🗣️ Saimbeyli'de 24 Dakikada Üç Deprem: Vatandaş Tanıklıkları Ne Söylüyor?
Saimbeyli’de 24 Dakikada Üç Deprem
Mw 4,8 · 4,9 · 5,2 (AFAD) · En büyüğü şimdilik ana şok. Depremi hissedenlerin EMSC’ye gönderdiği 99 tanıklık ve 353 şiddet raporu, aletsel kayıtların göremediği bir şeyi gösteriyor: sarsıntının insanlara nasıl ulaştığını ve depremlerin birbirinden nasıl ayırt edildiğini.
Yazının Özü
4 Ekim 2026 öğleden sonra Adana’nın Saimbeyli ilçesi ile Osmaniye’nin Sumbas ilçesi sınırında 24 dakika içinde üç orta büyüklükte deprem oldu. AFAD’a göre büyüklükleri sırasıyla Mw 4,8, 4,9 ve 5,2’dir. En büyüğü sonuncusu olduğu için 14:43 depremi şimdilik dizinin ana şoku, ilk ikisi ise öncü depremlerdir. Dizi, 13 gün önceki 21 Eylül Saimbeyli M5,0 depreminin yaklaşık 12–14 km güneybatısında yer alıyor. Can ve mal kaybı bildirilmedi.
Bu yazıda üç deprem için EMSC’nin resimli anketiyle toplanan 353 makrosismik şiddet raporu (142, 69 ve 142) ve katılımcıların bu raporlara eklediği 99 yazılı tanıklık (32, 20 ve 47) birinci elden veri olarak karşılaştırılıyor. Yazılı tanıklıklar ayrı kişiler değil, raporlara eklenmiş yorumlardır; aynı kişi her deprem için ayrı rapor göndermiş olabilir. Ana şok aynı uzaklıklarda 0,5–0,6 birim daha güçlü ve çok daha geniş bir alanda (yaklaşık 380 km’ye kadar) hissedildi. Vatandaşlar depremleri kendileri de karşılaştırdı: “3. kez sallandı”, “1.den biraz daha sertti”. Yakın alanda rapor az olduğu için 100 km’ye kadar belirsizlik büyük. İkinci depremin şiddet raporlarının bir kısmının 7 dakika sonra gelen ana şokla karışmış olabileceğine ilişkin güçlü bir emare var; bu nedenle onun uzaklık–şiddet ilişkisi diğer iki depreme göre daha düşük güvenle yorumlanmalı. Ajansların moment tensörü çözümlerinin medyanı üç depremi Mw 4,7, 4,6 ve 5,0, derinliklerini 7–8 km olarak veriyor. Üç depremde de gerilme ekseni yatay, sıkışma ekseni dike yakın: normal faylanma. Bu, sol yanal doğrultu atımlı DAFZ depremlerinden açıkça farklı bir mekanizma. Dizi “deprem fırtınası” mı? Sismolojinin temel referans kaynaklarına göre kısmen: en büyük deprem diğerlerinden yalnızca 0,3–0,4 birim büyük, bu da sürü (swarm) benzeri bir özellik. Bir Evidence Check kutusu vatandaşların büyüklük tahminlerini literatürle karşılaştırıyor; iki Scientific Perspective kutusu öncü–ana şok sorusunu ve kitle kaynaklı şiddet verisinin güvenilirliğini tartışıyor. SeismoReport’un FTLS+ paneli bu dizi için veri yetersizliği nedeniyle renk vermiyor; Sismik Triyaj kutusu vatandaş için renklerin anlamını açıklıyor.
📍 Kullanım: Depremi hissedenler; sismoloji ve jeofizik öğrencileri; afet farkındalığı eğitmenleri; vatandaş bilimine ilgi duyan genel okuyucu.
Öncel, A.O. (2026). SeismoReport SR-2026-005. 4 Ekim 2026 Saimbeyli–Sumbas M5,0 Deprem Dizisi. Version 1.0. https://aliosmanoncel.blogspot.com/p/saimbeyli-earthquake-sequence-2026-10-04.html
Bu yazıdaki tanıklıklar ve şiddet eğrisi, sizin gibi vatandaşların EMSC’ye gönderdiği raporlardan oluşuyor. Bulunduğunuz yeri ve ne hissettiğinizi bildirmek bir dakikanızı alır. Hissetmediyseniz de bildirin: “hissedilmedi” raporu, sarsıntının nerede bittiğini gösteren değerli bir veridir.
Her depremi ayrı ayrı bildirin; böylece her rapor doğru depreme yazılır. Akşamki artçılar için EMSC ana sayfasındaki listeyi kullanın. EMSC haritaları: 14:19 · 14:36 · 14:43. Telefonda EMSC’nin LastQuake uygulaması da aynı işi görür.
|
24 dakika
Üç depremin süresi; en büyüğü (Mw 5,2) sonuncusu
AFAD, 2026
|
14
M ≥ 2,5 olay (14:19–20:28 TSİ)
AFAD kataloğu, 21:20 TSİ sorgusu
|
|
32 / 20 / 47
Yazılı tanıklık: 14:19 / 14:36 / 14:43
EMSC, 2026 · toplam 353 şiddet raporu
|
~380 km
Ana şok raporlarının uzandığı mesafe (öncü: ~250 km)
EMSC şiddet–uzaklık grafikleri
|
- Bugün ne oldu?
- Tek deprem değil, bir dizi
- ↳ 2.1 “Deprem fırtınası” mı demeli? · 2.2 Kırılma mekanizması
- Birinci elden veri: vatandaş tanıklıkları
- ↳ 3.1 Öncü-1 (M4,7) · 3.2 Öncü-2 (M4,6) · 3.3 Ana şok (M5,0)
- Şiddet–uzaklık grafikleri ne söylüyor?
- Neden bildirmeli?
- Dizi sürerken ne yapmalı?
- 📖 Terimler Sözlüğü
- 📚 Kaynakça
4 Ekim 2026 Pazar günü saat 14:19’da (11:19 UTC) Adana’nın Saimbeyli ilçesinde bir deprem oldu. AFAD büyüklüğü Mw 4,8, derinliği 7,99 km olarak verdi. Avrupa-Akdeniz Sismoloji Merkezi (EMSC) aynı depremi M 4,7 olarak kaydetti. EMSC’nin konumu (37,749°K, 36,091°D) ve 8 km derinliği AFAD çözümüyle birebir aynıdır; EMSC olay sayfası, parametrelerin bir sismolog tarafından gözden geçirildiğini belirtiyor. EMSC’ye göre episantr Saimbeyli’nin 26 km güneyinde, Kahramanmaraş’ın 76 km batısındadır. Diğer iki deprem için de durum aynı: EMSC’nin 14:36 için M 4,6 (37,761°K, 36,105°D, 9 km) ve 14:43 için M 5,0 (37,742°K, 36,101°D, 7 km) çözümleri AFAD’ın konum ve derinliğiyle örtüşüyor.
Bu deprem tek başına kalmadı. Mevcut katalogdaki en büyük olay olduğu için 14:43 depremini şimdilik ana şok olarak ele alıyoruz; bu sınıflama geçicidir. 17 dakika sonra, 14:36’da Mw 4,9; 24 dakika sonra, 14:43’te Mw 5,2 büyüklüğünde iki deprem daha oldu. Sonuncusunun episantrı AFAD kaydında Osmaniye’nin Sumbas ilçesi sınırları içinde kalıyor; bu yüzden haberlerde “Saimbeyli” ve “Sumbas” adları birlikte geçti. Akşam saatlerinde Mw 4,4 (19:00) ve Mw 4,3 (20:28) büyüklüğünde iki deprem daha kaydedildi.
Aynı depremler için kurumların verdiği büyüklükler 0,1–0,2 birim farklıdır. Bu bir hata değil, farklı istasyon ağları ve hesap yöntemlerinin doğal sonucudur. Sıralama da kuruma göre değişiyor: AFAD’a göre ikinci deprem birinciden büyük (4,9 > 4,8), EMSC’ye göre küçük (4,6 < 4,7), USGS’ye göre eşit (4,7). Üç kurumun ortak söylediği tek şey, 14:43 depreminin en büyük olduğudur. USGS’nin moment tensörü çözümlerinden hesaplanan sismik moment, büyüklüklerini Mww 4,7, 4,7 ve 5,0 olarak doğruluyor. AFAD değerleri bunlardan sistematik olarak 0,1–0,2 birim yüksektir.
| Deprem (TSİ) | AFAD | EMSC | USGS |
|---|---|---|---|
| 14:19:23 | Mw 4,8 · 7,99 km 37,749°K 36,091°D | M 4,7 · 8 km (konum AFAD ile aynı) | Mww 4,7 · us6000tzif MT derinliği 10 km |
| 14:36:24 | Mw 4,9 · 8,67 km | M 4,6 · 9 km (konum AFAD ile aynı) | Mww 4,7 · us6000tzil MT derinliği 11 km |
| 14:43:21 | Mw 5,2 · 7 km (Sumbas, Osmaniye) | M 5,0 · 7 km (konum AFAD ile aynı) | Mww 5,0 · us6000tzip MT derinliği 8 km |
Adana Valisi Mustafa Yavuz, ilk açıklamada can veya mal kaybına ilişkin olumsuz bir bildirim olmadığını, 112 Acil Çağrı Merkezi’ne de olumsuz bir çağrı ulaşmadığını duyurdu; AFAD ve ilgili ekiplerin saha taraması sürdü (Milli Gazete, 2026). Ardışık depremler nedeniyle bölgede vatandaşların sokağa çıktığı bildirildi.
