🛰️ Deniz Jeofiziği ve Fay Yapısı
Off-shore Marmara Depremleri
Marmara Denizi içinde kalan fay parçaları geçmişte hangi büyüklükte depremler üretti, gelecekte üretebileceği en büyük deprem ne kadar olabilir? Tarihsel kayıtlar ve deniz tabanı jeofiziği verileri ışığında.
Yazının Özü
Marmara Denizi içinde (off-shore) ve dışında (on-shore) kalan fay parçalarının tarihsel deprem kaydı ve deniz jeofiziği verileriyle karşılaştırıldığı, ~2006 sonrası tarihli özgün bir değerlendirme. İstanbul'u büyük ölçüde etkilemiş 1509, 1754 ve 1766 depremlerinin tamamının deniz içinde olduğu vurgulanıyor; buna karşın, 1509 ve 1912 depremlerinin kırdığı bölümler arasında kalan fay parçasında (yani mekânsal bir "sismik boşluk"ta) son 500 yılda büyük bir deprem kaydedilmemiş olması dikkat çekiliyor. İzmit depremi sonrası yapılan deniz jeofiziği çalışmaları, denizin içinde sürekli/tek parça bir kırık olmadığını gösteriyor.
Orijinal metin hiç değiştirilmeden korunmuş; üzerine 2026 tarihli, ayrı ve etiketli bir katman eklenmiştir — "M7.2 üst sınır" iddiasını 2015 sonrası literatürle (Mignan ve ark. 2015; Woo & Mignan 2018) bağımsız sınayan bir Evidence Check ve konuyla ilgili önceki yazılara link veren bir kutu.
📍 Kullanım: Marmara deprem tehlikesiyle ilgilenen genel okuyucu, gazeteciler ve öğrenciler için.
| 📅 İlk yazım tarihi | Tarih belirtilmemiş — orijinal KFUPM sayfasında yayın tarihi yok. Kaynakçada Öncel ve Wilson (2006) atfı ve Şekil 2'nin bu çalışmanın Figure 5'i olarak tanımlanması, makalenin 2006 sonrasında yazıldığını gösteriyor (2004 bu makaleyle çelişir, kullanılmadı). |
| 🏛️ Orijinal yayın yeri | "Sismoloğa Sor" — Dr. Ali O. Öncel'in KFUPM (King Fahd University of Petroleum & Minerals, Suudi Arabistan) öğretim üyeliği dönemi kişisel akademik sayfası |
| 🔗 Orijinal kaynak | faculty.kfupm.edu.sa/es/oncel/marmaradenizibuyukdeprem.htm |
| 🗄️ 2026 arşiv aktarımı | 23 Ağustos 2026 — "2004–2026 Bilimsel Arşiv Yeniden Yayın Projesi" |
| 🏷️ Yazı türü / seviye | Akademik / Bilimsel Not · C-tier (Derin Güncelleme — somut "M7.2 üst sınır" iddiası nedeniyle Evidence Check eklendi) |
Orijinal çalışma ile bu 2026 yeniden yayını ayrı ayrı kaynak gösterilebilir — orijinalin yayın yılı değiştirilmemiştir:
- Orijinal: Öncel, A.O. (2006 sonrası, tarih belirtilmemiş). Off-shore Marmara Depremleri [Sismoloğa Sor arşivi]. KFUPM. faculty.kfupm.edu.sa/es/oncel/marmaradenizibuyukdeprem.htm
- 2026 Yeniden Yayın: Öncel, A.O. (2026). Off-shore Marmara Depremleri [2026 arşiv yeniden yayını, Evidence Check ile; orijinali 2006 sonrası]. JeoTurizm EduPanel. https://aliosmanoncel.blogspot.com/p/offshore-marmara-earthquakes.html (planlanan slug — yayın sonrası Blogger'ın verdiği gerçek URL ile teyit edilecek)
Marmara denizi içinde (off-shore) ve dışında (on-shore) kalan deprem kırıkları ve tarihsel geçmişten günümüze kadar olan depremler derlenmiş ve Şekil 1'de verilmiştir. Tarihte İstanbul'u büyük ölçüde etkileyen depremler 1509, 1754 ve 1766 depremleridir ve bunların tamamı deniz içinde olmuştur. Tarihsel deprem verilerinin analizinden, Marmara bölgesi içindeki depremlerin M6.8-M7.2 arasında olacağı ve kırılabilecek fay büyüklüğünün de 70 km civarında olacağı beklenmektedir.
Şekil 1, 1990'lardan kalma statik bir deprem dağılım haritasıdır. Marmara'ya odaklanmak için haritayı açtıktan sonra üst araç çubuğundaki "MAR" butonuna basın; makalenin M7.2 sorusuyla aynı yöntemi (Öncel & Wyss, 2000) canlı veriyle sürdüren "🔬 Marmara FC" tahmin katmanını da açabilirsiniz.
