The Marmara Sea basin as a regional depression constrained from ambient noise correlation tomography. Geophysical Journal International, 237(2), 1208–1221. — 2026 eklendi
13. Le Pichon, X., Chamot-Rooke, N., Rangin, C., & Şengör, A.M.C. (2003). The North Anatolian fault in the Sea of Marmara. Journal of Geophysical Research: Solid Earth, 108(B4), 2179. — 2026 eklendi
14. Mignan, A., Danciu, L., & Giardini, D. (2015). Reassessment of the Maximum Fault Rupture Length of Strike-Slip Earthquakes and Inference on Mmax in the Anatolian Peninsula, Turkey. Seismological Research Letters, 86(3), 890–900. https://doi.org/10.1785/0220140252 — 2026 eklendi
15. Öncel, A.O., & Wilson, T. (2006). Evaluation of earthquake potential along the Northern Anatolian Fault Zone in the Marmara Sea using comparisons of GPS strain and seismotectonic parameters. Tectonophysics, 418, 205–218.
16. Parsons, T. (2004). Recalculated probability of M≥7 earthquakes beneath the Sea of Marmara, Turkey. Journal of Geophysical Research: Solid Earth, 109(B5). — 2026 eklendi
17. Saroğlu, F. ve diğerleri (1992). Türkiye Aktif Fay Haritası. Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü (MTA).
18. Toksöz, M.N., Reilinger, R.E., Doll, C.G., Barka, A.A., & Yalçın, N. (1999). Izmit (Turkey) earthquake of 17 August 1999: First report. Seismological Research Letters, 70(6), 669–679. — 2026 eklendi
19. Woo, G., & Mignan, A. (2018). Counterfactual Analysis of Runaway Earthquakes. Seismological Research Letters, 89(6), 2266–2273. https://doi.org/10.1785/0220180138 — 2026 eklendi
20. Yamamoto, Y., Kalafat, D., Pinar, A., Takahashi, N., Polat, R., Kaneda, Y., & Ozener, H. (2022). Seismic velocity structure along the North Anatolian Fault beneath the Central Marmara Sea and its implication for seismogenesis. Geophysical Journal International, 228(1), 396–411. — 2026 eklendi

🔗 İlgili Önceki Yazılar

• 2025 Balıkesir Depremi: Sismik Veriler, Vatandaş Raporları ve Marmara'nın Kırılganlığı — Marmara'nın kırılganlığını doğrudan ele alan güncel bir vaka analizi.
• Marmaris Depremi: Türkiye'nin Deprem Gerçeği ve Hazırlık Üzerine Düşünceler — Ege/Marmara denizlerindeki fay hatları ve tsunami tehlikesine değiniyor.
• Depremle Yaşamak: Günümüzde Deprem Riski — Türkiye-Japonya karşılaştırmalı genel deprem riski değerlendirmesi.
• Mega Kentlerde Deprem Tehlikesi Karşılaştırması — İstanbul dahil fay segment geometrisi ve büyüklük hesaplama araçları.

📤

PDF / Word olarak dışa aktar

Times New Roman · Akademik format

🔬 Tüm Yazıları İncele →

"Sismoloğa Sor" arşivinden (KFUPM, 2006 sonrası) aktarılmıştır

📚 Arşiv Notu / Archive & Acknowledgment

Bu sayfa, yazarın eski KFUPM (King Fahd University of Petroleum & Minerals, Suudi Arabistan) akademik arşivindeki "Off-shore Marmara Depremleri" başlıklı özgün metnini (yaklaşık 2006 sonrası, kaynakçadaki Öncel ve Wilson 2006 atfından ve Şekil 2'nin bu çalışmanın Figure 5'i olmasından anlaşılıyor) kaynak ve başlangıç çerçevesi olarak kullanan bir 20 Yıllık Bilimsel Yeniden Değerlendirmedir (20-Year Scientific Reassessment). Bu bir "arşiv yeniden yayını" değildir: 2006'da sorulan soru — Marmara'daki tarihsel depremler hangi fay segmentleriyle ilişkilendirilebilir, 1509–1912 arası gerçekten bir "boşluk" mu — burada aynen tekrarlanmamış, sonraki 20 yılın literatürüyle 2026'da yeniden cevaplanmıştır. Şekil 1 de bu nedenle yeniden üretildi (bkz. yukarıdaki figür notu). Değişen her yorum metinde izlenebilir biçimde işaretlenmiştir; özgün kaynak da arşiv izlenebilirliği için ayrıca korunmuştur: faculty.kfupm.edu.sa/es/oncel/marmaradenizibuyukdeprem.htm

Archive Note: This 2026 reassessment revisits questions originally raised by Öncel (2006) in an unpublished note from the author's former KFUPM academic archive, incorporating two decades of subsequent seismological, historical, marine-geophysical and active-fault research. It is not a republication — the original conclusions are not repeated as-is; each revised interpretation is explicitly traceable in the text. The original source remains separately accessible above for archival traceability.

🎓 Kaynak Gösterimi / Suggested Citation

1. Kaynak metin: Öncel, A.O. (2006 sonrası, tarih belirtilmemiş). Off-shore Marmara Depremleri [Sismoloğa Sor arşivi]. KFUPM.
2. 2026 Yeniden Değerlendirme: Öncel, A.O. (2026). Off-shore Marmara Depremleri: 20 Yıllık Bilimsel Yeniden Değerlendirme. JeoTurizm EduPanel. aliosmanoncel.blogspot.com/p/offshore-marmara-earthquakes.html

🌍

Prof. Dr. Ali Osman Öncel

Deprem Sismolojisti · Jeofizik Mühendisi · İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa

Edinburgh'dan İstanbul'a; yer altı verisinden saha anlatılarına — bilim ve insanları buluşturan bir araştırmacının yolculuğu.

🔗 aliosmanoncel.blogspot.com 👤 Hakkımda

Paylaş

𝕏 Twitter / X 💬 WhatsApp ✉️ Email 🔗 Linki Kopyala

📚 Not: Bu yazı, Prof. Dr. Ali Osman Öncel'in "Off-shore Marmara Depremleri" başlığıyla (tarih belirtilmemiş, kaynakçaya göre 2006 sonrası) KFUPM'de yazdığı özgün metnin korunduğu bir aktarımdır; 2026 bilimsel değerlendirmesi ayrı ve etiketli bir "Evidence Check" katmanı olarak eklenmiştir.

Prof. Dr. Ali Osman Öncel · İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa · aliosmanoncel.blogspot.com