İlk üç olayın 24 dakika içinde kümelenmesi, dizinin karakterini anlamak açısından önemlidir; ancak yalnızca zaman aralığına bakarak “deprem fırtınası” ya da “sürü” sınıflaması yapılamaz.
| Saat (TSİ) | Büyüklük | Derinlik | Yer (AFAD) |
|---|---|---|---|
| 14:19:23 | Mw 4,8 | 7,99 km | Saimbeyli (Adana) |
| 14:26:52 | ML 2,5 | 7 km | Sumbas (Osmaniye) |
| 14:28:08 | ML 3,1 | 7 km | Sumbas (Osmaniye) |
| 14:36:24 | Mw 4,9 | 8,67 km | Saimbeyli (Adana) |
| 14:43:21 | Mw 5,2 | 7 km | Sumbas (Osmaniye) |
| 16:29 – 18:02 | ML 2,6 – 2,9 (4 olay) | 7–7,1 km | Saimbeyli, Kozan, Sumbas |
| 19:00:24 | Mw 4,4 | 7 km | Saimbeyli (Adana) |
| 19:03 – 20:18 | ML 3,0 – 3,1 (3 olay) | 7–10 km | Saimbeyli (Adana) |
| 20:28:12 | Mw 4,3 | 7 km | Saimbeyli (Adana) |
Kaynak: AFAD deprem kataloğu, 37,3–38,2°K / 35,6–36,6°D, M ≥ 2,5, sorgu 4 Ekim 2026 ~21:20 TSİ. 14 olayın tamamı yaklaşık 10 km çaplı bir alanda ve 7–10 km derinliktedir. Katalog, otomatik çözümler gözden geçirildikçe güncellenebilir.
Bugünkü depremler bölge için yeni değil. 21 Eylül 2026 sabahı saat 04:02’de Saimbeyli’de AFAD’a göre M5,0 büyüklüğünde bir deprem olmuştu (37,831°K, 36,206°D, 7 km). Bu depremi ayrı bir yazıda ele almıştık. AFAD episantrlarına göre bugünkü depremler, 21 Eylül episantrının 12–14 km güneybatısındadır. Episantr belirsizliği birkaç kilometre mertebesindedir; örneğin ilk depremin USGS ve AFAD konumları arasında 9,5 km fark vardır. Bu yüzden iki olayın aynı fay parçası üzerinde olup olmadığını bu verilerle söylemek mümkün değildir. Söylenebilecek olan, aynı küçük bölgenin 13 gün içinde M5 düzeyinde ikinci kez kırıldığıdır.
Üç ana depremin toplam sismik momenti yaklaşık 6,3 × 1016 N·m’dir. Bu, tek başına Mw ≈ 5,1 büyüklüğünde bir depreme eşdeğerdir (Hanks & Kanamori, 1979). Bir başka deyişle, Mw 5,0’lık son deprem, Mw 4,7’lik ilk depremin yaklaşık 2,7 katı moment açığa çıkardı. Büyüklük ölçeğinde 0,3 birimlik fark, açığa çıkan momentte neredeyse üç kat demektir.
Üç depremin moment tensörü çözümleri aynı geometriyi gösteriyor: yanal bileşenli, normal faylanmanın baskın olduğu bir kırılma. Ajansların çözümlerini, medyan büyüklük ve derinlikleri ve DAFZ depremleriyle karşılaştırmayı Bölüm 2.2’de ele alıyoruz.
- Öncü depremler: 14:19 (AFAD Mw 4,8 · EMSC M4,7) ve 14:36 (AFAD Mw 4,9 · EMSC M4,6). Bu adı ancak 14:43 depremi olduktan sonra alabildiler.
- Ana şok: 14:43 (AFAD Mw 5,2 · EMSC M5,0 · USGS Mww 5,0). Dizinin şimdiye kadarki en büyük depremi.
- Artçı depremler: 19:00 (Mw 4,4), 20:28 (Mw 4,3) ve aradaki ML 2,5–3,1 olaylar.
Bu sınıflandırma geçicidir. Bölgede daha büyük bir deprem olursa 14:43 depremi de geriye dönük olarak “öncü” sayılır.
Haberlerde art arda gelen depremler için sık kullanılan “deprem fırtınası” ifadesi, sismolojideki deprem sürüsü (earthquake swarm) kavramının gazetecilikteki karşılığı olarak kullanılıyor. Bilimsel tanım ise belirli bir ölçüte dayanır. Scholz (2019, s. 197), depremlerin çoğunlukla tek başına değil dizi hâlinde oluştuğunu belirtir. Öncü ve artçı depremler ana şok denen daha büyük bir depremle ilişkilidir. Baskın bir depremle ilişkilendirilemeyen dizilere ise sürü denir. Aynı sayfada, zaman ve mekânda birbirine çok yakın iki ya da daha fazla ana şoka “ikiz” ya da “çoklu” deprem (doublet, multiplet) denildiği de belirtilir. Sürüler genellikle yavaş başlar, yavaş biter ve hiçbir deprem boyutça baskın değildir (Scholz, 2019, s. 200). Stein ve Wysession (2003, s. 276) da sürüleri “ana şoku olmayan” diziler olarak tanımlar ve b-değerlerinin çoğunlukla 1’den belirgin biçimde büyük olduğunu not eder.
Ölçüt, en büyük depremin diğerlerine göre ne kadar baskın olduğudur. Ana şok–artçı dizilerinde en büyük artçı genellikle ana şoktan yaklaşık bir büyüklük birimi küçüktür. Bu kural Båth yasası olarak bilinir (Stein & Wysession, 2003, s. 277; Shearer, 2009, s. 318). Båth yasası tek tek deprem dizilerinin nasıl davranacağını belirleyen bir kural değil, çok sayıda diziden elde edilmiş istatistiksel bir ilişkidir. Mogi (1963), dizileri üç tipe ayırır: ana şok–artçı, öncü–ana şok–artçı ve sürü (akt. Scholz, 2019, s. 200).
| Ölçüt | Ana şok–artçı | Sürü (swarm) | Saimbeyli–Sumbas |
|---|---|---|---|
| Baskın deprem | Var; en büyük artçı ~1 birim küçük | Yok | Zayıf: fark 0,3–0,4 birim |
| Başlangıç | Ani, en büyükle | Yavaş, kademeli | Ani (M4,7–4,8 ile) |
| b-değeri | ~1 | Çoğunlukla >1 | Hesaplanamaz (14 olay) |
| Kaynak | S&W 2003, s. 277 | Scholz 2019, s. 200 | AFAD, EMSC, USGS |
Bu ölçütlerle bakıldığında Saimbeyli–Sumbas dizisi iki tip arasında duruyor:
- Sürüye benzeyen yanı: En büyük deprem diğer ikisinden yalnızca 0,3–0,4 birim büyük; Båth yasasının öngördüğü ~1 birimlik farkın çok altında. Hiçbir deprem açıkça baskın değil. Üstelik aynı küçük alan 13 gün önce de M5,0 düzeyinde bir deprem üretmişti.
- Sürüden ayrılan yanı: Dizi yavaş başlamadı; ilk depremin kendisi M4,7–4,8 büyüklüğündeydi. Akşam saatlerindeki Mw 4,4 ve 4,3 depremleri ise ana şoktan 0,8–0,9 birim küçük; bu, sıradan bir artçı davranışına daha yakın.
- Henüz bilinmeyen: Sürüleri ayırt etmede kullanılan b-değeri, 14 olaydan güvenilir biçimde hesaplanamaz.