İzmit depreminden sonra yapılmış deniz jeofiziği ve jeolojisi çalışmalarıyla belirlenen kırık dağılımı da (bkz. Şekil 1), Marmara Denizi içinde büyük bir depremi oluşturacak sürekli ya da tek parça bir fay yapısı olmadığını göstermektedir.
Son 500 yıllık dönemde, Marmara denizi içinde kalan, 1509 ve 1912 depremleri ile sınırlanan bölümde bir büyük deprem rastlanılmamıştır. Bununla birlikte küçük depremlerin analizinden ve GPS ile ölçülmüş deformasyon hızlarından hesaplanan deprem tehlikesi modeli de (Şekil 2), son 500 yıl içinde Marmara denizi içinde büyük deprem olasılığını yüksek göstermesi şaşırtıcı değildir. Kısaca, son 500 yıllık verilerin gösterdiği büyük depremin olmadığı "suskun alanlar" ile son 20 yıllık küçük deprem verilerinin analizinden ortaya çıkan riskli alanlar benzerdir.
🟦 Evidence Check — M7.2 Üst Sınır İddiası
Orijinal iddia (~2006 sonrası): "Off-Shore Earthquake büyüklüğünün M7.2'den büyük olmayacağı düşünülmektedir."
Literatür ne diyor?
Bu tahmin, 2006'daki GPS-gerilme verisi ve küçük deprem kümelenmesi analizine (Öncel ve Wilson, 2006) dayanıyordu — farklı bir metodolojik aile. 2015 sonrası çalışmalar, fay uzunluğu/segment-etkileşimi (step-over) kriterleriyle Anadolu fayları için maksimum büyüklüğü yeniden değerlendirdi ve Marmara/KAF için "runaway rupture" (segmentlerin beklenenden fazla birleşmesi) senaryolarının da literatürde tartışıldığını gösterdi — bu senaryolarda Mw 8,5'e varan counterfactual büyüklükler ele alınmıştır. Bu, 2006 tahmininin yanlış olduğu anlamına gelmez; farklı yöntemlerin farklı üst-sınır aralıkları önerdiğini, "kesin M7.2 tavanı" ifadesinin literatürde hâlâ tartışmalı olduğunu gösterir.
- Ambraseys, N.N. (2002). The seismic activity of the Marmara Sea Region over the last 2000 years. Bulletin of the Seismological Society of America, 92(1), 1–18.
- Ambraseys, N.N., & Jackson, J. (2000). Seismicity of the Sea of Marmara (Turkey) since 1500. Geophysical Journal International, 141, F1–F6.
- Armijo, R. ve diğerleri (2002). Asymmetric slip partitioning in the Sea of Marmara pull-apart: A clue to propagation processes of the North Anatolian Fault? Terra Nova, 14(2), 80–86.
- Mignan, A., Danciu, L., & Giardini, D. (2015). Reassessment of the Maximum Fault Rupture Length of Strike-Slip Earthquakes and Inference on Mmax in the Anatolian Peninsula, Turkey. Seismological Research Letters, 86(3), 890–900. https://doi.org/10.1785/0220140252 — 2026 eklendi
- Öncel, A.O., & Wilson, T. (2006). Evaluation of earthquake potential along the Northern Anatolian Fault Zone in the Marmara Sea using comparisons of GPS strain and seismotectonic parameters. Tectonophysics, 418, 205–218.
- Saroğlu, F. ve diğerleri (1992). Türkiye Aktif Fay Haritası. Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü (MTA).
- Woo, G., & Mignan, A. (2018). Counterfactual Analysis of Runaway Earthquakes. Seismological Research Letters, 89(6), 2266–2273. https://doi.org/10.1785/0220180138 — 2026 eklendi
- 2025 Balıkesir Depremi: Sismik Veriler, Vatandaş Raporları ve Marmara'nın Kırılganlığı — Marmara'nın kırılganlığını doğrudan ele alan güncel bir vaka analizi.
- Marmaris Depremi: Türkiye'nin Deprem Gerçeği ve Hazırlık Üzerine Düşünceler — Ege/Marmara denizlerindeki fay hatları ve tsunami tehlikesine değiniyor.
- Depremle Yaşamak: Günümüzde Deprem Riski — Türkiye-Japonya karşılaştırmalı genel deprem riski değerlendirmesi.
- Mega Kentlerde Deprem Tehlikesi Karşılaştırması — İstanbul dahil fay segment geometrisi ve büyüklük hesaplama araçları.
Comments
Post a Comment