Introduction: Educational and Research Processes in Geophysics

Jeofizik ve Deprem Mühendisliği
Deniz Altı Kaynaklar, Sismik Yöntemler ve Türkiye’ye Dersler

2025 Güz Dönemi • Tam Ders Kaydı (8 Hafta) • Prof. Dr. Ali Osman Öncel

Özet Giriş Deniz Altı Aramalar Sismik Yöntemler Modelleme Türkiye Uygulamaları Sonuç

Jeofizik mühendisliği, yer altındaki enerji kaynaklarının (petrol, doğal gaz, kömür damarları) keşfi için sismik, gravimetrik, manyetik ve elektromanyetik yöntemleri bir arada kullanır. Özellikle deniz ortamlarında yapılan aramalar çok disiplinli bir yaklaşım gerektirir. Türkiye, Karadeniz’de keşfedilen 710 milyar m³ doğal gaz ile bu alanda büyük bir ivme kazanmıştır.

Think Zone (31 kelime): Karadeniz’de keşfedilen 710 milyar m³ doğal gazın tamamını 2030’a kadar çıkarabilseydik, enerji ithalatı faturamız ne kadar azalır ve bu kaynak ülkemizin jeopolitik gücünü hangi alanlarda artırırdı?

Jeofizik ve mühendislikteki eğitim süreci, öğrencilere sekiz haftalık bir program boyunca temel ve uygulamalı kavramları kapsayan kapsamlı bir bilgi kazandırmayı amaçlar. Bu dersin sonunda öğrencilerin araştırma ve okuma faaliyetlerine aktif olarak katılması, eleştirel düşünme becerilerini geliştirmesi ve pratik yeteneklerini artırması beklenir. Haritalama çalışmaları ve ilgili verilerle yapılan uygulamalı çalışmalar aktif katılımı teşvik ederken jeofizikte araştırmanın önemini vurgulamaktadır.

Think Zone (34 kelime): Bir jeofizik mühendisliği öğrencisi, 8 haftalık yoğun bir eğitimden sonra gerçek bir saha projesinde hangi becerileri mutlaka kazanmış olmalı ki, Karadeniz gibi zorlu deniz ortamlarında bağımsız çalışabilecek seviyeye gelebilsin?

Özellikle deniz ortamlarında petrol ve doğal gaz arama teknikleri jeofizik mühendisliğinde büyük önem taşır. Bu çok disiplinli alan mühendislik prensiplerini jeoloji ile birleştirerek hidrokarbon rezervlerinin verimli bir şekilde tespit edilmesini sağlar. Geniş açılı yansıma profilleri özellikle yeraltı kaynaklarının keşfinde hayati öneme sahiptir. Sismik görüntüleme gibi ileri yöntemler yeryüzünün altındaki potansiyel rezervleri daha doğru tespit ederek daha hedefe yönelik arama çalışmalarını mümkün kılar.

2020-2023 yılları arasında Karadeniz Sakarya Gaz Sahası’nda yapılan keşif, Türkiye’nin en büyük jeofizik başarılarından biri olarak tarihe geçti.

Think Zone (29 kelime): Deniz tabanı hareketlerini doğru ölçebilmek için “shear modulus” ve “compliance” kavramları neden kritik? Bu parametreler yanlış hesaplanırsa sondaj maliyeti ve çevresel riskler nasıl etkilenir?

Sismik yöntemler kömür damarlarının keşfinden petrol rezervlerine kadar geniş bir alanda kullanılır. Yüzey dalgalarının kaydedilmesi yoluyla elde edilen sismik yansımalar analiz edilerek yer altı yapıları hakkında değerli bilgiler sağlanır. Jeofonlar mekanik hareketi elektrik sinyaline dönüştürür; doğal frekansları genellikle 300 Hz civarındadır. Kömür damarlarında yansıma açısı 30°’den büyük olduğunda en kaliteli veri elde edilir.

Think Zone (32 kelime): Bir kömür damarında yansıma açısı 30°’nin altına düştüğünde veri kalitesi dramatik şekilde bozuluyor. Bu durumda hangi alternatif jeofizik yöntemler devreye alınmalı ve hangisi en ekonomik çözüm olur?

Jeofizikte modelleme teknikleri, ölçüm aralıkları, hassasiyet ve çevresel etkilerin dikkatle değerlendirilmesini gerektirir. Yağmur, manyetik alanlar, ağaç kökleri, toprak nemi gibi faktörler ölçüm sonuçlarını ciddi şekilde bozabilir. Çok kanallı analiz ve ters modelleme teknikleri bu hataları en aza indirir. 3D görselleştirme yazılımları ile yer altı yapılarının dijital ikizi oluşturulur.

Çevresel gürültü hesaba katılmadan yapılan modelleme, milyar dolarlık sondajın tamamen boşa gitmesine yol açabilir.

Think Zone (30 kelime): Bir sismik projede çevresel gürültü %40 oranında veri kalitesini düşürüyorsa, ölçüm aralığını küçültmek mi yoksa ek jeofon dizisi kullanmak mı daha mantıklı ve maliyet-etkin bir çözüm olur?

Türkiye son yıllarda sismik filosunu ciddi şekilde güçlendirdi. Barbaros Hayreddin Paşa, Oruç Reis ve MTA Sismik-1 gemileriyle Akdeniz ve Karadeniz’de yoğun arama faaliyetleri yürütülüyor. Yerel deprem tomografisi çalışmaları da deprem risk haritalarını güncelliyor.

Think Zone (33 kelime): Türkiye, 2030’a kadar kendi tasarımı ve üretimi sismik gemilere sahip olsa, enerji arama maliyetleri ne kadar düşer ve bu durum ülkemizin Doğu Akdeniz’deki jeopolitik pazarlık gücünü nasıl dönüştürürdü?

Jeofizik araştırmaların mühendislik uygulamalarıyla birleştirilmesi, kaynak keşif yöntemlerinin daha kapsamlı sonuçlar elde etmesini sağlar. Eğitim süreci, öğrencilerin teorik bilgilerini pratik uygulamalara dönüştürmeleri için gerekli becerileri kazandırmada önemli bir rol oynar. Türkiye’nin son yıllardaki atılımı umut vericidir; ancak sürekli eğitim, teknolojik yatırım ve uluslararası iş birliği şarttır.

Think Zone (35 kelime): 10 yıl sonra Türkiye, Karadeniz ve Akdeniz’deki tüm enerji kaynaklarını kendi gemileri ve kendi yazılımlarıyla keşfedebilen bir ülke hâline gelirse, bu durum küresel enerji piyasalarında ve bölgesel güç dengelerinde hangi yeni senaryoları mümkün kılar?