Bu nedenle Saimbeyli–Sumbas dizisini şu aşamada klasik bir ana şok–artçı dizisi ya da gerçek bir deprem sürüsü olarak kesin biçimde sınıflandırmak yerine, “çoklu deprem dizisi” (multiplet) olarak tanımlamak daha güvenlidir. Büyüklükleri birbirine bu kadar yakın üç deprem Scholz’un (2019, s. 197) çoklu deprem tanımına uyar; dizinin sürü benzeri özellikler taşıdığı da açıktır. “Deprem fırtınası” ifadesi ise bilimsel bir sınıf değildir ve giderek büyüyen bir tehlike çağrıştırdığı için dikkatli kullanılmalıdır. Shearer (2009, s. 306, 314), belirgin ana şoku olmayan sürülerin basit artçı tetiklenmesiyle açıklanamayabileceğini, yavaş krip veya akışkan hareketi gibi altta yatan bir süreci gerektirebileceğini belirtir. Bu dizi için böyle bir süreci gösteren bir veri şu an yoktur.
EMSC, her deprem için farklı ajansların moment tensörü çözümlerini tek haritada derliyor. Üç depremde dört ya da beş ajansın çözümü var. Ajanslar büyüklük ve derinlikte birbirinden ayrışıyor; bu nedenle tek bir ajansın değeri yerine medyan kullanmak daha sağlam bir özet verir. Medyan, aykırı değerlerden ortalama kadar etkilenmez.
Kaynak: EMSC çift-kuvvet moment tensörü derlemeleri (AFAD, NEIC/USGS, OCA, KOERI, AUST). Görsel başlıklarındaki büyüklük ve konum, EMSC’nin derleme anındaki temsilî değerleridir.
| Ajans | 14:19 · 1. öncü | 14:36 · 2. öncü | 14:43 · ana şok |
|---|---|---|---|
| AFAD | Mw 4,8 · 8 km | Mw 4,9 · 9 km | Mw 5,2 · 7 km |
| NEIC (USGS) | Mw 4,7 · 10 km | Mw 4,6 · 11 km | Mw 5,0 · 8 km |
| OCA | Mw 4,7 · 4 km | Mw 4,6 · 5 km | Mw 4,8 · 11 km |
| KOERI | Mw 4,6 · 7 km | Mw 4,5 · 5 km | Mw 4,8 · 6 km |
| AUST | — | — | Mw 5,2 · 28 km |
| Medyan | Mw 4,7 · 7,5 km | Mw 4,6 · 7 km | Mw 5,0 · 8 km |
| Ortalama | Mw 4,70 · 7,3 km | Mw 4,65 · 7,5 km | Mw 5,00 · 12,0 km (AUST hariç 8,0 km) |
| Aralık | 4,6–4,8 · 4–10 km | 4,5–4,9 · 5–11 km | 4,8–5,2 · 6–28 km |
Kaynak: EMSC moment tensörü derlemeleri, 4 Ekim 2026 (son güncelleme 12:58–13:04 UTC). Medyan ve ortalamalar bu yazıda hesaplanmıştır.
Tablodan üç sonuç çıkıyor. Büyüklük: Ajans medyanları Mw 4,7, 4,6 ve 5,0; bunlar EMSC’nin olay sayfalarında verdiği büyüklüklerle birebir aynı. AFAD değerleri medyanın sistematik olarak 0,1–0,3 birim üzerinde. Derinlik: Medyan derinlikler 7–8 km; üç deprem de sığ kabukta. Ana şokta AUST’un 28 km değeri diğer dört çözümden (6–11 km) belirgin biçimde ayrışıyor ve ortalamayı 12 km’ye çekiyor; medyan (8 km) bu aykırı değerden etkilenmiyor. Mekanizma: Haritalardaki on üç çözümün tamamı aynı geometriyi gösteriyor: beyaz merkez ve doğu–batı yönünde koyu kenarlar, yani normal faylanma.
Bunu sayısal olarak sınamak için USGS çözümlerinin fay düzlemlerinden gerilme (T) ve sıkışma (P) eksenlerini hesapladık:
| Deprem | T ekseni (gerilme) azimut / dalım | P ekseni (sıkışma) azimut / dalım | B ekseni azimut / dalım |
|---|---|---|---|
| 14:19 · 1. öncü | 292° / 3° | 194° / 67° | 23° / 23° |
| 14:36 · 2. öncü | 290° / 8° | 184° / 65° | 23° / 24° |
| 14:43 · ana şok | 297° / 3° | 200° / 65° | 28° / 25° |
| DAFZ · 6 Şubat 2023 karşılaştırma | yatay | yatay | düşey |
Hesap: USGS moment tensörü fay düzlemleri (us6000tzif, us6000tzil, us6000tzip); iki fay düzlemi aynı eksenleri vermektedir. Dalım: eksenin yatayla yaptığı açı.
Üç depremde de T ekseni neredeyse yatay (dalım 3–8°) ve batı-kuzeybatı–doğu-güneydoğu yönlü; P ekseni ise dike yakın (dalım 65–67°). Yani kabuk yatayda gerilirken en büyük sıkışma düşey yönde, kayaların kendi ağırlığından geliyor. Bu, normal faylanma rejimidir. Üç depremin eksenleri birbirinden en fazla 5–10° farklı: aynı gerilme alanında, büyük olasılıkla aynı ya da birbirine paralel fay parçaları üzerinde kırıldılar. B ekseninin 23–25° dalımı ise faylanmanın saf normal olmadığını, küçük bir yanal bileşen taşıdığını gösteriyor.
DAFZ depremlerinden farkı. Doğu Anadolu Fay Zonu’nun (DAFZ) karakteristik depremleri sol yanal doğrultu atımlıdır. 6 Şubat 2023’te Pazarcık (Mw 7,8) depremi DAFZ’nin ana kolunu, Elbistan (Mw 7,6) depremi ise ona paralel Çardak Fayı’nı sol yanal atımla kırdı (Karabulut ve ark., 2023; Barbot ve ark., 2023). Doğrultu atımlı faylanmada P ve T eksenlerinin ikisi de yataydır, düşey olan B eksenidir. Saimbeyli–Sumbas dizisinde ise P ekseni düşeye yakın. Bu açıdan dizi, DAFZ’nin ana kollarındaki depremlerden mekanizma olarak açıkça ayrılıyor. Mekanizma çözümleri normal faylanmayı destekliyor; 21 Eylül depremi için dört ajansın verdiği normal faylanma çözümleri de bu tabloyla tutarlı. Ancak bu faylanmanın hangi yapı ya da fay parçası üzerinde gerçekleştiği, mevcut episantr ve moment tensörü verileriyle belirlenemez. Bu nedenle DAFZ’ye yakınlık, depremlerin doğrudan DAFZ ana kolunda gerçekleştiği anlamına gelmez.
🔬 Scientific Perspective — “Ana şok bu muydu?”
Orta büyüklükte bir depremden sonra herkesin sorduğu ilk soru, daha büyüğünün gelip gelmeyeceğidir. Literatürdeki genel değer, orta büyüklükte bir depremi beş gün içinde ve 10 km mesafede daha büyük bir depremin izleme olasılığının tipik olarak %5 olduğudur (Gulia ve ark., 2024). USGS de bir depremin bir hafta içinde yakınında daha büyük bir depremle izlenme olasılığını yaklaşık %5 olarak verir. Gulia ve arkadaşları, iyi izlenen bölgelerde öncü ile artçıyı gerçek zamanda ayırt etmeye çalışan bir “öncü trafik ışığı” yöntemini test etmektedir; yöntem henüz araştırma aşamasındadır.
Bugünkü dizi bu %5’lik durumlardan biriydi: 14:19 depreminden 24 dakika sonra daha büyüğü geldi. Bu nedenle 14:19 ve 14:36 depremleri ancak geriye dönük olarak “öncü” diye adlandırılabilir. Olay anında bunu bilmek mümkün değildi.
- Gulia, L., Wiemer, S., Biondini, E., Enescu, B., & Vannucci, G. (2024). Improving the foreshock traffic light systems for real-time discrimination between foreshocks and aftershocks. Seismological Research Letters, 95(6), 3579–3592. https://doi.org/10.1785/0220240163
- U.S. Geological Survey. (t.y.). What is the probability that an earthquake is a foreshock to a larger earthquake? usgs.gov
🤖 AI Şeffaflık Notu: Bu kutu, güncel bilimsel literatürün kısa ve tarafsız bir özetidir. Olay verisini yorumlamaya yardımcı olmak amacıyla hazırlanmıştır; kesin bir sonuç veya tahmin değildir.
Dizinin episantrlarını, 21 Eylül depremini ve bölgenin son bir yıllık sismisitesini EQ-Live üzerinde açın. Harita kayıtlı depremleri gösterir; tahmin aracı değildir.
🗄️ USGS olay sayfaları: us6000tzif (Mww 4,7) · us6000tzil (Mww 4,7) · us6000tzip (Mww 5,0). EMSC: 2069334 (M4,7) · 2069342 (M4,6) · 2069351 (M5,0).
Sismometre bir noktadaki yer hareketini çok hassas ölçer, ama insanların ne hissettiğini söylemez. EMSC’ye gönderilen tanıklıklar bu boşluğu doldurur. EMSC her deprem için iki tür veri toplar. Birincisi, kişinin hissettiği sarsıntıyı resimli seçeneklerle işaretlediği şiddet raporlarıdır; Bölüm 4’teki grafikler bunlardan üretilir. İkincisi, bazı katılımcıların ayrıca yazdığı yazılı tanıklıklardır. 14:19 öncüsü için 142 rapor ve 32 tanıklık, 14:36 öncüsü için 69 rapor ve 20 tanıklık, ana şok için 142 rapor ve 47 tanıklık toplandı. Yazılı tanıklıklar sayıca az olsa da sarsıntının niteliğini anlatır. Bir uyarı: şiddet raporlarının sayısı, sismometre sayısı ya da bağımsız fiziksel ölçüm sayısı değildir; aynı olay için insanların algısını ve gözlemini temsil eder. Yazılı tanıklıklar da ayrı kişiler değil, katılımcıların raporlarına eklediği yorumlardır.
- Kadirli · 41 km G · T0+7 dk — “Salladı 10 sn kadar”
- Kadirli · 42 km G · T0+3 dk — “Osmaniye kadirli sallandık”
- Kozan · 43 km GB · T0+1 dk — “Adana/kozan”
- Kahramanmaraş · 66 km D · T0+13 dk — “İt was quite poor shake.” (oldukça zayıf bir sarsıntıydı)
- Yahyalı · 75 km KB · T0+8 dk — “Kayseri Yahyalı da hafif salladı hissettik”
- Ceyhan · 84 km G · T0+7 dk — “Anlık vurdu.”
- Erzin · 88 km G · T0+3 dk — “Hafif sallanti”
- Sarıçam · 93 km GB · T0+18 dk — “Adana az hissettim” (ikinci depremden 1 dk sonra gönderildi)
- Seyhan · 105 km GB · T0+2 dk — “İyi salladı,Adana,Çukurova”
- Seyhan · 105 km GB · T0+4 dk — “We both felt a light shake” (ikimiz de hafif bir sarsıntı hissettik)
- Adana · 106 km GB · T0+8 dk — “10-15 saniye sürdü Adana Seyhan Ziyapaşa Mah.”
- Seyhan · 106 km GB · T0+8 dk — “Yatak gitti geldi çukurova”
- Seyhan · 108 km GB · T0+3 dk — “Adana seyhan oturduğu yerde hafif sallama hissedildi sallandı biraz asılı eşyalar”
- Talas · 114 km KB · T0+3 dk — “It was noticeable, my guess around 4.0” (fark edilir düzeydeydi, tahminim 4,0 civarı)
- Kocasinan · 118 km KB · T0+8 dk — “Kayseri ırgaladı”
- Kayseri · 119 km KB · T0+23 dk — “15-20 sn sürdü” (üçüncü depremden sonra gönderildi)
- Melikgazi · 126 km KB · T0+333 dk — “Hiç bişey hissetmedi kyseri” (“hissedilmedi” raporu)
- Niğde · 129 km B · T0+4 dk — “Niğdede hissettim”
- Şehitkamil · 134 km GD · T0+1 dk — “Salladi antep”
- Şahinbey · 135 km GD · T0+4 dk — “Önce bi vurdu 5-10 sn salladı ve durdu”
- Gaziantep · 136 km GD · T0+1 dk — “Şehitkamil hissettik ama hafifti”
- Şahinbey · 137 km GD · T0+3 dk — “Avizeler sallandi Şahinbey Gaziantep”
- Şahinbey · 139 km GD · T0+12 dk — “Hafif vurdu gazintepi 4.5 civarında”
Kaynak: EMSC tanıklıkları, olay 2069334 (32 tanıklıktan 23’ü). Uzaklık ve yön EMSC’nin hesapladığı değerlerdir. Metinler anonimdir ve yazım biçimi korunarak aktarılmıştır; parantez içi Türkçe karşılıklar yazara aittir. T0 = 14:19:24 TSİ.
Birinci öncünün tanıklıklarında iki örüntü dikkat çekiyor. Birincisi, sarsıntının dili mesafeyle değişiyor. 40 km çevresinde “salladı”, “sallandık” denirken 100 km ötede “hafif”, “az hissettim” ifadeleri öne çıkıyor. İkincisi, Adana’dan gelen tanıklıklar mesafeye göre beklenenden canlı: “İyi salladı”, “yatak gitti geldi”, “asılı eşyalar sallandı”. Adana, kalın alüvyon dolgulu Çukurova üzerinde kuruludur ve yumuşak zemin sarsıntıyı büyütür. Türkiye için geliştirilen Vs30 tahmin haritaları da genç tortul birimlerde düşük kayma dalgası hızı öngörür (Şahin ve ark., 2024). Bu etkiyi 21 Eylül yazısında ayrıntılı tartışmıştık.
- Kadirli · 43 km G · T0+0 dk — “Kadirli Tekrar sallandık”
- Sarıçam · 101 km GB · T0+5 dk — “Sariçam, Adana We felt both of them” (ikisini de hissettik)
- Adana · 101 km GB · T0+2 dk — “Tekrar sallandık”
- Seyhan · 107 km GB · T0+0 dk — “10 15 saniye sürdü yüksek katta oturuyorum iyi salladı”
- Seyhan · 107 km GB · T0+6 dk — “Light and short... Maybe one second. Adana, Çukurova” (hafif ve kısa, belki bir saniye)
- Adana · 108 km GB · T0+6 dk — “Hissedilir kısa sürdü”
- Seyhan · 110 km GB · T0+6 dk — “Adana seyhan ayakta olduğumuz için tam anlamadık avizenin sallandığını görünce fark ettik”
- Seyhan · 111 km GB · T0+4 dk — “Hafif Adana merkez”
- Seyhan · 111 km GB · T0+27 dk — “100 km from us, but it was strong, 20-30 seconds approximately” (bizden 100 km uzakta ama güçlüydü, yaklaşık 20-30 saniye; ana şoktan 20 dk sonra gönderildi)
- Elbistan · 108 km KD · T0+1 dk — “Elbistan'dan fena hissedildi bayağı uzun sürdü.”
- Talas · 116 km KB · T0+7 dk — “Kayseride çok hissediliyor saimbeylide olan depremler”
- Kayseri · 123 km KB · T0+2 dk — “Kayseri salladı”
- Şahinbey · 135 km GD · T0+2 dk — “Bu sefer uzundu”
- Şahinbey · 138 km GD · T0+4 dk — “Fena sallandık 10 sn sürdü gaziantep şahinbey”
- Şahinbey · 140 km GD · T0+2 dk — “Ewet yine sallandik”
- Mersin · 169 km GB · T0+6 dk — “Yes”
- Ereğli · 184 km B · T0+14 dk — “Avizeler sallandı, Konya Eregli” (ana şoktan 7 dk sonra gönderildi)
- Sivas · 234 km K · T0+275 dk — “8.kattayiz Sivas avizeler sallandı” (19:11’de gönderildi; 19:00 Mw 4,4 artçısından 11 dk sonra)
Kaynak: EMSC tanıklıkları, olay 2069342 (20 tanıklıktan 18’i). T0 = 14:36:26 TSİ; ana şok T0+7 dakikada geldi.
İkinci depremin tanıklıkları onun bir önceki depremden sonra geldiğini kendiliğinden belgeliyor: “Tekrar sallandık”, “Ewet yine sallandik”, “We felt both of them”. Bu tanıklıklar, katalog verisine bakmadan da bir dizinin içinde olunduğunu gösteriyor. Süre algıları ise çelişkili: Çukurova’dan bir kişi “belki bir saniye” derken, aynı semtte yüksek katta oturan başka biri “10-15 saniye” yazıyor. Fark büyük ölçüde gözlem koşullarından geliyor: yüksek katlar daha uzun ve güçlü salınır; ayakta ve hareket hâlindeki kişiler hafif sarsıntıyı fark etmeyebilir (“ayakta olduğumuz için tam anlamadık”). Raporlar Konya Ereğli (184 km) ve Mersin’e (169 km) kadar uzanıyor; yani bu deprem de yaklaşık 200 km’ye kadar hissedildi.
İkinci öncünün tanıklıklarında zamanlama özellikle kritik. Ana şok bu depremden yalnızca 7 dakika sonra geldi. 20 tanıklığın 15’i ilk 6 dakikada gönderildi ve kesinlikle bu depremi anlatıyor. İkisi tam ana şok anında (T0+7), üçü ise sonrasında yazıldı. Adana’dan T0+27 dakikada gelen “güçlüydü, yaklaşık 20-30 saniye” tanıklığı, ana şoktan 20 dakika sonra yazılmış; bu kişinin ardışık sarsıntıların toplamını anlatıyor olması muhtemel. Sivas’tan T0+275 dakikada gelen tanıklık ise 19:00’daki Mw 4,4 artçısından 11 dakika sonra gönderilmiş.
- Kozan · 39 km GB · T0+1 dk — “Güzel sallandı baya sarstı”
- Kadirli · 40 km G · T0+5 dk — “Kadirli bu sonuncu iyi salladı”
- Kadirli · 41 km G · T0+1 dk — “Kadirli 3.kez sallandı”
- Osmaniye · 78 km G · T0+2 dk — “Fakiusagi.. 6. Kat. Ustuste deprem oldu.”
- Kahramanmaraş · 79 km D · T0+18 dk — “Kahramanmaraş Dulkadiroğlu çok sallandı şuan disaridayiz”
- Ceyhan · 83 km G · T0+2 dk — “Yine oldu. Bu sefer uzun sürdü ama”
- Dörtyol · 102 km G · T0+2 dk — “Peş peşe 3.”
- Dörtyol · 102 km G · T0+3 dk — “Yarım saat ara ile 2 defa sallandık”
- Elbistan · 109 km KD · T0+1 dk — “Elbistan sallandı”
- Adana · 99 km GB · T0+2 dk — “3 kez sallandik”
- Seyhan · 106 km GB · T0+0 dk — “Adana Çukurovada oldu fenasal”
- Seyhan · 105 km GB · T0+6 dk — “Kısa ve daha kuvvetli”
- Seyhan · 106 km GB · T0+5 dk — “3.sü daha ciddi salladı”
- Seyhan · 106 km GB · T0+21 dk — “1.den biraz daha sertti”
- Seyhan · 105 km GB · T0+35 dk — “Adana, Çukurova. A bit longer than before and lamp was moving. Evacuated the house.” (öncekinden biraz uzun sürdü, lamba sallanıyordu, evi boşalttık)
- Adana · 108 km GB · T0+20 dk — “Adana şehir merkezinde hafif bir sarsıntı hissettim. Sürahideki suyun çalkalandığını gördüm.”
- Seyhan · 108 km GB · T0+6 dk — “Adana seyhan eee yeter şeyi çıktı avize sallanıyor yine”
- Kocasinan · 124 km KB · T0+30 dk — “Avizelerin ve sandalyenin sallandıgını görsüdüm 5 dakika önceki depremde ise yatarken hissettim”
- İskenderun · 128 km G · T0+7 dk — “รู้สึกถึงแรงสั่น” (Tayca: sarsıntıyı hissettim)
- Gaziantep · 135 km GD · T0+4 dk — “Yahu ne oluyor ard arda 3. Deprem”
- Gaziantep · 136 km GD · T0+13 dk — “Hafif bi çatırdama sesi geldi ve Tavan lambası yaklaşık 2-3 dakika sallandı.”
- Şahinbey · 138 km GD · T0+5 dk — “Baya bir sallandı Gaziantep 5.4 şiddetinde falandı büyük ihtimalle”
- Mersin · 171 km GB · T0+5 dk — “Mersin yenişehir hissettim”
Kaynak: EMSC tanıklıkları, olay 2069351 (47 tanıklıktan 23’ü). Uzaklık ve yön EMSC’nin hesapladığı değerlerdir. Metinler anonimdir ve yazım biçimi korunarak aktarılmıştır. T0 = 14:43:23 TSİ.
Ana şokun tanıklıkları yeni bir şey anlatıyor: vatandaşlar depremleri sayıyor ve karşılaştırıyor. “Kadirli 3.kez sallandı”, “Peş peşe 3.”, “Yahu ne oluyor ard arda 3. Deprem” tanıklıkları, üç depremin de 40–140 km mesafede ayrı ayrı hissedildiğini gösteriyor. Karşılaştırmalar tutarlı: “Kadirli bu sonuncu iyi salladı”, “3.sü daha ciddi salladı”, “1.den biraz daha sertti”, “Kısa ve daha kuvvetli”. Bu ifadeler, aletsel büyüklük sıralamasıyla (M4,7 < M5,0) örtüşen birinci elden bir gözlemdir.
Bazı tanıklıklar da depremler arasındaki farkı gösteriyor. Dörtyol’dan (102 km) “Yarım saat ara ile 2 defa sallandık” tanıklığı, burada üç depremden yalnızca ikisinin hissedildiğini düşündürüyor. 14:19 ile 14:43 arası 24 dakikadır; 14:36 depremi bu mesafede fark edilmemiş olabilir. Davranış değişikliği de kayıtlı: Kahramanmaraş Dulkadiroğlu’ndan “şuan dışarıdayız”, Adana Çukurova’dan “evi boşalttık”. Osmaniye Fakıuşağı’ndaki tanıklık ise kat bilgisini veriyor: “6. Kat. Üst üste deprem oldu”. Üst katlarda sarsıntı daha güçlü hissedilir; bu bilgi şiddet raporunun yorumu için önemlidir.
Zamanlamaya dikkat. Birinci öncü için gönderilen 32 tanıklığın 28’i, depremden 1–13 dakika sonra, yani ikinci deprem (T0+17 dk) olmadan önce geldi. Bu tanıklıklar kesinlikle ilk depremi anlatıyor. Kalan dördü (T0+18, +20, +23 ve +333 dk) sonraki depremlerden sonra yazıldı. Örneğin Kayseri’deki “15-20 sn sürdü” tanıklığı, ana şoktan yaklaşık bir dakika sonra gönderildi. Ana şoktan sonra gelen bazı tanıklıklar da belirsiz. Kayseri Kocasinan’daki bir katılımcı T0+30 dakikada “5 dakika önceki depremde ise yatarken hissettim” diye yazmış; bu, iki sarsıntıyı ayırt etmeye çalışan bir gözlemcinin notu. Dizi hâlinde gelen depremlerde bir tanıklığın hangi depreme ait olduğu, gönderilme zamanına bakılmadan bilinemez.
🟦 Evidence Check — Vatandaşın büyüklük tahmini ne kadar tutuyor?
Vatandaş tahminleri — öncü (M4,7): “my guess around 4.0” (Talas, 114 km) · “Hafif vurdu gazintepi 4.5 civarında” (Şahinbey, 139 km). Ana şok (M5,0): “Baya bir sallandı Gaziantep 5.4 şiddetinde falandı büyük ihtimalle” (Şahinbey, 138 km).
Literatür ne diyor?
Ekşi Sözlük’teki deprem girdilerini 20 deprem için inceleyen bir çalışma, kullanıcıların büyüklüğü yaklaşık ±0,54 hata payıyla tahmin edebildiğini bulmuştur. Aynı çalışma, yerel zemin koşullarının ve bina tipinin girdileri büyüten bir etkisi olduğunu da göstermiştir (Ertuncay ve ark., 2021). Birinci öncünün AFAD büyüklüğü Mw 4,8, USGS büyüklüğü Mww 4,7’dir. Gaziantep’teki 4,5 tahmini bu hata payının içinde kalıyor; Kayseri’deki 4,0 tahmini ise biraz dışında. Ana şok için yapılan 5,4 tahmini, AFAD’ın Mw 5,2 ve USGS’nin Mww 5,0 değerine 0,2–0,4 birim uzaklıkla yine hata payının içinde. Dikkat çekici olan, aynı ilçeden (Şahinbey) iki farklı katılımcının iki depremi doğru sırayla tahmin etmesi: önce 4,5, sonra 5,4. Tahminde “şiddet” kelimesinin büyüklük yerine kullanılması da sık görülen bir karışıklıktır. Büyüklük kaynağın, şiddet ise gözlem noktasının özelliğidir.
EMSC, gelen şiddet raporlarını episantra uzaklıklarına göre dizer ve her uzaklık bandı için düzeltilmiş bir ortalama şiddet hesaplar. Grafiklerin yatay ekseni logaritmiktir. Dikey eksen EMS-98 şiddet ölçeğinin ondalıklı bir türevidir; 2–3 “zayıf”, 4 “büyük ölçüde hissedilen” sarsıntıya karşılık gelir. Aşağıda üç depremin grafikleri oluş sırasına göre veriliyor.
| Uzaklık bandı | Öncü-1 · 14:19 EMSC M4,7 | Öncü-2 · 14:36 EMSC M4,6 | Ana şok · 14:43 EMSC M5,0 |
|---|---|---|---|
| 0–~33 km | ≥3,8 · 0 | ≥3,5 · 0 | ≥4,4 · 0 |
| ~30–49 km | 3,8 · 15 | 3,5 · 4 | 4,4 · 4 |
| ~45–73 km | 3,4 · 6 | 3,2 · 7 | 4,4 · 2 |
| ~69–108 km | 2,7 · 46 | 2,7 · 12 | 3,3 · 28 |
| ~106–166 km | 2,7 · 68 | 3,1 · 41 | 3,2 · 93 |
| ~159–254 km | 2,6 · 7 | 2,9 · 5 | 2,6 · 10 |
| 247–378 km | — | — | 2,9 · 5 |
| Toplam rapor | 142 | 69 | 142 |
| Grafik saati (UTC) | 16:53:17 | 16:12:32 | 17:59:04 |
Kaynak: EMSC (2026a, 2026b, 2026c). Grafiklerin uzaklık bantları birkaç kilometre farklıdır (ör. öncü 30–46 km, ana şok 30–45 km); tablo bantları yaklaşık olarak eşleştirir.
Üç grafikten yedi okuma çıkıyor:
Ana şok her uzaklıkta daha güçlü
70–165 km arasında, raporların çoğunun geldiği bantlarda ana şokun şiddeti birinci öncüden 0,5–0,6 birim yüksek. 30–45 km’de fark yine 0,6. Bu, EMSC’ye göre 0,3 birimlik büyüklük farkıyla (M4,7 ve M5,0) yön olarak uyumlu.
Ana şok çok daha geniş alanda hissedildi
İki öncünün raporları yaklaşık 235–250 km’de bitiyor. Ana şokta ise 247–378 km bandından, Ankara’ya kadar uzanan bölgeden 5 rapor var. Tanıklıklarda Mersin (171 km) ve İskenderun (128 km) da yer alıyor.
100 km’ye kadar belirsizlik büyük
Episantrın ilk 30–33 km’sinden üç depremde de hiç rapor yok. Tablodaki “≥3,8”, “≥3,5” ve “≥4,4” değerleri ölçüm değil, alt sınırdır. Ana şokta 30–69 km arasından yalnızca 6 rapor geldi; bu yüzden belirsizlik bandı 70 km civarında 3 ile 6 arasına açılıyor. Bu aralıktaki 4,4 değeri güvenilir bir ortalama sayılmamalı. Yakın alan, Saimbeyli–Feke–Kozan’ın dağlık ve seyrek nüfuslu kırsalıdır. 21 Eylül depreminde de ilk 32 km’den rapor gelmemişti.
Eğriler beklenenden yatay
Birinci öncüde düzeltilmiş şiddet 38 km’de 3,8’den 185 km’de 2,6’ya iniyor: toplam 1,2 birim. Kövesligethy’nin (1907) klasik azalım bağıntısının yalnızca geometrik yayılma terimi, 8 km derinlikteki bir kaynak için aynı aralıkta yaklaşık 2,0 birimlik düşüş öngörür. Soğrulma terimi eklenirse beklenen düşüş daha da artar. Ana şokta da düşüş benzer biçimde sınırlı: 38 km’de 4,4, 190 km’de 2,6.
En uzak bantta eğri yükseliyor
Ana şokta 162–247 km bandında 2,6 olan şiddet, 247–378 km bandında 2,9’a çıkıyor. Fiziksel olarak şiddet uzaklıkla artmaz. Bu, yalnızca 5 rapora dayanan ve kendi-seçimli katılımın tipik izini taşıyan bir değerdir: o kadar uzakta yalnızca sarsıntıyı fark edenler rapor gönderir.
İkinci öncünün grafiği daha düşük güvenle okunmalı
14:36 depreminin grafiğinde Adana bandının (108–159 km) şiddeti 3,1; bir önceki bandınkinden (2,7) yüksek. Bu değer, kendisinden büyük olan 14:19 depreminin aynı banttaki değerinden (2,7) de yüksek ve ana şokun değerine (3,2) çok yakın. Fiziksel olarak daha küçük bir depremin aynı mesafede daha güçlü hissedilmesi beklenmez. En olası açıklama zamanlama: ana şok bu depremden yalnızca 7 dakika sonra geldi. Bu depreme ait bazı şiddet raporlarının ana şokla karışmış olabileceğine ilişkin güçlü bir emare var; bu nedenle 14:36 depreminin uzaklık–şiddet ilişkisi diğer iki depreme göre daha düşük güvenle yorumlanmalı ve nicel karşılaştırmaların dışında tutuldu. Bu grafik, dizi içindeki bir depremin şiddet verisinin tek başına ne kadar dikkatli okunması gerektiğinin iyi bir örneği.
Aykırı noktalar ve “hissedilmedi”
Birinci öncüde ~80 km’de 8, ikinci öncüde ~140 km’de 6, ana şokta ~70–80 km’de 6 ve 7 olarak işaretlenmiş tekil raporlar var. Bunlar hasar düzeyine karşılık gelir ve hiçbir resmî açıklama bunu desteklemiyor. Öncülerde düzeltilmiş eğri bu noktalardan etkilenmemiş; ana şokta ise az rapor olduğu için belirsizlik bandını genişletmiş. Üç grafikte de 100–140 km arasında “hissedilmedi” raporları var; bunlar sarsıntının algılanma eşiğinin altına indiği yerleri gösterir.
Eğriler neden bu kadar yatay? Elimizdeki veriyle kesin bir neden gösterilemez, ancak literatür dört olası açıklama sunuyor. Bunlar birbirini dışlamaz.
(a) Kendi-seçimli katılım. Uzak mesafede sarsıntıyı yalnızca bazı kişiler fark eder ve rapor gönderenler büyük ölçüde onlardır. Hissetmeyenlerin çoğu rapor göndermez. Bu durum uzak bantların ortalama şiddetini yukarı çeker; ana şokun en uzak bandındaki yükselme bunun açık bir örneğidir. Boatwright ve Phillips (2017), rapor gelmeyen alanları nüfusa göre “hissedilmedi” sayarak en düşük şiddetlerin daha iyi tahmin edildiğini göstermiştir. Hough (2013) da DYFI şiddetlerinin örnekleme yanlılıklarını ayrıntılı tartışır.
(b) Zemin büyütmesi. 107–165 km bandındaki raporların büyük kısmı Adana’dan, Çukurova’nın yumuşak tortulları üzerinden geliyor. Zemin büyütmesi bu bandı yüksek tutabilecek fiziksel bir etkendir.
(c) Yakın alanda düşük tahmin. Otomatik EMSC şiddetleri yüksek şiddetlerde düşük tahmin eğilimindedir (Bossu ve ark., 2017). Yakın alandaki değerler gerçekte daha yüksekse eğrilerin başlangıcı yükselir ve eğim artar.
(d) Dizinin raporlara karışması. Birinci öncünün grafiği ilk depremden yaklaşık 5,5 saat sonra üretildi. Bu sürede iki daha büyük deprem oldu ve sonradan gelen bazı raporlar yanlış depreme atanmış olabilir. Ancak ana şokun grafiği, bu etkinin birinci öncü için sınırlı kaldığını düşündürüyor. Birinci öncünün grafiğine çok sayıda ana şok raporu karışmış olsaydı, uzak bantları ana şokunkilere (3,2–3,3) yaklaşırdı. Gözlenen değer (2,7) bunlardan 0,5 birim düşük. İkinci öncüde ise durum farklı: ana şoka yalnızca 7 dakika vardı ve Adana bandındaki 3,1 değeri karışmanın izini taşıyor (okuma 06).
21 Eylül ile karşılaştırma. Üç olay da yaklaşık 13 km’lik bir alanda, aynı nüfus üzerinde oldu; bu, nadir bir doğal karşılaştırma imkânı sunuyor. Raporların yoğunlaştığı 70–165 km aralığında şiddet, EMSC büyüklüğüyle aynı sırayla artıyor: birinci öncü (M4,7) 2,7; 21 Eylül (M4,9) 3,0–3,1; ana şok (M5,0) 3,2–3,3. Karışma şüphesi taşıyan ikinci öncü bu karşılaştırmanın dışında tutuldu. Rapor sayısı da dikkat çekici: gece 04:02’de olan 21 Eylül depremi için 71 rapor varken, Pazar öğleden sonra olan 14:19 ve 14:43 depremleri için 142’şer rapor toplandı. 14:36 depremi için 69 rapor var; insanların bir kısmı iki deprem arasındaki 7 dakikada rapor gönderememiş ya da gönderdiği raporu bir sonraki depreme bırakmış olabilir. Bu fark, kimin uyanık olup rapor gönderebildiğini de yansıtıyor olabilir. Uzaklık bantları olaylar arasında farklı olduğu için karşılaştırma yaklaşıktır.
🔬 Scientific Perspective — Vatandaş raporu ne kadar güvenilir?
USGS’nin “Did You Feel It?” (DYFI) sisteminden derlenen yüz binlerce vatandaş yanıtı, bilimsel nitelikteki eksiklerini sayıca telafi eder. Atkinson ve Wald (2007), bu verinin yer hareketinin “şaşırtıcı derecede iyi” bir ölçüsü olduğunu göstermiştir. EMSC’nin LastQuake uygulamasında ve mobil sitesinde kullandığı resimli (thumbnail) anketler, her resmi bir EMS-98 şiddet düzeyine karşılık getirir. Bu yöntem klasik çevrimiçi formlardan daha hızlı ve daha çok yanıt toplar. Otomatik EMSC şiddetleri bağımsız veri setleriyle iyi uyuşur, ancak yüksek şiddetlerde düşük tahmin eğilimi gösterir (Bossu ve ark., 2017). Kimin yanıt verdiği de önemlidir: dil ve geniş bant internet erişimi, bir ülkenin yanıt oranını belirgin biçimde etkiler (Knodel ve ark., 2026).
Bu bulgular, Saimbeyli eğrisini okurken iki uyarı getirir: yakın alandaki 3,8 değeri gerçekte biraz daha yüksek olabilir; uzak alandaki değerler ise yalnızca rapor gönderenlerin deneyimini yansıtır.
- Atkinson, G. M., & Wald, D. J. (2007). “Did You Feel It?” intensity data: A surprisingly good measure of earthquake ground motion. Seismological Research Letters, 78(3), 362–368. https://doi.org/10.1785/gssrl.78.3.362
- Bossu, R., Landès, M., Roussel, F., Steed, R., Mazet-Roux, G., Martin, S. S., & Hough, S. (2017). Thumbnail-based questionnaires for the rapid and efficient collection of macroseismic data from global earthquakes. Seismological Research Letters, 88(1), 72–81. https://doi.org/10.1785/0220160120
- Knodel, E., Wald, D. J., Quitoriano, V., & Loos, S. (2026). The intensity gap: A global analysis of who responds to the crowdsourced “Did You Feel It?” system. Seismological Research Letters, 97(3), 2082–2106. https://doi.org/10.1785/0220250168
🤖 AI Şeffaflık Notu: Bu kutu, güncel bilimsel literatürün kısa ve tarafsız bir özetidir. Olay verisini yorumlamaya yardımcı olmak amacıyla hazırlanmıştır; kesin bir sonuç veya tahmin değildir.
Türkiye’de AFAD ve Kandilli’nin istasyon ağları depremin büyüklüğünü ve konumunu dakikalar içinde belirler. Ancak sarsıntının şehir şehir, mahalle mahalle nasıl hissedildiğini en hızlı anlatan kaynak vatandaşın kendisidir. Bu yazıdaki grafik ve tanıklıkların tamamı, depremden sonraki dakikalarda telefonlarından rapor gönderen kişilerin katkısıdır.
Hızlı etki haritası
Raporlar, hasar ihtimali olan bölgelerin ilk dakikalarda belirlenmesine yardımcı olur.
Zemin etkisi
Aynı mesafede farklı şiddet bildiren mahalleler, zemin büyütmesinin izini sürmeye yardım eder.
Azalım modelleri
Binlerce rapor, şiddetin uzaklıkla nasıl azaldığını bölgeye özgü olarak ölçmeyi sağlar.
“Hissetmedim” de önemli
Hissedilme alanının sınırını yalnızca “hissedilmedi” raporları çizebilir.
Bildirim yaparken üç noktaya dikkat edin. Raporunuzu hissettiğiniz depremin sayfasına gönderin; dizi hâlinde gelen depremlerde her biri için ayrı rapor gönderin. Bulunduğunuz kat ve konumu (bina içi, dışarı, araç) doğru işaretleyin; üst katlarda sarsıntı daha güçlü hissedilir. Hissetmediyseniz de “hissetmedim” seçeneğiyle bildirin.
Bu yazıdaki tanıklıklar ve şiddet eğrisi, sizin gibi vatandaşların EMSC’ye gönderdiği raporlardan oluşuyor. Bulunduğunuz yeri ve ne hissettiğinizi bildirmek bir dakikanızı alır. Hissetmediyseniz de bildirin: “hissedilmedi” raporu, sarsıntının nerede bittiğini gösteren değerli bir veridir.
Her depremi ayrı ayrı bildirin; böylece her rapor doğru depreme yazılır. Akşamki artçılar için EMSC ana sayfasındaki listeyi kullanın. EMSC haritaları: 14:19 · 14:36 · 14:43. Telefonda EMSC’nin LastQuake uygulaması da aynı işi görür.
Saimbeyli–Sumbas bölgesinde son 13 günde M5 düzeyinde iki ayrı etkinlik yaşandı. Bu, bölgenin aktif olduğunu gösterir; daha büyük bir depremin geleceğini göstermez. Bir depremin ardından daha büyüğünün gelme olasılığı genel olarak düşüktür, ama sıfır değildir. Deprem dizilerinde kamuoyunun bilgi ihtiyacı dizi boyunca değişir; tutarlı ve tek kaynaktan gelen bilgi en etkili iletişimdir (Wein ve ark., 2016).
Sismik Triyaj — Vatandaş İçin Renklerin Anlamı
Öncel (2026)- Sarsıntı anında Çök – Kapan – Tutun. Merdivene, balkona, asansöre koşmayın.
- Çatlak veya hasar gördüğünüz binaya, yetkililer kontrol etmeden girmeyin.
- Deprem çantanızı ve aile iletişim planınızı gözden geçirin.
- Resmî bilgi için AFAD’ı izleyin. “Şu gün büyük deprem olacak” türü paylaşımlara itibar etmeyin (bkz. Deprem Tahmini: Kesinlik Yanılsaması).
- Hissettiğiniz her deprem için EMSC’ye ayrı rapor gönderin.
Aletsel konum
AFAD, EMSC ve USGS ağları zamanı, konumu, derinliği ve büyüklüğü dakikalar içinde verir.
Moment tensörü
Fayın nasıl kırıldığını gösterir: bu dizide yanal bileşenli normal faylanma.
Şiddet raporları
353 rapor, sarsıntının mesafeyle nasıl azaldığını sayısal olarak gösterir.
Yazılı tanıklık
99 tanıklık, sayıların göstermediği deneyimi anlatır: “yatak gitti geldi”, “3.sü daha ciddi salladı”.
- Hangi fay parçasının kırıldığını
- 21 Eylül ve 4 Ekim depremlerinin aynı fay üzerinde olup olmadığını
- Dizinin gelecekteki büyüklük dağılımını
- Bu dizi özelinde daha büyük bir deprem olasılığının ne olduğunu
- Dizinin kesin olarak “sürü” ya da “ana şok–artçı” sınıfına girip girmediğini
Adınızı yazıp bu yazıya özel, kişisel bir katılım/başarı belgesi indirebilirsiniz.
Bu yazı boyunca geçen teknik terimlerin kısa tanımları — derinlemesine okumak isteyenler için hızlı bir referans.
Moment büyüklüğü (Mw): Fay yüzeyinin alanı, kayma miktarı ve kayacın sertliğinden hesaplanan sismik momente dayanan büyüklük. Büyük depremlerde doymaz; 0,2 birimlik fark yaklaşık iki kat moment demektir.
Makrosismik şiddet (EMS-98): Bir depremin belirli bir yerde insanlar, eşyalar ve binalar üzerindeki etkisinin ölçüsü. Büyüklükten farklı olarak yerden yere değişir; uzaklığa, derinliğe ve zemine bağlıdır.
Deprem dizisi: Kısa sürede ve küçük bir alanda art arda oluşan depremler topluluğu. Öncü–ana şok–artçı sırası olabileceği gibi, belirgin bir ana şoku olmayan bir küme de olabilir.
Öncü deprem ve ana şok: Bir dizideki en büyük deprem ana şoktur; ondan önce gelenler öncüdür. Bu adlandırma ancak dizi geliştikten sonra, geriye dönük olarak yapılabilir.
Deprem sürüsü (swarm): Hiçbir depremin boyutça baskın olmadığı, çoğunlukla yavaş başlayıp yavaş biten dizi (Scholz, 2019, s. 200). Basında “deprem fırtınası” olarak anılır; bu ifade bilimsel bir sınıf değildir.
Çoklu deprem (doublet, multiplet): Zaman ve mekânda birbirine çok yakın iki ya da daha fazla ana şok (Scholz, 2019, s. 197).
Båth yasası: En büyük artçının genellikle ana şoktan yaklaşık bir büyüklük birimi küçük olduğunu söyleyen görgül kural (Shearer, 2009, s. 318).
Moment tensörü: Deprem dalgalarından hesaplanan ve fayın yönelimini ve kayma biçimini gösteren matematiksel çözüm. Birbirine dik iki olası fay düzlemi verir.
P, T ve B eksenleri: Moment tensöründen türetilen en büyük sıkışma (P), en büyük gerilme (T) ve ara (B) eksenleri. Normal faylanmada P düşeye, T yataya yakındır; doğrultu atımlı faylanmada P ve T yatay, B düşeydir.
Normal faylanma: Kabuğun gerildiği (açıldığı) ortamlarda, fayın üst bloğunun eğim yönünde aşağı kaydığı faylanma türü.
Kendi-seçimli örneklem: Katılımcıların kendi isteğiyle seçildiği örneklem. Depremi hissedenlerin rapor gönderme olasılığı daha yüksek olduğu için uzak mesafede ortalama şiddeti yukarı çekebilir.
Zemin büyütmesi: Yumuşak ve kalın tortul zeminlerin sismik dalgaların genliğini artırması. Aynı uzaklıkta, alüvyon üzerindeki bir nokta kaya üzerindekinden daha güçlü sarsılır.
Hiposantr uzaklığı: Gözlem noktasının depremin yerin içindeki başlangıç noktasına (odak) olan uzaklığı: √(r² + h²); r episantr uzaklığı, h derinliktir.
- AFAD. (2026). Deprem kataloğu: 4 Ekim 2026, 37,3–38,2°K / 35,6–36,6°D, M ≥ 2,5 [Veri seti]. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. deprem.afad.gov.tr
- Atkinson, G. M., & Wald, D. J. (2007). “Did You Feel It?” intensity data: A surprisingly good measure of earthquake ground motion. Seismological Research Letters, 78(3), 362–368. https://doi.org/10.1785/gssrl.78.3.362
- Barbot, S., Luo, H., Wang, T., Hamiel, Y., Piatibratova, O., Javed, M. T., Braitenberg, C., & Gurbuz, G. (2023). Slip distribution of the February 6, 2023 Mw 7.8 and Mw 7.6, Kahramanmaraş, Turkey earthquake sequence in the East Anatolian Fault Zone. Seismica, 2(3). https://doi.org/10.26443/seismica.v2i3.502
- Boatwright, J., & Phillips, E. (2017). Exploiting the demographics of “Did You Feel It?” responses to estimate the felt area of moderate earthquakes in California. Seismological Research Letters, 88(2A), 335–341. https://doi.org/10.1785/0220160041
- Bossu, R., Landès, M., Roussel, F., Steed, R., Mazet-Roux, G., Martin, S. S., & Hough, S. (2017). Thumbnail-based questionnaires for the rapid and efficient collection of macroseismic data from global earthquakes. Seismological Research Letters, 88(1), 72–81. https://doi.org/10.1785/0220160120
- EMSC. (2026a). M 4.7 – Central Turkey – 2026-10-04 11:19:24 UTC [Olay sayfası, 32 tanıklık ve şiddet–uzaklık grafiği]. European-Mediterranean Seismological Centre. emsc-csem.org
- EMSC. (2026b). M 4.6 – Central Turkey – 2026-10-04 11:36:26 UTC [Olay sayfası, 20 tanıklık ve şiddet–uzaklık grafiği]. European-Mediterranean Seismological Centre. emsc-csem.org
- EMSC. (2026c). M 5.0 – Central Turkey – 2026-10-04 11:43:23 UTC [Olay sayfası, 47 tanıklık ve şiddet–uzaklık grafiği]. European-Mediterranean Seismological Centre. emsc-csem.org
- EMSC. (2026d). Double-couple MT solutions: 2026-10-04 11:19, 11:36 ve 11:43 UTC, Central Turkey [AFAD, NEIC, OCA, KOERI, AUST çözümleri]. European-Mediterranean Seismological Centre. emsc-csem.org
- Ertuncay, D., Cataldi, L., & Costa, G. (2021). Web-based macroseismic intensity study in Turkey – entries on Ekşi Sözlük. Geoscience Communication, 4(1), 69–81. https://doi.org/10.5194/gc-4-69-2021
- Gulia, L., Wiemer, S., Biondini, E., Enescu, B., & Vannucci, G. (2024). Improving the foreshock traffic light systems for real-time discrimination between foreshocks and aftershocks. Seismological Research Letters, 95(6), 3579–3592. https://doi.org/10.1785/0220240163
- Hanks, T. C., & Kanamori, H. (1979). A moment magnitude scale. Journal of Geophysical Research, 84(B5), 2348–2350. https://doi.org/10.1029/JB084iB05p02348
- Hough, S. E. (2013). Spatial variability of “Did You Feel It?” intensity data: Insights into sampling biases in historical earthquake intensity distributions. Bulletin of the Seismological Society of America, 103(5), 2767–2781. https://doi.org/10.1785/0120120285
- Knodel, E., Wald, D. J., Quitoriano, V., & Loos, S. (2026). The intensity gap: A global analysis of who responds to the crowdsourced “Did You Feel It?” system. Seismological Research Letters, 97(3), 2082–2106. https://doi.org/10.1785/0220250168
- Karabulut, H., Güvercin, S. E., Hollingsworth, J., & Konca, A. Ö. (2023). Long silence on the East Anatolian Fault Zone (Southern Turkey) ends with devastating double earthquakes (6 February 2023) over a seismic gap: Implications for the seismic potential in the Eastern Mediterranean region. Journal of the Geological Society, 180(3), jgs2023-021. https://doi.org/10.1144/jgs2023-021
- Kövesligethy, R. (1907). Seismischer Stärkegrad und Intensität der Beben. Gerlands Beiträge zur Geophysik, 8, 363–366.
- Milli Gazete. (2026, 4 Ekim). 4 Ekim Adana depreminde hasar var mı, ölen oldu mu? Saimbeyli’de 4,8 ve 4,9’luk iki deprem. milligazete.com.tr
- Öncel, A. O. (2026). Saimbeyli M5.0 ve 1268/1269 Kilikya depremi: Tahmin değil, hafıza [Blog sayfası]. Doğa ve Deprem Bilimi. aliosmanoncel.blogspot.com
- Scholz, C. H. (2019). The mechanics of earthquakes and faulting (3rd ed.). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781316681473
- Shearer, P. M. (2009). Introduction to seismology (2nd ed.). Cambridge University Press.
- Stein, S., & Wysession, M. (2003). An introduction to seismology, earthquakes, and Earth structure. Blackwell Publishing.
- Şahin, G., Okalp, K., Kockar, M., Yilmaz, M., Jalehforouzan, A., Temiz, F., Askan, A., Akgun, H., & Erberik, M. A. (2024). Development of a GIS-based predicted-VS30 map of Türkiye using geological and topographical parameters: Case study for the region affected by the 6 February 2023 Kahramanmaraş earthquakes. Seismological Research Letters, 95. https://doi.org/10.1785/0220230321
- U.S. Geological Survey. (2026). M 4.7 – 21 km SSE of Saimbeyli (us6000tzif); M 4.7 – 22 km E of Feke (us6000tzil); M 5.0 – 21 km ESE of Feke (us6000tzip) [Olay sayfaları ve moment tensörleri]. earthquake.usgs.gov
- U.S. Geological Survey. (t.y.). What is the probability that an earthquake is a foreshock to a larger earthquake? usgs.gov
- Wein, A., Potter, S., Johal, S., Doyle, E., & Becker, J. (2016). Communicating with the public during an earthquake sequence: Improving communication of geoscience by coordinating roles. Seismological Research Letters, 87(1), 112–118. https://doi.org/10.1785/0220150113
- Saimbeyli M5.0 ve 1268/1269 Kilikya Depremi: Tahmin Değil, Hafıza — Aynı bölgede 21 Eylül 2026 depremi; büyüklük–şiddet farkı, Adana zemini ve normal faylanma
- Deprem Tahmini: Kesinlik Yanılsaması — Deterministik tahmin ile olasılıksal öngörü arasındaki fark
- Şanlıurfa Depremi Neyi Gösteriyor? Gizli Faylar, Derinlik ve Zemin — Kurumlar arası büyüklük farkı, derinlik ve zemin kimlik kartı
- Marmara’da 5,0 — 2 Ekim 2025: Tetikleme, Deprem Potansiyeli ve İstanbul’un Hazırlığı — Bir orta büyüklükte depremin ardından sorulan sorular
- EQ-LiveTürkiye Teknik Raporu — Bu yazıdaki canlı haritanın yöntem belgesi
- İki Deprem, İki Farklı Sonuç: Haiti 2010 ve Kumamoto 2016 — Sarsıntıdan sonra gelen toparlanma süreci
Comments
Post a Comment